Trong đợt không kích quy mô lớn nhằm vào Kiev ngày 24/5, giới chức Ukraine cho biết Nga đã phóng tên lửa Oreshnik cùng nhiều UAV và tên lửa khác. Đây là lần thứ ba loại vũ khí này được ghi nhận xuất hiện trong chiến sự Ukraine kể từ năm 2024.

Theo CNA, giới phân tích quân sự nhận định Oreshnik hiện là một trong những vũ khí có tầm bắn, tốc độ và khả năng hủy diệt đáng gờm nhất mà Nga từng triển khai trong cuộc chiến kéo dài hơn 4 năm qua.

Tên lửa có thể bao phủ toàn bộ châu Âu

Oreshnik, lấy tên từ loài cây phỉ trong tiếng Nga, thuộc nhóm tên lửa đạn đạo tầm trung (IRBM), có khả năng tấn công mục tiêu ở khoảng cách từ 3.000 đến 5.500 km. 

Giới chức quân sự Ukraine cho biết tên lửa có thể đạt vận tốc tới Mach 11, tương đương khoảng 13.580 km/h, tức gấp 11 lần tốc độ âm thanh. Truyền thông nhà nước Nga từng tuyên bố Oreshnik chỉ mất khoảng 11 phút để vươn tới một căn cứ không quân ở Ba Lan và 17 phút để tiếp cận trụ sở NATO tại Brussels.

Điện Kremlin mô tả đây là loại vũ khí tối tân gần như không thể bị đánh chặn. Tổng thống Putin năm 2024 còn tuyên bố các thành phần hủy diệt của tên lửa có thể tạo ra nhiệt độ gần bằng bề mặt Mặt Trời.

“Bất cứ thứ gì nằm trong tâm vụ nổ đều sẽ bị nghiền nát thành những hạt cơ bản, gần như hóa thành bụi”, ông Putin nói.

Oreshnik có khả năng mang đầu đạn hạt nhân. Bộ Quốc phòng Mỹ đánh giá đây là loại tên lửa đạn đạo tầm trung mang tính “thử nghiệm”, được phát triển dựa trên dòng tên lửa đạn đạo liên lục địa RS-26 Rubezh của Nga.

Vì sao Oreshnik được đánh giá đặc biệt nguy hiểm?

Các chuyên gia cho rằng sức mạnh của Oreshnik nằm ở sự kết hợp giữa tốc độ siêu vượt âm, tầm bắn xa và thiết kế đầu đạn đa mục tiêu.

Tên lửa này sử dụng công nghệ MIRV, cho phép một tên lửa mang nhiều đầu đạn độc lập có thể tấn công các mục tiêu khác nhau trong cùng một đợt phóng.

Theo tình báo quân sự Ukraine, Oreshnik mang 6 đầu đạn và mỗi đầu đạn lại chứa 6 đầu đạn con, đồng nghĩa có thể tạo ra tới 36 điểm tấn công riêng biệt trên diện rộng.

Tiến sĩ Nah Liang Tuang, chuyên gia nghiên cứu tại Trường Nghiên cứu Quốc tế S Rajaratnam (RSIS), nhận định điều này khiến Oreshnik trở nên “cực kỳ hủy diệt” ngay cả khi không mang đầu đạn hạt nhân. Ông cho rằng chỉ với đầu đạn nổ thông thường, tên lửa vẫn đủ khả năng phá hủy hàng loạt mục tiêu trong một cuộc không kích duy nhất. Tốc độ quá cao khiến các hệ thống phòng thủ hiện tại của Ukraine gần như không đủ khả năng đánh chặn.

Tổng thống Putin cũng từng tuyên bố Oreshnik có thể xuyên phá cả các boongke nằm sâu nhiều tầng dưới lòng đất và miễn nhiễm với mọi hệ thống phòng thủ tên lửa hiện nay.

Khác gì với tên lửa Kinzhal?

Trước Oreshnik, Nga từng nhiều lần sử dụng tên lửa siêu vượt âm Kinzhal để tấn công các mục tiêu chiến lược tại Ukraine. Kinzhal có thể đạt tốc độ tới Mach 10 và có khả năng cơ động trên không nhằm né tránh hệ thống phòng không. Tuy nhiên, giới chuyên gia cho rằng Oreshnik còn khó đánh chặn hơn.

Dù vậy, một số nhà phân tích lưu ý rằng Oreshnik không cơ động ở tốc độ siêu vượt âm theo cách các vũ khí siêu vượt âm hiện đại thường làm. Theo chuyên gia Marcin Andrzej Piotrowski thuộc Viện Các vấn đề Quốc tế Ba Lan (PISM), các đầu đạn của Oreshnik lao xuống mục tiêu ở tốc độ siêu vượt âm tương tự nhiều tên lửa đạn đạo liên lục địa khác, nhưng không thực hiện các thao tác cơ động phức tạp trong giai đoạn cuối.

Điều này đồng nghĩa khả năng xuyên thủng lá chắn phòng thủ chủ yếu đến từ tốc độ cực lớn thay vì khả năng đổi hướng bất ngờ.

Những thiệt hại đã ghi nhận tại Ukraine

Trong cả ba lần được sử dụng tại Ukraine, Oreshnik đều không mang đầu đạn hạt nhân.

Vụ tấn công đầu tiên diễn ra tại thành phố Dnipro năm 2024 với mức độ thiệt hại hữu hình tương đối hạn chế, làm dấy lên nghi vấn tên lửa khi đó được gắn đầu đạn giả. Các nhân chứng cho biết họ nghe thấy tiếng nổ khủng khiếp cùng những quầng sáng lớn trên bầu trời.

Đến tháng 1 năm nay, giới chức Ukraine cáo buộc Nga tiếp tục dùng Oreshnik nhằm vào một kho khí đốt lớn ở vùng Lviv phía Tây nước này.

Trong cuộc tập kích mới nhất ở khu vực Kiev, các đội cứu hộ phải dập lửa và tìm kiếm giữa đống đổ nát của nhiều công trình bị hư hại nặng.

Công cụ răn đe vượt ra ngoài chiến trường 

Không giống nhiều loại vũ khí Nga đang sử dụng trên chiến trường, Oreshnik có tầm bắn đủ để đe dọa toàn bộ châu Âu, bao gồm cả các căn cứ quân sự Mỹ tại lục địa này.

Theo giới phân tích, đây chính là yếu tố khiến Oreshnik trở thành công cụ leo thang chiến lược mới của Moskva, cho phép Nga tạo áp lực quân sự lớn mà chưa cần chính thức sử dụng vũ khí hạt nhân.

Một vấn đề khác là gần như không thể xác định tên lửa Oreshnik mang đầu đạn hạt nhân hay đầu đạn thông thường cho tới khi nó đánh trúng mục tiêu, làm gia tăng nguy cơ tính toán sai lầm trong trường hợp xung đột tiếp tục leo thang.

Các chuyên gia cho rằng giá trị của Oreshnik không chỉ nằm ở năng lực quân sự mà còn ở tác động tâm lý. Tiến sĩ Nah Liang Tuang nhận định việc Nga triển khai loại tên lửa này là hành động gây sức ép với Ukraine và phương Tây.

Theo ông, Moskva muốn phát đi tín hiệu rằng họ sẵn sàng mở rộng quy mô tấn công sâu hơn bằng các loại vũ khí có sức công phá gần tương đương đòn đánh hạt nhân dù vẫn sử dụng đầu đạn thông thường.