Trong số 8 đội còn trụ lại, có tới 6 đại diện đến từ châu Âu gồm Pháp, Tây Ban Nha, Bỉ, Anh, Na Uy và Thụy Sĩ. Hai suất còn lại thuộc về đương kim vô địch Argentina (đại diện châu Mỹ) và Maroc (châu Phi). Kịch bản bán kết toàn châu Âu, từng xuất hiện ở World Cup 2018, vì thế hoàn toàn có thể lặp lại.

Việc Liên đoàn Bóng đá thế giới (FIFA) tăng số đội tham dự từ 32 lên 48 giúp nhiều khu vực được chia thêm vé. Nếu ở World Cup 1990, châu Âu nắm 14/24 suất thì đến năm 2026, khu vực này có 16/48 suất. Phần còn lại của thế giới vì vậy được mở rộng đáng kể cơ hội hiện diện, riêng châu Phi tăng từ 5 đại diện ở Qatar 2022 lên 10 đội tại Bắc Mỹ năm nay.

Nhưng cơ hội trên lý thuyết không đồng nghĩa với thay đổi cán cân sức mạnh ở giai đoạn quyết định. Châu Âu không những giữ vững vị thế mà còn gia tăng hiện diện ở vòng 8 đội mạnh nhất. Tại World Cup 2022, khu vực này có 5 đội vào Tứ kết; năm nay con số ấy tăng lên 6. Trong hơn 20 năm qua, World Cup 2002 gần như là ngoại lệ hiếm hoi khi chỉ có 4 đại diện châu Âu góp mặt ở vòng đấu này.

Sự áp đảo ấy không đến từ may mắn. Châu Âu vẫn là trung tâm quyền lực của bóng đá thế giới, nơi tập trung nguồn tiền lớn, hệ thống đào tạo bài bản, cơ sở vật chất hiện đại và những giải vô địch có sức cạnh tranh cao nhất hành tinh. Các học viện ở Tây Âu tiếp tục sản sinh ra lớp cầu thủ chất lượng, đồng thời trở thành bệ phóng cho nhiều tuyển thủ của các quốc gia ngoài châu lục này.

Maroc là ví dụ rõ nét cho xu hướng đó. Đại diện châu Phi duy nhất còn sót lại tiếp tục cho thấy họ không còn là hiện tượng nhất thời sau kỳ tích vào Bán kết World Cup 2022. Thành công của đội bóng Bắc Phi được xây dựng trên hai nền tảng: một mặt là hệ thống đào tạo trong nước, nổi bật với học viện Mohammed VI gần Rabat; mặt khác là lực lượng cầu thủ sinh ra hoặc trưởng thành tại châu Âu nhưng lựa chọn khoác áo Maroc.

Achraf Hakimi và Brahim Diaz trưởng thành trong môi trường bóng đá Tây Ban Nha, Noussair Mazraoui phát triển ở Hà Lan, còn Ayyoub Bouaddi là sản phẩm của bóng đá Pháp. Trong trận hòa Brazil ở vòng bảng, Maroc thậm chí từng trở thành đội đầu tiên trong lịch sử World Cup có thời điểm sử dụng đội hình gồm toàn bộ cầu thủ sinh ra ngoài lãnh thổ quốc gia mà họ đại diện.

HLV Mohamed Ouahbi thừa nhận Maroc đang tiến bộ không ngừng, nhưng ông cũng nhìn thấy điều tương tự ở các cường quốc châu Âu, đặc biệt là Pháp. Trước màn so tài với “Les Bleus” ở Tứ kết, nhà cầm quân này nhấn mạnh cả hai đội hiện đều mạnh hơn so với 4 năm trước, nhờ nền tảng phát triển đồng bộ từ liên đoàn và hệ thống đào tạo.

Argentina là ngoại lệ hiếm hoi trong nhóm 8 đội mạnh nhất. Phần lớn tuyển thủ của họ sinh ra tại quê nhà, nhưng nhiều người sớm sang châu Âu thi đấu và trưởng thành trong môi trường bóng đá đỉnh cao tại đây. Lionel Messi là hình mẫu rõ nhất. Anh rời Argentina từ khi còn là thiếu niên để gia nhập Barcelona, rồi trở thành biểu tượng lớn nhất của bóng đá “Xứ Tango” hiện nay.

Trong khi đó, Brazil – đội tuyển giàu thành tích nhất lịch sử World Cup – tiếp tục mắc kẹt trong “lời nguyền châu Âu”. Dù đặt niềm tin vào chiến lược gia Carlo Ancelotti với hy vọng thay đổi vận mệnh, nhưng “Selecao” vẫn bị Na Uy loại ở vòng 1/8. Thất bại này nối dài chuỗi buồn của Brazil. Kể từ sau chức vô địch năm 2002, họ đều gục ngã mỗi khi chạm trán các đội châu Âu ở vòng knock-out World Cup.

Mỹ cũng bước vào World Cup 2026 với rất nhiều kỳ vọng, nhất là khi giải đấu diễn ra trên sân nhà và từng được xem là cơ hội để tái hiện chiến tích vào Tứ kết năm 2002. Nhưng đội bóng “Xứ Cờ hoa” dừng bước sau trận thua nặng nề 1-4 trước Bỉ, một thất bại phơi bày rõ khoảng cách về bản lĩnh và đẳng cấp giữa đội chủ nhà với một đại diện châu Âu dày dạn kinh nghiệm.

Châu Á góp mặt với số đại diện kỷ lục là 9 đội, nhưng cuối cùng chỉ Australia và Nhật Bản vượt qua vòng bảng. Khu vực Nam Mỹ - ngoài Argentina - cũng không còn gương mặt nào trụ lại. Colombia từng được kỳ vọng tạo bất ngờ, song rốt cuộc vẫn gục ngã trước Thụy Sĩ trên chấm luân lưu. Đội bóng Tây Âu nhỏ bé ấy lại một lần nữa chứng minh rằng quy mô quốc gia không quyết định sức mạnh bóng đá, khi họ sở hữu nền tảng ổn định, hệ thống đào tạo tốt và lực lượng cầu thủ đủ chất lượng để cạnh tranh ở đẳng cấp cao nhất.

Thụy Sĩ đã vào Tứ kết World Cup lần đầu tiên kể từ năm 1954. Việc thường xuyên thi đấu với các đối thủ mạnh của châu Âu giúp họ đủ tự tin bước vào cuộc chạm trán Argentina. HLV Murat Yakin thậm chí khẳng định đây là cơ hội đặc biệt với đội bóng của ông, bởi Argentina không phải tập thể bất khả chiến bại.

Cánh cửa World Cup đã mở rộng hơn cho phần còn lại của thế giới, nhưng khi giải đấu bước vào chặng sinh tử, trật tự cũ vẫn gần như nguyên vẹn. Châu Âu thêm một lần chiếm lĩnh sân khấu lớn nhất, còn các châu lục khác vẫn phải đi tìm lời giải cho bài toán đã tồn tại suốt nhiều thập niên: làm thế nào để phá vỡ thế thống trị ấy.