Kinh nghiệm phát triển khoa học - công nghệ của Singapore mang đến nhiều bài học cho Việt Nam, đặc biệt là trong xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực quản trị và chủ động thích ứng với những làn sóng công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghiệp bán dẫn.

Đằng sau những thành tựu đó không chỉ là các chính sách cụ thể mà còn là những nguyên lý giúp Singapore duy trì khả năng thích ứng trước những thay đổi nhanh chóng của thời đại. Hoàn thiện khung pháp lý và cơ chế thử nghiệm; tăng đầu tư cho nghiên cứu và phát triển (R&D); nâng cao chất lượng nguồn nhân lực; thúc đẩy chuyển đổi số và từng bước làm chủ các công nghệ lõi là những hướng đi quan trọng giúp Singapore thích ứng với các làn sóng phát triển khoa học - công nghệ.

Việt Nam cũng đang đứng trước yêu cầu chuyển mình mạnh mẽ, dù còn nhiều thách thức về hạ tầng, năng lượng, nhân lực và thể chế. Tại một hội thảo của Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) mới đây tại Singapore, trong trao đổi riêng về Việt Nam, ông Richard D. McClellan - Giám đốc điều hành Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam (VIFC) - cho rằng tốc độ phát triển công nghệ đặt ra yêu cầu cấp thiết phải nâng cấp đồng bộ cơ sở hạ tầng.

Theo ông, Việt Nam cần có hệ thống giáo dục đủ mạnh để duy trì nguồn nhân tài, đồng thời phát triển các trung tâm dữ liệu, bảo đảm nguồn điện và năng lượng đáp ứng nhu cầu của nền kinh tế. Trong đó, năng lượng là một trong những thách thức lớn nhất khi Việt Nam phải đáp ứng nhu cầu của khoảng 100 triệu dân trong bối cảnh nền kinh tế hướng tới tốc độ tăng trưởng 8-10%/năm, đồng thời thực hiện chuyển đổi sang năng lượng xanh. Tuy nhiên, ông Richard D. McClellan đánh giá Việt Nam đang đi đúng hướng trên nhiều phương diện, đặc biệt về phát triển nhân tài, định hướng tổng thể và cải cách chính sách.

Sau nhiều năm nghiên cứu và làm việc tại Singapore, Giáo sư Vũ Minh Khương (Trường Chính sách công Lý Quang Diệu) cho rằng khả năng thích ứng của Singapore được xây dựng trên 5 nguyên lý quan trọng. Đây cũng là những yếu tố giúp “Đảo quốc Sư tử” chủ động ứng phó với những biến động lớn của thời đại.

Thứ nhất, luôn ý thức về “nguy cơ sống còn”. Theo Giáo sư Vũ Minh Khương, trong suốt 60 năm qua, Singapore luôn duy trì nhận thức rằng nếu không nỗ lực vươn lên, đất nước sẽ bị tụt hậu. Ý thức về nguy cơ và sức ép cạnh tranh được đề cao không chỉ trong đội ngũ lãnh đạo mà còn trong xã hội, qua đó tạo động lực để đất nước liên tục đổi mới và thích ứng.

Thứ hai, củng cố lòng tin của xã hội đối với hệ thống. Trong bối cảnh biến động ngày càng nhanh và phức tạp, lòng tin của người dân, doanh nghiệp, nhà đầu tư và đội ngũ cán bộ đối với hệ thống chính trị có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Giáo sư Vũ Minh Khương cho rằng những dự án quy mô lớn chỉ có thể thành công khi nhận được sự đồng thuận của xã hội. Vì vậy, Singapore luôn thận trọng trong việc đánh giá mức độ ủng hộ của người dân trước khi triển khai những chương trình lớn.

Thứ ba, phải tạo ra những kết quả cụ thể và đưa công nghệ vào cuộc sống. Theo Giáo sư Vũ Minh Khương, khi nói về AI, chuyển đổi số hay chuyển đổi xanh, điều quan trọng là phải tạo ra những thành quả mà người dân và doanh nghiệp có thể nhìn thấy, trải nghiệm và hưởng lợi trong thực tế.

Ông dẫn chứng việc phát triển các không gian xanh, các trung tâm về chuyển đổi số và AI, qua đó tạo điều kiện để doanh nghiệp đổi mới sáng tạo hình thành và phát triển, không chỉ tạo ra giá trị kinh tế mà còn tạo không khí phấn chấn trong xã hội. Giáo sư Vũ Minh Khương nhấn mạnh: “Phải đem những biến động công nghệ này vào cuộc sống để gây xúc tác phát triển”.

Thứ tư, thu hút nhân tài và những người có tầm nhìn vào bộ máy quản trị. Trong bối cảnh công nghệ và môi trường phát triển thay đổi nhanh chóng, Singapore chú trọng thu hút nhân tài, đặc biệt là những người có tầm nhìn phù hợp với yêu cầu của thời đại và am hiểu công nghệ, tham gia vào bộ máy quản lý. Theo Giáo sư Vũ Minh Khương, đây là yếu tố có thể tạo ra sự thay đổi về chất trong năng lực quản trị quốc gia, qua đó nâng cao sức mạnh của toàn hệ thống.

Thứ 5, xây dựng văn hóa liên tục học hỏi và thích ứng. Khả năng thay đổi và thích ứng cần trở thành phẩm chất xuyên suốt trong các cơ quan công quyền cũng như trong toàn xã hội. Giáo sư Vũ Minh Khương cho biết Singapore đặc biệt coi trọng việc học hỏi liên tục, thường xuyên tổ chức các hội thảo, trao đổi để cập nhật kiến thức và tìm kiếm những cách làm mới.

Đánh giá về Việt Nam, ông cho rằng, đây cũng là điểm Việt Nam đang có những chuyển biến tích cực. Qua kinh nghiệm giảng dạy cho các đoàn cán bộ lãnh đạo của Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh và các ngành, Giáo sư nhận thấy đội ngũ cán bộ Việt Nam ngày càng có ý thức cao trong việc cập nhật kiến thức, học hỏi những mô hình mới và thích ứng với những thay đổi của thời đại.

Giáo sư Vũ Minh Khương cho rằng, điểm quan trọng là những nỗ lực học hỏi và thích ứng phải nhanh chóng được chuyển hóa thành kết quả cụ thể. Chính những kết quả đó sẽ tạo niềm tin, củng cố động lực và tiếp tục thúc đẩy quá trình phát triển.

Trong bối cảnh công nghệ đang thay đổi với tốc độ chưa từng có, từ AI, bán dẫn đến chuyển đổi số và chuyển đổi xanh, kinh nghiệm của Singapore cho thấy khả năng thích ứng không chỉ phụ thuộc vào việc lựa chọn đúng công nghệ, mà còn nằm ở năng lực quản trị, chất lượng nguồn nhân lực, niềm tin xã hội và khả năng biến những thay đổi công nghệ thành giá trị cụ thể cho người dân và doanh nghiệp. Đây cũng là những vấn đề Việt Nam cần giải quyết để có thể tận dụng tốt hơn các cơ hội do làn sóng công nghệ mới mang lại.