Theo truyền thông Mỹ ngày 25/8, Canada là quốc gia song ngữ và có luật bảo vệ cả hai ngôn ngữ chính thức là tiếng Anh và tiếng Pháp. Tiếng Pháp là ngôn ngữ mẹ đẻ của khoảng 1/5 dân số Canada và gần 85% dân số tỉnh Quebec chủ yếu sử dụng tiếng Pháp.

Theo các quy định này, nhãn sản phẩm phải có cả tiếng Anh và tiếng Pháp. Các nền tảng phát trực tuyến của Mỹ cũng phải hỗ trợ và quảng bá nội dung Canada, trong đó có nội dung của người bản địa và người Canada nói tiếng Pháp.

Từ lâu, Mỹ đã coi các yêu cầu về ngôn ngữ của Canada là rào cản thương mại, trong khi Canada nhìn chung xem đây là vấn đề không thể nhượng bộ. Thủ tướng Mark Carney đã thể hiện lập trường này khi rút khỏi thỏa thuận mà ông cho rằng có “những mối đe dọa đối với tiếng Pháp và văn hóa Pháp”.

Ngày 24/8, Thủ tướng Carney nói Canada không thể chấp nhận thỏa thuận có thể làm suy yếu các biện pháp bảo vệ tiếng Pháp, đồng thời nói rằng chính phủ của ông sẽ không trao cho Mỹ những gì họ yêu cầu.

Nhiều người Canada đã ủng hộ quyết định của ông Carney, đặc biệt là những phát biểu của ông về bảo vệ văn hóa Pháp, vốn là một phần cốt lõi trong bản sắc dân tộc của Canada.

Sau khi Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer gọi những quan ngại của Canada về vấn đề tiếng Pháp là “câu chuyện nực cười, giả tạo”, nhà lãnh đạo Canada bác bỏ quan điểm cho rằng đây là vấn đề đáng cười, đồng thời nói rằng có khác biệt lớn giữa cách nhìn của Canada và cách nhìn của Mỹ.

Ông Carney phát biểu bằng tiếng Pháp tại cuộc họp báo ở Lévis (Quebec): “Đối với người Mỹ, tiếng Pháp, văn hóa Pháp ngữ và văn hóa Canada là những điều gây khó chịu. Còn ở Quebec, ở Canada, đây là quyền”.

Tổng thống Donald Trump chưa trực tiếp đề cập vấn đề tiếng Pháp, nhưng đã khơi lại những chỉ trích trước đây nhằm vào Canada.

Kể từ khi các cuộc đàm phán đình trệ ngày 21/8, Mỹ đã áp mức thuế 50% đối với lượng hàng hóa Canada trị giá khoảng 20 tỷ USD. Ông Carney cho biết Canada sẽ đáp trả “từng USD một”. Các biện pháp trả đũa lẫn nhau dự kiến có hiệu lực từ ngày 8/9.

Ngôn ngữ - quyền thiết yếu trong bản sắc Canada

Quyền về ngôn ngữ đã được ghi nhận trong Hiến pháp Canada suốt nhiều thập kỷ qua và đặc biệt quan trọng đối với Quebec, nơi từng đấu tranh để bảo vệ bản sắc ngôn ngữ và văn hóa riêng trong khu vực Bắc Mỹ chủ yếu sử dụng tiếng Anh.

Nỗ lực này đôi khi khiến Quebec bất đồng với phần còn lại của Canada. Quebec đã hai lần tổ chức trưng cầu ý dân về việc tách khỏi Canada, gần đây nhất là cuộc bỏ phiếu năm 1995, trong đó phe phản đối độc lập chỉ giành chiến thắng với cách biệt sít sao 1,16%.

Các luật về ngôn ngữ bao gồm nhiều quy định, như người dân Canada có quyền tiếp cận các dịch vụ chính thức bằng cả hai ngôn ngữ, hay yêu cầu các công ty sản xuất sản phẩm chăm sóc tóc phải ghi từ tiếng Pháp (shampooing) bên cạnh phần chữ tiếng Anh (shampoo) trên chai dầu gội đầu. Đối với các công ty Mỹ muốn kinh doanh tại Canada, họ phải thiết kế lại bao bì và chịu thêm chi phí sản xuất.

Ông Stewart Prest, Giảng viên Khoa Khoa học Chính trị thuộc Đại học British Columbia, cho rằng yêu cầu Canada nới lỏng các quy định này là đề nghị không hợp lý đối với chính phủ Canada trong cuộc đàm phán thương mại và là vấn đề mà Canada không có lựa chọn nào khác ngoài việc nói không. Ông nói: “Người dân Canada nói tiếng Pháp. Đây không phải là một quốc gia mà tất cả mọi người đều nói tiếng Anh và một số người thích học thêm tiếng Pháp. Điều này cũng không khác nhiều so với việc yêu cầu Pháp nới lỏng quy định rằng bao bì sản phẩm phải có tiếng Pháp”.

Tại Montreal, việc các nhân viên dịch vụ chào khách bằng câu có cả tiếng Anh và Pháp “Bonjour-Hi” là điều phổ biến.

Các chuyên gia nhận định rằng, trong hoàn cảnh nào, việc ông Carney nhượng bộ về một vấn đề có vai trò đặc biệt quan trọng đối với bản sắc Canada sẽ gây tổn hại nghiêm trọng đến ông, bởi ông đã tạo dựng hình ảnh trên trường quốc tế với lập trường cứng rắn trước Tổng thống Trump.

Tuy nhiên, vấn đề này càng trở nên nhạy cảm khi Quebec chỉ còn vài tuần nữa sẽ bước vào cuộc bầu cử cấp tỉnh, trong bối cảnh tỷ lệ ủng hộ đảng Parti Québécois theo đường lối ly khai đang tăng mạnh trong các cuộc thăm dò dư luận.

Lãnh đạo đảng này gần đây cho biết sẽ trì hoãn cuộc trưng cầu ý dân về khả năng độc lập cho đến khi nhiệm kỳ của Tổng thống Trump kết thúc. Tuy nhiên, nhượng bộ nào về luật ngôn ngữ cũng có thể kích thích tâm lý ly khai tại tỉnh này, nơi vấn đề độc lập đã tạm lắng trong thời gian qua.

Chính sách của Quebec

Trong những năm gần đây, Quebec đã triển khai các chính sách dân tộc chủ nghĩa nghiêm ngặt nhằm củng cố vị thế của tiếng Pháp dưới vai trò ngôn ngữ duy nhất của tỉnh, trong đó có Đạo luật 96 gây tranh cãi. Luật này đưa ra các yêu cầu nghiêm ngặt hơn về việc sử dụng tiếng Pháp trên sản phẩm, thiết bị, bao bì và biển hiệu.

Đạo luật này đã được đưa vào danh sách các rào cản thương mại toàn cầu năm 2025 do Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ công bố hằng năm.

Mỹ cũng bày tỏ quan ngại về Đạo luật Phát trực tuyến của Canada, theo đó các dịch vụ video và âm nhạc trực tuyến như Netflix và Spotify phải đầu tư vào và quảng bá nội dung Canada.

Mỹ cũng phản đối một quy định khác về hoạt động phát trực tuyến, được gọi là Đạo luật 109 mà Quebec thông qua hồi tháng 12/2025. Quy định này buộc các nền tảng phát trực tuyến ưu tiên nội dung bằng tiếng Pháp. Tháng 3 vừa qua, Mỹ đã liệt kê biện pháp này là rào cản thương mại tiềm tàng trong báo cáo thương mại.

Đối với nhiều người Canada, tranh cãi này làm dấy lên lo ngại về hành vi can thiệp của Mỹ vào bản sắc dân tộc của Canada.

Thủ hiến Quebec Christine Fréchette cho rằng ông Carney đã đưa ra quyết định đúng khi rời bàn đàm phán. Bà nói: “Văn hóa và ngôn ngữ của chúng ta là những yếu tố cốt lõi của bản sắc, và điều quan trọng là phải loại vấn đề này khỏi bàn đàm phán. Dù chúng ta bị đe dọa áp các mức thuế khác nhau, điều đó sẽ không thay đổi. Chúng ta sẽ vẫn giữ nguyên bản sắc của mình”.