Những mô hình này không chỉ nâng cao hiệu quả giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ mà còn tạo sức sống mới cho các giá trị văn hóa, lịch sử trong đời sống cộng đồng.

Mô hình “Vọng đình Tú Luông”

Một buổi sáng tháng 7, không khí tại đình làng Tú Luông, phường Tiến Thành (Lâm Đồng) trở nên rộn ràng hơn thường ngày khi hàng chục đoàn viên, đội viên cùng tham quan, tìm hiểu về lịch sử hình thành ngôi đình hơn 200 năm tuổi. Những câu chuyện về quá trình khai khẩn đất đai của cha ông, các giá trị văn hóa được lưu giữ qua nhiều thế hệ đã trở thành bài học lịch sử sinh động đối với các em. Hoạt động nằm trong mô hình “Vọng đình Tú Luông” do Đoàn Thanh niên, Hội đồng Đội phường Tiến Thành triển khai từ cuối tháng 5/2026 và duy trì đều đặn, nhằm giáo dục truyền thống, nâng cao ý thức của thanh thiếu nhi trong việc gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa địa phương.

Được xây dựng vào khoảng đầu thế kỷ XIX, đình làng Tú Luông là một trong những công trình kiến trúc tiêu biểu gắn liền với quá trình hình thành và phát triển của vùng đất Tiến Thành. Trải qua hơn hai thế kỷ tồn tại, ngôi đình vẫn lưu giữ nhiều giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể quý giá, đặc biệt là 10 sắc phong của các đời vua triều Nguyễn cùng những bản hương ước của làng được chạm khắc trên gỗ - những tư liệu Hán Nôm quý giá phản ánh quá trình hình thành, phát triển của cộng đồng cư dân vùng Duyên hải Nam Trung Bộ.

Năm 2001, di tích được Bộ Văn hóa - Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) xếp hạng Di tích kiến trúc nghệ thuật cấp Quốc gia. Không chỉ là nơi diễn ra các nghi lễ tín ngưỡng truyền thống như tế Xuân và tế Thu hằng năm, đình Tú Luông còn là “sợi dây” gắn kết cộng đồng qua nhiều thế hệ.

Không chỉ tìm hiểu về lịch sử hình thành ngôi đình, các đoàn viên, đội viên còn trực tiếp tham gia vệ sinh khuôn viên di tích, thu gom rác thải, phát quang cỏ dại và chăm sóc cảnh quan xung quanh. Bên cạnh đó, các đoàn viên, thanh niên còn xây dựng các video clip giới thiệu, quảng bá về giá trị văn hóa, lịch sử của di tích đình Tú Luông. Em Nguyễn Ngọc Mỹ Hiền (đoàn viên phường Tiến Thành) chia sẻ, việc được tham gia các hoạt động tìm hiểu lịch sử, văn hóa tại đình làng Tú Luông giúp thế hệ trẻ hiểu hơn về những giá trị truyền thống của quê hương. Em tự hào khi địa phương có một Di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia và nhận thức rõ hơn trách nhiệm của mình trong việc gìn giữ, bảo tồn các giá trị di sản văn hóa.

Ông Đỗ Hữu Tâm, Trưởng Ban nghi lễ Đình làng Tú Luông cho biết, mô hình “Vọng đình Tú Luông” có ý nghĩa thiết thực trong việc đưa di sản đến gần hơn với thế hệ trẻ. Sự tham gia tích cực của đoàn viên, thanh niên đã góp phần tạo thêm sức sống cho các hoạt động tại di tích; đồng thời lan tỏa những giá trị lịch sử, văn hóa của vùng đất Tiến Thành đến với đông đảo người dân và du khách.

Theo Bí thư Đoàn phường Tiến Thành Huỳnh Thị Như Ý, mục tiêu của mô hình không chỉ dừng lại ở việc tổ chức cho thanh thiếu nhi tham quan các di tích lịch sử, văn hóa mà còn hướng đến xây dựng những lớp học lịch sử ngoài không gian mở. Qua đó, các đoàn viên, thanh niên có thể trực tiếp cảm nhận và tiếp cận các giá trị văn hóa bằng nhiều hình thức sinh động. Thời gian tới, mô hình tiếp tục được duy trì thường xuyên nhằm lan tỏa tình yêu quê hương, bồi đắp niềm tự hào về truyền thống lịch sử, văn hóa địa phương cho thế hệ trẻ.

"Đánh thức" giá trị lịch sử bằng công nghệ số

Tại phường Phan Thiết, các đoàn viên, thanh niên đang từng bước “đánh thức” những giá trị lịch sử bằng công nghệ số.

Trong dịp hè năm 2026, bên cạnh việc triển khai các hoạt động hè dành cho thanh thiếu nhi, Đoàn Thanh niên phường Phan Thiết đang tích cực phối hợp với ngành Văn hóa và Hội Cựu chiến binh thu thập tư liệu, xây dựng dữ liệu điện tử phục vụ công tác số hóa các bia ghi danh liệt sĩ, bia chiến tích trên địa bàn. Đây được xem là một trong những hoạt động thiết thực của tuổi trẻ địa phương nhằm góp phần bảo tồn, phát huy các giá trị lịch sử, văn hóa trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ trên nhiều lĩnh vực.

Anh Nguyễn Lê Gia Lin, Bí thư Đoàn phường Phan Thiết cho biết, cùng với các di tích đã được xếp hạng cấp quốc gia và cấp tỉnh, nhiều “địa chỉ đỏ”, bia ghi danh liệt sĩ và bia chiến tích trên địa bàn cũng chứa đựng những giá trị lịch sử đặc biệt, phản ánh những giai đoạn đấu tranh anh dũng của quân và dân địa phương trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc. Tuy nhiên, không phải người dân hay du khách nào cũng có điều kiện tìm hiểu đầy đủ những thông tin, câu chuyện lịch sử gắn liền với các công trình này. “Việc số hóa được kỳ vọng sẽ tạo thêm những “cánh cửa số” giúp lịch sử đến gần hơn với cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ. Đây cũng là hoạt động thiết thực của tuổi trẻ Phan Thiết nhằm thể hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, hướng tới kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2026)”.

Theo kế hoạch, trong tháng 7/2026, địa phương sẽ hoàn thành việc xây dựng mã QR cho 4 bia ghi danh liệt sĩ trên địa bàn. Khi được gắn mã QR riêng, mỗi “địa chỉ đỏ” sẽ trở thành một kho dữ liệu số thu nhỏ, cho phép người dân và du khách sử dụng điện thoại thông minh quét mã để tiếp cận đầy đủ các thông tin về lịch sử hình thành, ý nghĩa của công trình cùng những tư liệu liên quan.

Không chỉ dừng lại ở việc cung cấp thông tin, việc số hóa các “địa chỉ đỏ” còn mở ra cơ hội kết nối các điểm đến văn hóa, lịch sử thành những tuyến tham quan liên hoàn, góp phần phát triển du lịch văn hóa phù hợp với xu hướng chuyển đổi số hiện nay. Qua đó, những giá trị lịch sử được lưu giữ tại các công trình tưởng niệm không chỉ được bảo tồn mà còn tiếp tục lan tỏa bằng những phương thức tiếp cận mới; góp phần giáo dục truyền thống yêu nước, bồi đắp lòng tự hào dân tộc và ý thức trách nhiệm của thế hệ trẻ đối với lịch sử, văn hóa quê hương.