Việc trí tuệ nhân tạo AI ngày càng được đưa vào các hoạt động quân sự, từ phân tích tình báo đến hỗ trợ lựa chọn mục tiêu tấn công, đang làm dấy lên nhiều lo ngại về nguy cơ công nghệ này bị biến thành công cụ phục vụ cạnh tranh địa chính trị. Nhiều chuyên gia cho rằng xu hướng quân sự hóa AI, đặc biệt từ phía Mỹ, đang đặt ra thách thức lớn đối với quản trị an ninh công nghệ toàn cầu và thúc đẩy nhu cầu cấp thiết về nguyên tắc “công nghệ vì lợi ích con người”.

AI ngày càng được tích hợp vào hoạt động quân sự

Theo trang Global Times, các nguồn tin truyền thông Mỹ cho biết quân đội nước này gần đây đã sử dụng Claude - mô hình AI do công ty Anthropic phát triển - trong các chiến dịch không kích phối hợp nhằm vào Iran, bao gồm hỗ trợ thu thập tình báo, lựa chọn mục tiêu và mô phỏng các kịch bản chiến trường.

Trước đó, Claude cũng được cho là đã được triển khai trong một chiến dịch đột kích của Mỹ tại Venezuela. Những thông tin này cho thấy AI đang được tích hợp ngày càng sâu vào hoạt động quân sự thực tế.

Không dừng lại ở đó, nhiều báo cáo cho biết Bộ Quốc phòng Mỹ đã thảo luận với các công ty công nghệ AI hàng đầu về khả năng hợp tác phát triển các công cụ trinh sát tự động. Các hệ thống này có thể sử dụng AI để khảo sát mạng lưới điện, hạ tầng tiện ích và các mạng lưới nhạy cảm của đối thủ nhằm phát hiện những điểm yếu có thể khai thác trong trường hợp xảy ra xung đột.

Mặc dù hiện chưa có kết luận rõ ràng về mức độ tham gia của AI trong các chiến dịch quân sự của Mỹ hay liệu chiến tranh đã bước sang giai đoạn tác chiến thuật toán hay chưa, các dấu hiệu cho thấy quá trình quân sự hóa AI đang diễn ra ngày càng rõ rệt. Xu hướng này làm dấy lên lo ngại rằng AI có thể bị biến từ công cụ công nghệ phục vụ lợi ích công cộng thành phương tiện cho các toan tính quyền lực và cạnh tranh địa chính trị.

Song song với đó, nhiều tập đoàn công nghệ lớn cũng ngày càng bị kéo vào các chương trình quân sự và chính trị, làm gia tăng nguy cơ lạm dụng công nghệ cũng như nguy cơ mất kiểm soát. Những diễn biến này phủ bóng lên các nỗ lực xây dựng cơ chế quản trị an ninh AI ở cấp độ toàn cầu.

Nguy cơ chạy đua vũ trang AI

Song Zhongping, chuyên gia quân sự, nhận định rằng việc Mỹ thúc đẩy sử dụng AI trong quân sự phản ánh nỗ lực duy trì ưu thế quân sự tuyệt đối và vị thế bá quyền của nước này. Ông cho rằng việc sử dụng AI trong quân sự một cách thiếu kiểm soát có thể làm gia tăng bất cân xứng sức mạnh và khiến AI trở thành “con dao hai lưỡi”, qua đó làm thay đổi cục diện địa chính trị hiện nay.

Xu hướng này cũng có thể kích hoạt phản ứng dây chuyền trên toàn cầu. Khi AI được đưa vào lĩnh vực quân sự ngày càng nhiều, việc kiểm soát vũ khí sẽ trở nên khó khăn hơn, mức độ minh bạch quân sự suy giảm, đồng thời nhiều quốc gia có thể đẩy mạnh đầu tư vào nghiên cứu và phát triển AI quân sự.

Nguy cơ lớn nhất là sự hình thành một cuộc “chạy đua vũ trang AI” không kiểm soát, tạo ra mối đe dọa lâu dài đối với an ninh quốc tế.

Cần đặt AI phục vụ lợi ích nhân loại

Trong bối cảnh đó, nguyên tắc “công nghệ vì lợi ích con người” được cho là ngày càng quan trọng. AI vốn được phát triển với mục tiêu phục vụ tiến bộ xã hội và cải thiện đời sống con người, chứ không phải trở thành công cụ cạnh tranh bá quyền hay vũ khí đe dọa chủ quyền và hòa bình quốc tế.

Tuy nhiên, việc AI được sử dụng trong các chiến dịch quân sự hoặc các hoạt động phá hoại cơ sở hạ tầng bị cho là đã làm gia tăng rủi ro đối với chủ quyền và an ninh của các quốc gia, đồng thời đặt ra những câu hỏi nghiêm trọng về đạo đức trong ứng dụng AI.

Trong nhiều năm qua, cộng đồng quốc tế đã kêu gọi xây dựng một khuôn khổ quản trị AI toàn cầu mang tính tổng quan, đa phương và có tính ràng buộc nhằm ngăn chặn việc lạm dụng công nghệ, đặc biệt là nguy cơ quân sự hóa AI. Tuy nhiên, một số chuyên gia cho rằng trong quá trình theo đuổi lợi ích chiến lược, các ranh giới đạo đức có thể dễ dàng bị vượt qua.

Li Yan, giám đốc Viện Nghiên cứu Khoa học - Công nghệ và An ninh mạng thuộc Viện Quan hệ Quốc tế Đương đại Trung Quốc, nhận định rằng rủi ro lớn nhất trong tương lai của AI có thể không nằm ở bản thân công nghệ, mà ở cách con người sử dụng nó một cách thiếu trách nhiệm.

Theo các chuyên gia, việc đảm bảo AI được sử dụng có trách nhiệm trong lĩnh vực quân sự sẽ là một trong những thách thức mang tính quyết định của thời đại. Nhiều quốc gia đang kêu gọi xây dựng các nguyên tắc quản trị AI dựa trên cách tiếp cận lấy con người làm trung tâm, đồng thời thúc đẩy hợp tác đa phương thông qua các diễn đàn quốc tế như Liên hợp quốc.

Trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh chóng, giới phân tích cho rằng AI không nên trở thành nguồn gây sợ hãi hay bất ổn trên quy mô toàn cầu. Thay vào đó, cộng đồng quốc tế cần phối hợp xây dựng khuôn khổ quản trị chung nhằm ngăn chặn lạm dụng công nghệ, hạn chế các hành động đơn phương và thiết lập những “lằn ranh an ninh” rõ ràng để bảo đảm tương lai chung của nhân loại.