Nhận định về lộ trình này, nhà phân tích đối ngoại, an ninh và chiến lược thuộc trường Đại học Malaya (Malaysia), ông Collins Chong Yew Keat cho rằng các mục tiêu mà Đại hội XIV đặt ra là đúng đắn về mặt chiến lược nhưng cũng đòi hỏi khắt khe về mặt cấu trúc.           

Trao đổi với phóng viên TTXVN tại Kuala Lumpur, ông Collins cho rằng Việt Nam đã xác định chính xác rằng mô hình tăng trưởng hiện tại, vốn dựa nhiều vào sản xuất hướng về xuất khẩu và lắp ráp từ nguồn lực nước ngoài, đang dần tiến tới mức tỷ suất sinh lời giảm dần. Trong bối cảnh các điều kiện toàn cầu trở nên khó khăn hơn do sự phân mảnh thương mại và rủi ro địa chính trị, chuyên gia nhấn mạnh rằng việc duy trì tốc độ tăng trưởng 10% sẽ yêu cầu một sự chuyển đổi về chất chứ không chỉ đơn thuần là mở rộng về lượng.

Để hiện thực hóa khát vọng này, tăng trưởng cao và bền vững sẽ phụ thuộc vào sự thay đổi đột phá về năng suất, tạo ra giá trị nội địa sâu sắc hơn, cùng với hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và nghiên cứu phát triển (R&D) ứng dụng mạnh mẽ hơn. Nhà phân tích Collins cho rằng nếu các cải cách thành công, Việt Nam có thể đạt được những mục tiêu tham vọng này.

Về chiến lược duy trì ổn định chính trị song song với đẩy nhanh cải cách kinh tế, chuyên gia đánh giá đây là một cách tiếp cận giúp tăng cường niềm tin cho các nhà đầu tư khu vực. Các nhà đầu tư đặc biệt coi trọng tính liên tục của chính sách và khả năng thực thi mà Việt Nam đã chứng minh qua việc huy động nhanh chóng cơ sở hạ tầng, khu công nghiệp và lao động. Tuy nhiên, ông Collins cũng cảnh báo sự ổn định có thể dẫn đến tâm lý thận trọng quá mức trong quản lý hành chính, làm chậm tốc độ thực thi các dự án có giá trị cao và dựa trên đổi mới sáng tạo.

Trong tương quan với các quốc gia ASEAN, nhà phân tích nhận thấy Việt Nam đang sở hữu lợi thế về đà phát triển, quy mô và vị thế. Trong khi Malaysia cạnh tranh bằng sự trưởng thành của thể chế và Indonesia tận dụng quy mô thị trường, Việt Nam lại có lợi thế là một trung tâm sản xuất thay thế quy mô lớn với khả năng huy động công nghiệp nhanh chóng. Dù vậy, ông cũng chỉ ra những rủi ro như sự phụ thuộc quá mức vào lắp ráp nước ngoài và các lỗ hổng tài chính mới nổi trong lĩnh vực bất động sản và tín dụng. Đặc biệt, khi tiến vào các lĩnh vực như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), công nghiệp và robot, Việt Nam sẽ phải đối mặt với những yêu cầu ngày càng cao về mặt thể chế.

Về tầm nhìn dài hạn, chuyên gia Collins tin rằng Việt Nam có tiềm năng mạnh mẽ để trở thành động cơ tăng trưởng mới của ASEAN, nhưng điều này phụ thuộc vào khả năng chuyển đổi từ tăng trưởng dựa trên chi phí sang tăng trưởng dựa trên năng lực. Giai đoạn tiếp theo sẽ xoay quanh cường độ vốn nhân sự thay vì lao động giá rẻ, lấy giáo dục và y tế làm nền tảng cạnh tranh cốt lõi. Ông Collins nhấn mạnh tầm quan trọng của việc sở hữu công nghệ và đổi mới sáng tạo trong nước, cũng như khả năng phục hồi kinh tế tích hợp với an ninh trên nhiều lĩnh vực từ năng lượng đến thương mại hàng hải.

Từ góc độ của Malaysia, quốc gia này vừa coi Việt Nam là đối tác then chốt vừa cạnh tranh trong việc thu hút FDI chất lượng cao. Các đối tác khu vực kỳ vọng Việt Nam tiếp tục cam kết với sự gắn kết của ASEAN và ưu tiên năng suất dài hạn thay vì chỉ cạnh tranh bằng các ưu đãi ngắn hạn.

Nhà phân tích Collins cũng nhận định kết quả từ các kỳ Đại hội và hiệu suất kinh tế những năm qua cho thấy Việt Nam đang có kỷ luật chiến lược để hướng tới năm 2030 và 2045, với mục tiêu chuyển đổi từ một trung tâm sản xuất thành một nền kinh tế kết nối dựa trên năng suất và đổi mới sáng tạo.