Tác động tức thời đối với Iran

Vụ Israel tiến hành ám sát ông Ali Larijani, Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, được đánh giá là một trong những diễn biến nghiêm trọng nhất trong bối cảnh căng thẳng leo thang tại Trung Đông. Là một nhân vật có ảnh hưởng sâu rộng trong hệ thống chính trị Iran, sự ra đi của ông Larijani không chỉ tạo ra khoảng trống quyền lực mà còn đặt ra nhiều thách thức đối với khả năng điều phối chính sách của Tehran.

Theo báo The Guardian của Anh, ông Larijani từ lâu đã nằm trong danh sách các mục tiêu ưu tiên trong các kịch bản nhằm làm suy yếu giới lãnh đạo Iran. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ vai trò đặc biệt của ông trong việc kết nối nhiều trung tâm quyền lực khác nhau, từ các cơ quan dân sự đến các thiết chế quân sự và an ninh. Ngoài ra, ông còn có ảnh hưởng đáng kể trong quan hệ quốc tế của Iran, đặc biệt với các đối tác như Trung Quốc và Nga, qua đó góp phần định hình các chiến lược đối ngoại của nước này trong nhiều năm.

Giới quan sát nhận định việc ám sát ông Larijani mang nhiều thông điệp chiến lược. Trước hết, động thái này cho thấy Israel không coi ông là một phương án lãnh đạo thay thế trong trường hợp cấu trúc quyền lực tại Iran biến động. Đồng thời, sự kiện này cũng phản ánh mức độ cạnh tranh và đối đầu ngày càng quyết liệt giữa các bên liên quan trong khu vực.

Bà Ellie Geranmayeh, chuyên gia về Iran tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại châu Âu, cho rằng Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đang tập trung vào việc ngăn chặn các nỗ lực thúc đẩy tiến trình ngừng bắn và đàm phán giữa Mỹ và Iran. Theo bà, ông Larijani là một trong số ít những nhân vật có đủ năng lực và uy tín để tham gia và thúc đẩy các tiến trình ngoại giao phức tạp như vậy.

Trong khi đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump nhiều lần bày tỏ mong muốn tìm kiếm một nhân vật có thể đóng vai trò trung gian hoặc lãnh đạo chuyển tiếp tại Iran, tương tự mô hình của bà Delcy Rodríguez tại Venezuela. Tuy nhiên, việc ông Larijani bị ám sát đã làm suy giảm đáng kể khả năng xuất hiện một nhân tố có thể đảm nhận vai trò này trong ngắn hạn.

Các nhà phân tích cho rằng sự kiện trên không chỉ là một đòn giáng về mặt nhân sự mà còn làm gia tăng sự bất định trong nội bộ Iran. Trong bối cảnh nhiều nhân vật có ảnh hưởng đã bị loại khỏi đời sống chính trị hoặc không còn đóng vai trò tích cực, việc mất đi một nhân vật có khả năng dung hòa các phe phái như ông Larijani có thể khiến quá trình ra quyết định trở nên phức tạp hơn.

Ngoài ra, vụ việc còn tác động đến tâm lý xã hội và niềm tin của công chúng Iran đối với khả năng bảo đảm an ninh của hệ thống lãnh đạo. Trong bối cảnh chiến sự và áp lực quốc tế gia tăng, yếu tố ổn định nội bộ được xem là then chốt đối với Iran, và sự ra đi của ông Larijani đã làm suy yếu phần nào trụ cột này.

Vai trò chính trị của nhân vật an ninh số 1 Iran

Ông Ali Larijani, 67 tuổi, là một trong những chính khách kỳ cựu và có ảnh hưởng nhất trong hệ thống chính trị Iran suốt nhiều thập kỷ. Ông từng đảm nhiệm nhiều vị trí quan trọng, bao gồm Chủ tịch Quốc hội trong giai đoạn 2008-2020 và trước đó là Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao. Với kinh nghiệm phong phú, ông được xem là một trong những nhân tố có khả năng điều phối hiệu quả giữa các cơ quan quyền lực khác nhau.

Một điểm đáng chú ý trong sự nghiệp của ông là khả năng duy trì quan hệ với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC), trong khi vẫn giữ được sự độc lập nhất định với các nhóm theo đường lối cứng rắn. Điều này giúp ông đóng vai trò cầu nối giữa các phe phái và góp phần duy trì sự cân bằng trong nội bộ hệ thống chính trị.

Trong giai đoạn gần đây, ông Larijani cũng tham gia vào các nỗ lực nhằm trì hoãn quá trình chuyển giao quyền lực liên quan tới ông Mojtaba Khamenei. Theo một số nhà phân tích, việc trì hoãn lựa chọn lãnh đạo tối cao mới có thể giúp Iran duy trì sự linh hoạt chiến lược trong bối cảnh hậu xung đột, đồng thời tránh những quyết định có thể hạn chế lựa chọn của nước này.

Bên cạnh đó, vẫn tồn tại những tranh luận liên quan đến việc Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei có ý định lựa chọn người kế nhiệm là con trai hay không. Trong bối cảnh đó, vai trò của các nhân vật trung gian như ông Larijani càng trở nên quan trọng, khi họ có thể góp phần điều hòa các lợi ích.

Ông Larijani xuất thân từ một gia đình có ảnh hưởng lớn trong hệ thống chính trị Iran. Anh trai ông, Sadeq Larijani, từng giữ chức người đứng đầu ngành tư pháp, trong khi người anh em khác, Mohammad Javad Larijani, là một nhà ngoại giao và cố vấn cấp cao. Sự hiện diện của gia đình Larijani trong nhiều lĩnh vực khác nhau đã tạo nên một mạng lưới ảnh hưởng đáng kể.

Trong lĩnh vực đối ngoại, ông Larijani đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy và ủng hộ thỏa thuận hạt nhân năm 2015 giữa Iran và các cường quốc, trong đó có Mỹ. Trước đó, vào năm 2006, khi còn giữ chức Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia, ông đã tham gia các nỗ lực tiếp cận chính quyền Tổng thống George W. Bush nhằm tìm kiếm giải pháp cho vấn đề hạt nhân, dù chưa đạt được kết quả như mong muốn.

Tháng 8 năm ngoái, ông được bổ nhiệm trở lại vị trí Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao, đánh dấu sự trở lại đáng chú ý trên chính trường sau một thời gian bị hạn chế tham gia các hoạt động chính trị. Trong cấu trúc quyền lực đa tầng của Iran, cơ quan này đóng vai trò cầu nối giữa quân đội và chính quyền dân sự, đồng thời là nơi hoạch định các chính sách an ninh và chiến lược quan trọng.

Ông Larijani cũng có ảnh hưởng trong việc xây dựng thông điệp chiến lược của Iran đối với các nước vùng Vịnh, đặc biệt liên quan đến sự hiện diện quân sự của Mỹ tại khu vực. Trong nhiều trường hợp, ông được xem là người truyền đạt quan điểm chính thức của Iran tới các đối tác khu vực.

Ngoài hoạt động chính trị, ông còn được biết đến là một học giả với nền tảng học thuật vững chắc. Ông được đào tạo chuyên ngành toán học và hoàn thành luận án tiến sĩ về triết gia người Đức thế kỷ 18 Immanuel Kant. Một số đánh giá quốc tế ghi nhận ông là nhà tư tưởng có khả năng kết hợp giữa lý luận triết học và thực tiễn chính trị, điều không phổ biến trong giới lãnh đạo.

Trong những năm cuối sự nghiệp, ông có xu hướng chuyển sang lập trường trung dung hơn, dẫn đến những bất đồng với một số trung tâm quyền lực. Ông từng bị Hội đồng Giám hộ cấm tham gia tranh cử tổng thống vào các năm 2021 và 2024. Tuy nhiên, việc được bổ nhiệm trở lại vị trí quan trọng vào năm ngoái cho thấy vai trò của ông vẫn được đánh giá cao trong bối cảnh nhiều thách thức.

Sau khi lãnh tụ tối cao Ali Khamenei bị ám sát, ông Larijani nhanh chóng xuất hiện trên truyền hình, thể hiện vai trò điều phối và ổn định tình hình. Hành động này được giới quan sát đánh giá là góp phần củng cố niềm tin của công chúng vào khả năng điều hành của hệ thống lãnh đạo trong thời điểm khủng hoảng.

Nhìn chung, sự ra đi của ông Ali Larijani không chỉ là mất mát về nhân sự mà còn ảnh hưởng đến cấu trúc quyền lực và định hướng chiến lược của Iran trong giai đoạn đầy biến động hiện nay.