Không thuộc chương trình giáo dục chính thức, nhưng sách tham khảo đóng vai trò hết sức quan trọng trong việc cung cấp thêm thông tin cho mọi người, đặc biệt là học sinh, sinh viên và các em nhỏ.

Tuy nhiên, thời gian qua, nhiều cuốn sách tham khảo có nội dung không đúng với mục tiêu giáo dục, cũng như thuần phong, mỹ tục gây bức xúc trong dư luận. Và đây cũng là nội dung mà Bộ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông, Nguyễn Bắc Son đã trả lời trong Chương trình “Dân hỏi, Bộ trưởng trả lời”, phát sóng trên kênh VTV1, Đài truyền hình Việt Nam, Cổng thông tin điện tử Chính phủ, Truyền hình TTXVN và một số cơ quan truyền thông khác.

Bộ trưởng Nguyễn Bắc Son cho biết, trong năm 2012 và quý I/2013, Cục Xuất bản (Bộ Thông tin và Truyền thông) đã xử lý trên 50 xuất bản phẩm có sai phạm của gần 30 nhà xuất bản. Trong đó, đặc biệt nghiêm trọng là có những cuốn sách có nguồn gốc từ nước ngoài có những hình ảnh không phù hợp như in không đầy đủ chủ quyền lãnh thổ của nước ta…

Bộ trưởng khẳng định, trong Luật Xuất bản ghi rõ chỉ được liên kết trong in ấn, phát hành, chứ không được liên kết xuất bản, đặc biệt là khâu biên tập. Tuy nhiên, trong thời gian vừa qua, một số nhà xuất bản đã thực hiện không đầy đủ quy định này, dẫn đến có những đối tác liên kết “lấn sân” vai trò của giám đốc, tổng biên tập nhà xuất bản, đưa vào những nội dung không đúng hoặc là không nộp lưu chiểu theo quy định, dẫn đến sai sót. Một sai sót nữa, theo Bộ trưởng là khâu biên tập viên. Có những biên tập viên do trình độ hạn chế, hoặc thiếu trách nhiệm, nên không xử lý được những vấn đề nhạy cảm. Một nguyên nhân nữa là những cơ quan chủ quản của các nhà xuất bản chưa nêu cao trách nhiệm của mình, hầu như khoán trắng cho các nhà xuất bản.

Bộ trưởng Nguyễn Bắc Son khẳng định, trách nhiệm trong hoạt động xuất bản sách tham khảo thuộc về cả Bộ Giáo dục và Đào tạo và Bộ Thông tin và Truyền thông. Bộ trưởng giải thích, từ năm 1999, Bộ Văn hóa Thông tin (cũ) và Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ký kết và phối hợp thực hiện Thông tư liên tịch số 35 về quy định việc xuất bản và phát hành sách tham khảo dành cho học sinh. Trong thông tư liên kết này quy định rõ trách nhiệm của Bộ Giáo dục và Đào tạo là chỉ đạo, thẩm định nội dung, hướng dẫn việc sử dụng sách tham khảo bổ trợ sách giáo khoa trong các trường phổ thông. Trách nhiệm của Bộ Văn hóa Thông tin (nay là Bộ Thông tin Truyền thông) là quản lý nhà nước trong hoạt động xuất bản và phát hành sách tham khảo cho học sinh các trường phổ thông. Những chế tài của Thông tư 35 đã có sự thay đổi theo sự phát triển của đất nước cũng như sự phát triển trong hoạt động xuất bản. Theo Bộ trưởng Nguyễn Bắc Son, thời gian tới, Bộ Thông tin và Truyền thông sẽ phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo xem xét, bổ sung, cập nhật những yêu cầu mới để thay đổi Thông tư liên tịch số 35 bằng một thông tư mới, chế tài những nội dung mà hai bộ cần quan tâm để góp phần nâng cao nội dung của sách tham khảo cho học sinh phổ thông.

Để xử lý những sai phạm trong hoạt động xuất bản sách tham khảo, Bộ trưởng Nguyễn Bắc Son cho biết, ngay khi phát hiện những sai phạm trong xuất bản sách tham khảo, thời gian qua, Bộ đã chỉ đạo Cục Xuất bản ngăn chặn những hành động này, đồng thời thông báo cho các nhà xuất bản có những ấn phẩm sai phạm phải giải trình và đưa ra những giải pháp để khắc phục sai phạm. Bộ cũng đã chỉ đạo cơ quan thanh tra của bộ và các sở kịp thời xử lý theo trình tự của pháp luật. Bộ cũng thông báo cho những cơ quan chủ quản của các nhà xuất bản để các cơ quan này có trách nhiệm xem xét, đánh giá lại hoạt động của các nhà xuất bản, nhất là những nhà xuất bản có sai phạm. Đồng thời, yêu cầu các cơ quan chức năng, các cấp chính quyền, các sở thông tin truyền thông cùng vào cuộc thanh tra, kiểm tra, giám sát kịp thời để phát hiện, ngăn ngừa những hoạt động xuất bản sai trái ngay từ khâu khai thác bản thảo.

Trọng Thủy