Định vị dấu ấn mới

Nhìn lại hành trình bốn năm qua, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội đã thực hiện tốt vai trò của một điểm hẹn văn hoá. Tuy nhiên, sự ngắn hạn của mô hình lễ hội cũ bắt đầu bộc lộ những hạn chế. Là một nghệ sĩ, giám tuyển Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội, ông Nguyễn Thế Sơn cho rằng việc lễ hội chỉ diễn ra trong vòng một đến hai tuần là một điều đáng tiếc, bởi khoảng thời gian đó là quá ngắn, chỉ đủ để mang tính biểu diễn chứ chưa thực sự tạo ra những hiệu quả kinh tế hay thay đổi nhận thức sâu sắc.

Theo quan sát của ông Nguyễn Thế Sơn, một mô hình lễ hội lý tưởng nên kéo dài ít nhất từ một đến bốn tháng mới đủ để tạo ra hiệu quả giáo dục, hiệu quả kinh tế, mang tính đời sống, trở thành một phần cuộc sống hàng ngày của người dân Hà Nội. Khi lễ hội được chuyển dịch sang mô hình lưỡng niên và có tính hệ thống, việc tiếp cận công chúng sẽ hiệu quả hơn, sự kiện cũng có thể thực hiện tốt các chức năng, thực sự trở thành một phần cuộc sống hàng ngày của người dân Hà Nội.

Nỗi băn khoăn về tính kết nối không chỉ đến từ những người tổ chức mà còn hiện hữu ngay trong cộng đồng những người làm nghề trẻ tuổi. Chị Nguyễn Uyển Ngọc - Nhà sáng lập và Giám đốc sáng tạo của Hai&Ikigai Design Studio đã nói lên băn khoăn dưới góc độ của một công dân Thủ đô. Vào những mùa lễ hội trước, là một người trẻ có rất nhiều ý tưởng sáng tạo muốn đóng góp cho cộng đồng, chị Uyển Ngọc nhận thấy khoảng cách giữa ý tưởng cá nhân và cơ chế tham gia lễ hội còn xa rời nhau. Chị suy nghĩ rất nhiều về việc làm thế nào để một công dân có thể được tham gia và thực sự trở thành một phần của lễ hội.

Không chỉ vậy, chị Uyển Ngọc cũng nhận thấy, nếu chỉ dừng lại ở một đến hai tuần triển lãm, giá trị mang lại chỉ là sự trưng bày. Nhưng khi chuyển sang mô hình hệ sinh thái, sự kiện sẽ được trải dài. Giai đoạn đầu là “Tụ hội sáng tạo” để công chúng nhận diện mình là một phần của dòng chảy, sau đó mới đến các giai đoạn hiện thực hóa ý tưởng và cuối cùng là sự nở rộ tại chính hội vào tháng 11. Không chỉ kêu gọi được nhiều hơn nguồn lực sáng tạo, việc chuyển đổi mô hình cũng đưa những giá trị nghệ thuật đi vào thực tiễn của đời sống công chúng Thủ đô hơn.

Việc thay đổi mô hình triển khai theo hướng trải dài cả năm không chỉ giúp giải quyết bài toán thời gian mà còn tạo điều kiện cho các ý tưởng được nuôi dưỡng đủ chín muồi và thử nghiệm trước khi ra mắt công chúng. Khi các giai đoạn được phân định rõ ràng, từ khâu nhận diện, kết nối đến thực hiện và trình diễn, mỗi công dân đều có thể tìm thấy vị trí của mình trong bức tranh chung, giúp lễ hội không còn là một sự kiện đến rồi đi mà là một tiến trình phát triển liên tục.

Qua 4 mùa tổ chức Lễ hội Thiết kế sáng tạo, Hà Nội mong muốn sự kiện này được triển khai ở một tầm cao mới, khẳng định vị thế Thủ đô sáng tạo không chỉ trong nước mà ở cả khu vực. Việc dịch chuyển này khẳng định tư duy sáng tạo và sự đột phá trong công tác tổ chức, quản lý và triển khai, nhất là quá trình hiện thực hóa cam kết của Hà Nội khi tham gia Mạng lưới các Thành phố sáng tạo của UNESCO một cách hiệu quả. Mục tiêu cuối cùng là tạo nên một hệ sinh thái công nghiệp sáng tạo có năng lực hội nhập quốc tế, đóng góp vào phát triển công nghiệp văn hóa, cao hơn là phát triển kinh tế, xã hội Thủ đô.

Lời giải cho bài toán phát triển bền vững

Là một sự kiện có tầm ảnh hưởng lớn cả trong nước và khu vực, được UNESCO đánh giá cao, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội ngày càng phát triển cả về chiều sâu và bề rộng. Kết quả đó xuất phát từ một nền tảng tốt, từ nguồn lực sáng tạo của Hà Nội dồi dào, chất lượng và thành phố luôn mang trong mình khát vọng vươn lên, cộng đồng sáng tạo Thủ đô luôn đam mê cống hiến.

Để hiện thực hóa bước chuyển dịch này, Hà Nội cần một tư duy liên ngành, nơi các thành tố từ chính quyền, nghệ sĩ đến doanh nghiệp và cộng đồng cùng vận hành trong một chỉnh thể thống nhất.

TS. Nguyễn Thị Thu Hà - Giám đốc Trung tâm Công nghiệp Văn hoá và Nghệ thuật đương đại thuộc Viện Văn hoá, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam cho rằng, Hà Nội đã hình thành hệ sinh thái sáng tạo dần lớn mạnh trong những năm qua. Tuy nhiên, sự gắn kết giữa các thành tố này vẫn cần được cải thiện để đạt được hiệu quả tốt nhất. Bà Hà đánh giá quan điểm tiếp cận hệ sinh thái kinh tế sáng tạo và văn hóa sáng tạo của Hà Nội vào thời điểm này là hoàn toàn phù hợp, giúp khai thác tối đa tiềm năng của Thủ đô.

Trong hệ sinh thái ấy, yếu tố con người và cộng đồng luôn được đặt ở vị trí trung tâm. Bà Bùi Thị Hương Thuỷ - Phó Trưởng phòng Quản lý Di sản Văn hoá thuộc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội, nhấn mạnh: Tiêu chí lấy cộng đồng là nguồn lực chính và cũng là đối tượng hưởng thụ cao nhất.

Theo bà Bùi Thị Hương Thuỷ, để lễ hội thực sự trở thành một hệ sinh thái, cần một lộ trình để mọi người hiểu, đồng hành và tham gia trên tinh thần cống hiến. Mô hình này phải lấy cộng đồng làm cốt lõi và lấy sự sáng tạo hướng tới cộng đồng làm mục tiêu. Chỉ khi làm tốt điều này, hệ sinh thái mới có thể vận hành trôi chảy theo đúng tinh thần phát triển bền vững của UNESCO.

TS. Lư Thị Thanh Lê - Giảng viên Khoa Công nghiệp văn hóa và di sản, Trường Khoa học liên ngành và nghệ thuật, ĐHQG Hà Nội, phân tích rằng lễ hội đóng vai trò điểm gặp cho giới sáng tạo, đồng thời là cơ hội cho cộng đồng tiếp xúc với giới sáng tạo và giới sáng tạo tiếp xúc ngược trở lại với cộng đồng để có những phản hồi về tác phẩm và phát hiện ra những nhu cầu mới của công chúng. Thông qua đó, các thế hệ học sinh, sinh viên sẽ hiểu rõ hơn về di sản thành phố và vai trò của chính mình trong công cuộc xây dựng hệ sinh thái sáng tạo của thành phố, trở thành nguồn nhân lực kế cận trực tiếp đóng góp cho sự phát triển của Thủ đô.

Sự chuyển dịch từ một sự kiện văn hóa thường niên sang kiến tạo hệ sinh thái sáng tạo đô thị là một hành trình dài và không ít thử thách, nhưng đó là con đường bền vững trong quá trình khẳng định vị thế Thành phố Sáng tạo của Hà Nội. Khi đó, tinh thần sáng tạo sẽ không còn bị bó hẹp trong những không gian triển lãm đầy hàn lâm mà lan tỏa vào từng ngõ phố, vào lối sống và ý thức của mỗi người dân. Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội năm 2026 và những năm tiếp theo kỳ vọng sẽ trở thành một nền tảng thực thụ, nơi mọi cá nhân đều có cơ hội tỏa sáng và cùng nhau chung tay xây dựng một Thủ đô văn hiến, hiện đại và không ngừng đổi mới.