Theo kênh CNN ngày 2/6, nguyên nhân lần này là lời cảnh báo của Israel về khả năng tấn công phong trào Hezbollah tại các khu ngoại ô phía Nam Beirut (Liban) và các cuộc tấn công bằng tên lửa của các tay súng nhằm vào Israel.

Tình hình leo thang đột ngột này khiến Tổng thống Trump bộc lộ rõ sự thất vọng về cuộc xung đột mà ông phát động vào tháng 2 và nay đã kéo dài sang tháng 6, trái với kỳ vọng về một chiến thắng nhanh chóng và rõ ràng.

Ông Trump phát biểu với kênh CNBC: “Tôi thực sự không quan tâm. Tôi hoàn toàn không quan tâm” khi được hỏi về tuyên bố của Iran rằng nước này đã đình chỉ đàm phán với Mỹ vì cho rằng Israel vi phạm thỏa thuận ngừng bắn tại Liban. Ông nói các cuộc đàm phán đã trở nên “rất nhàm chán”.

Tuy nhiên, ông Trump vẫn khởi động hoạt động ngoại giao khẩn cấp, điện đàm với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu và có cuộc trao đổi căng thẳng, khi Tổng thống Mỹ sử dụng những lời lẽ gay gắt để phản đối đối kế hoạch tấn công Liban.

Ông Trump cũng liên lạc với Hezbollah thông các đại diện. Sau đó, ông thông báo trên mạng xã hội Truth Social rằng hai bên đã đồng ý ngừng bắn và cho biết các cuộc đàm phán với Iran vẫn đang tiếp diễn với tốc độ rất nhanh.

Đại sứ quán Liban tại Mỹ sau đó cho biết Hezbollah xác nhận sẽ kiềm chế tấn công Israel để đổi lấy việc Israel ngừng không kích Beirut. Israel tuyên bố sẽ tiếp tục các chiến dịch ở miền Nam Liban nhưng ngầm phát tín hiệu rằng, ít nhất vào thời điểm hiện tại, nước này sẽ không tấn công Beirut.

Hành động can thiệp của ông Trump có thể đã giúp duy trì nỗ lực đàm phán với Iran, cùng với hy vọng eo biển Hormuz sẽ được mở lại và ngăn chặn những hệ quả ngày càng nghiêm trọng đối với kinh tế toàn cầu.

Ông Ali Fathollah-Nejad, Giám đốc Trung tâm Trật tự Toàn cầu và Trung Đông, bình luận rằng cuộc điện đàm này cho thấy bản chất quan hệ quyền lực tồn tại giữa Mỹ và Israel.

Sau đó, ông Trump nói kênh ABC: “Hôm nay có một trục trặc nhỏ nhưng tôi đã xoay chuyển tình thế rất nhanh”.

Tuy nhiên, lịch sử và thực tế khắc nghiệt của chính trị Trung Đông cho thấy hoạt động “chữa cháy” ngoại giao của ông có thể chỉ là giải pháp tạm thời. Những lợi ích xung đột giữa các nước khu vực như Israel và Iran nhiều khả năng sẽ tiếp tục tái diễn, cũng như sự mất lòng tin đã phá hỏng nhiều sáng kiến hòa bình của Mỹ tại Trung Đông.

Những yếu tố khó giải quyết đó có thể dập tắt hy vọng của Tổng thống Mỹ trong việc tìm ra một lối thoát thỏa đáng.

Liban: Mặt trận xa xôi nhưng gắn chặt với cuộc chiến Mỹ-Iran

Vì sao vấn đề Liban lại trở thành mối đe dọa đối với các cuộc đàm phán hòa bình Mỹ - Iran?

Liban là một dải đất hẹp nằm ở bờ Đông Địa Trung Hải, cách eo biển Hormuz khoảng 1.600 km về phía Tây Bắc. Hormuz là huyết mạch quan trọng của nền kinh tế toàn cầu và đã bị Iran trên thực tế phong tỏa khi chiến tranh bùng phát.

Nhóm của Tổng thống Trump khẳng định căng thẳng tại Liban là vấn đề riêng, không liên quan cuộc đối đầu giữa Mỹ và Iran, đồng thời cho rằng không nên để vấn đề Liban ảnh hưởng tới tiến triển của các cuộc đàm phán song phương về hạt nhân và tên lửa.

Tuy nhiên, Iran không nhìn nhận như vậy. Liban nằm ở phía Bắc Israel và từ lâu đã là căn cứ tiền phương của các lực lượng thân Iran nhằm gây sức ép lên Israel. Iran muốn duy trì Hezbollah là một lực lượng có khả năng hoạt động sau nhiều năm được Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran hỗ trợ tài chính và quân sự.

Dù đã suy yếu do các cuộc tấn công liên tiếp của Israel trong những năm gần đây, nhưng Hezbollah vẫn là mắt xích quan trọng đối với Iran cũng như trong mọi hy vọng của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran nhằm khôi phục khả năng răn đe Israel sau chiến tranh.

Ông Ronnie Chatah, nhà phân tích khu vực, bình luận: “Iran rất muốn bảo vệ những gì họ đã xây dựng ở Liban trong suốt bốn thập kỷ rưỡi qua”.

Dù Tổng thống Trump có thể đã ngăn chặn được một đợt leo thang của Israel tại Liban trong ngày 1/6, nhưng ông khó có thể làm thay đổi những đánh giá chiến lược lâu dài của Israel.

Israel coi Hezbollah là một tổ chức khủng bố và là mối đe dọa an ninh, đồng thời yêu cầu lực lượng này phải giải giáp hoàn toàn và cho rằng Liban phải chịu trách nhiệm thực hiện điều đó.

Tuy nhiên, nhiều nhà phân tích cho rằng chính phủ Liban không có đủ quyền lực để đáp ứng các yêu cầu này của Israel. Các nhà lãnh đạo Liban ủng hộ giải giáp Hezbollah nhưng cho rằng điều này phải diễn ra sau thỏa thuận chính trị toàn diện, đòi hỏi các cuộc đàm phán kéo dài với các cường quốc khu vực.

Trong khi đó, Israel nhiều khả năng sẽ tiếp tục tìm cách hạn chế sức mạnh của Hezbollah. Điều này đồng nghĩa xung đột tại Liban sẽ luôn tiềm ẩn nguy cơ bùng phát trở lại và làm gián đoạn tiến trình đàm phán giữa Mỹ và Iran.

Đây là một ví dụ nữa về khác biệt trong cách nhìn nhận giữa Mỹ và Israel – hai nước đã phát động cuộc chiến với Iran. Israel coi việc bảo đảm an ninh là nhiệm vụ không có điểm kết thúc và có thể đòi hỏi các cuộc chiến định kỳ. Trong khi đó, ông Trump tìm kiếm một giải pháp dứt điểm và muốn rút khỏi khu vực.

Chính quyền Tổng thống Trump hiểu rõ Liban có thể đe dọa mục tiêu đó như thế nào. Gần đây, Mỹ đã tổ chức các cuộc đàm phán hòa bình giữa quan chức Liban và Israel. Cuộc gặp chỉ đạt được những tiến triển rất sơ bộ về việc gia hạn thỏa thuận ngừng bắn tại khu vực biên giới và dường như đã nhanh chóng lu mờ trước các diễn biến mới.

Điều đó khiến Liban tiếp tục rơi vào tình trạng đã kéo dài suốt nửa thế kỷ qua: một quốc gia thường xuyên bị kéo về phía bờ vực sụp đổ chính trị và khủng hoảng nhân đạo.

Nước này đang mắc kẹt giữa các cuộc đối đầu của những đối thủ khu vực như Israel, Iran, Syria và các nhóm của người Palestine. Liban cũng vẫn đang hồi phục sau cuộc nội chiến kéo dài 15 năm.

Dù ông Trump đã can thiệp để tháo ngòi nổ trong ngày 1/6, nhưng có rất ít dấu hiệu cho thấy ông có đủ quyết tâm hoặc vốn chính trị để kiến tạo một nền hòa bình lâu dài hơn tại Liban.

Điều đó sẽ đòi hỏi thỏa thuận khu vực. Ông Trump từng đặt ra một khuôn khổ như vậy thông qua mở rộng các Hiệp định Abraham để bao gồm toàn bộ các cường quốc Arab và Hồi giáo trong khu vực công nhận Israel. Tuy nhiên, nhiều vấn đề khác, trong đó có vấn đề Palestine, khiến mục tiêu này khó đạt được.

Vì thế, Liban sẽ tiếp tục là một vấn đề thể làm suy yếu nỗ lực ngoại giao của ông trong cuộc chiến với Iran.

Thế bế tắc

Liban cũng không phải là mối đe dọa duy nhất đối với tiến trình ngoại giao đó. Lập trường cứng rắn của Iran tiếp tục tác động tới Tổng thống Trump.

Các động thái của Iran dường như cho thấy nước này tin rằng họ có thể gây sức ép với Tổng thống Mỹ và rằng chính ông Trump mới là người thực sự muốn đạt thỏa thuận. Ông Trump đã gửi lại dự thảo khuôn khổ đàm phán vào cuối tuần, trong đó có các sửa đổi liên quan đến cam kết hạt nhân của Iran và việc nước này đồng ý mở lại eo biển Hormuz.

Hy vọng về bước đột phá chưa hoàn toàn biến mất bởi, đằng sau những tuyên bố chính trị, cả Iran và Mỹ đều có lợi ích trong chính thức chấm dứt giao tranh.

Ông Trump đã chịu tổn thất chính trị do giá nhiên liệu tăng cao. Trong khi đó, phần lớn hàng nhập khẩu của Iran được vận chuyển bằng đường biển và việc Mỹ phong tỏa tàu thuyền cùng các cảng của nước này đang gây sức ép lớn.

Tuy nhiên, thế bế tắc vẫn tồn tại. Mỹ vẫn khẳng định Iran không bao giờ được sở hữu vũ khí hạt nhân. Iran vẫn bảo vệ quyền làm giàu urani. Dù các cuộc ném bom của Mỹ có thể đã phá hủy các cơ sở hạt nhân của Iran năm 2025, nhưng lượng urani làm giàu ở mức cao của Iran vẫn còn trong nước.

Lệnh ngừng bắn giữa Mỹ và Iran về danh nghĩa vẫn được duy trì nhưng đang gặp thử thách. Cuối tuần qua, lực lượng Mỹ tấn công radar và thiết bị bay không người lái của Iran, trong khi lực lượng Iran tuyên bố đã tập kích một căn cứ không quân của Mỹ.

Tình hình vốn đã mong manh, ngay cả khi không có thêm nguy cơ từ một mặt trận xa xôi.