Số lượng doanh nghiệp giải thể tăng mạnh 

Tại hội nghị kinh tế - xã hội ngày 4/9, Sở Tài chính TP Hồ Chí Minh cho biết, trong 8 tháng năm 2026, Thành phố có khoảng 38.253 doanh nghiệp đăng ký thành lập mới, tăng 7,92% so với cùng kỳ. Số doanh nghiệp hoạt động trở lại đạt 13.582, giảm 2,9%.

Ở chiều ngược lại, có 9.703 doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể, tăng 164,46% so với cùng kỳ; số doanh nghiệp tạm ngừng hoạt động đạt 33.390, tăng 7,82%.

Lý giải mức tăng đột biến của số doanh nghiệp giải thể, ông Hoàng Vũ Thảnh, Giám đốc Sở Tài chính TP. Hồ Chí Minh cho biết, qua phân tích, đánh giá của Sở Tài chính và Viện Nghiên cứu Phát triển TP. Hồ Chí Minh (HIDS), diễn biến này có nguyên nhân mang tính kỹ thuật, hành chính.

Theo ông Hoàng Vũ Thảnh, Chính phủ và Bộ Tài chính đang chỉ đạo thực hiện việc làm sạch dữ liệu, trong đó xử lý các trường hợp doanh nghiệp đã đăng ký nhưng không còn hoạt động trên thực tế, song chưa thực hiện thủ tục giải thể và chưa chấm dứt hiệu lực mã số thuế. Hiện Sở Tài chính cùng các đơn vị liên quan đang tập trung xử lý vấn đề này.

Phân tích rõ hơn, ông Phạm Bình An, Phó Viện trưởng HIDS cho biết, qua rà soát, khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa đang chịu nhiều áp lực, nhất là thiếu đơn hàng do sức mua suy giảm, chi phí logistics cao và áp lực dòng tiền. Bên cạnh đó, năng lực chống chịu, thích ứng với các yêu cầu mới như chuyển đổi số, chuyển đổi xanh của một bộ phận doanh nghiệp còn hạn chế.

Tuy nhiên, đại diện HIDS nhấn mạnh những khó khăn này không phải nguyên nhân khiến số doanh nghiệp giải thể, rút lui khỏi thị trường tăng cao như thống kê. Mức tăng hơn 160% của số doanh nghiệp giải thể chủ yếu liên quan đến chiến dịch “Làm sạch mã số thuế - Tháo gỡ điểm nghẽn trong kinh doanh”của ngành Thuế. Theo kế hoạch, đến cuối năm 2026, cơ quan chức năng đặt mục tiêu xử lý tối thiểu 35% số hồ sơ tồn đọng thuộc trạng thái ngừng hoạt động nhưng chưa chấm dứt hiệu lực mã số thuế tại thời điểm 31/3/2026.

Theo ông Phạm Bình An, đây là lượng hồ sơ tồn đọng qua nhiều năm. Không ít doanh nghiệp sau khi ngừng hoạt động không thực hiện các thủ tục cần thiết, thậm chí không còn kinh doanh tại địa điểm đã đăng ký, nhưng tình trạng pháp lý vẫn tồn tại kéo dài. Khi cơ quan chức năng đẩy mạnh rà soát và yêu cầu hoàn tất thủ tục giải thể, số doanh nghiệp được ghi nhận chính thức rút khỏi thị trường vì vậy tăng mạnh.

Việc làm sạch dữ liệu và xử lý dứt điểm những doanh nghiệp đã ngừng hoạt động trên thực tế có mặt tích cực là góp phần làm minh bạch môi trường đầu tư, kinh doanh. Quá trình này đồng thời giúp phân định rõ những doanh nghiệp đang hoạt động thực chất với những doanh nghiệp đã ngừng kinh doanh nhưng vẫn tồn tại trên hệ thống.

Từ góc độ này, HIDS cho rằng mức tăng số doanh nghiệp giải thể trong năm nay mang tính kỹ thuật nhiều hơn, thay vì phản ánh đầy đủ diễn biến hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Do đó, việc số doanh nghiệp giải thể, rút khỏi thị trường tăng lên không ảnh hưởng đến mục tiêu tăng trưởng hai con số của Thành phố.

Ông Giang Văn Hiển, Phó Trưởng Thuế TP. Hồ Chí Minh cũng cho biết, con số doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường là quá trình dồn tích của nhiều năm và bây giờ xử lý dữ liệu cục bộ tại cùng thời điểm mới ra số liệu này.

Theo ông Giang Văn Hiển, việc xử lý các trường hợp này nhằm làm rõ tình trạng hoạt động của người nộp thuế, góp phần minh bạch môi trường kinh doanh. Qua đó, cơ quan quản lý có thể phân định những đơn vị đang thực sự hoạt động sản xuất, kinh doanh với những trường hợp không còn hoạt động hoặc không có mục tiêu kinh doanh rõ ràng.

Ngành Thuế cũng đang rà soát những trường hợp doanh nghiệp được thành lập nhưng không nhằm mục tiêu kinh doanh thông thường, trong đó có những trường hợp có dấu hiệu lợi dụng doanh nghiệp để mua bán hóa đơn.

Trước đó, trong tháng 6/2026, Thuế TP Hồ Chí Minh công bố danh sách 310.964 người nộp thuế không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký kinh doanh. Cùng với đó, cơ quan Thuế công bố khoảng 153.036 doanh nghiệp đã ngừng sử dụng hóa đơn nhưng chưa hoàn thành thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế.

Hỗ trợ doanh nghiệp rút khỏi thị trường

Trên thực tế, lượng lớn doanh nghiệp đã ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn tất thủ tục giải thể cũng cho thấy chi phí và quy trình rút khỏi thị trường vẫn là một điểm nghẽn cần được tháo gỡ.

Theo ông Phạm Bình An, Phó Viện trưởng HIDS, quá trình giải thể đòi hỏi doanh nghiệp phải rà soát lại nhiều thủ tục và nghĩa vụ, trong khi chi phí tuân thủ có thể khá cao. Do đó, cần tiếp tục rà soát quy trình, thủ tục giải thể để giảm chi phí, nhất là đối với những hồ sơ không quá phức tạp.

Bên cạnh đó, đại diện HIDS cho rằng cần xem xét lại các khoản thuế môn bài, tiền phạt và những nghĩa vụ phát sinh trong thời gian doanh nghiệp không còn hoạt động. Đồng thời cần có sự hỗ trợ, khoanh lại và xử lý phù hợp để đẩy nhanh quá trình làm sạch hồ sơ, tạo điều kiện để doanh nghiệp rút khỏi thị trường.

Với số lượng hồ sơ 600.000 doanh nghiệp trên cả nước cần được xử lý, cần có một quy trình rút gọn và thuận lợi hơn đối với doanh nghiệp thực sự không còn nhu cầu kinh doanh. Nếu chi phí rút khỏi thị trường quá cao, doanh nghiệp sẽ khó hoàn tất thủ tục giải thể dù đã ngừng hoạt động trên thực tế. Do đó, việc giảm chi phí và đơn giản hóa quy trình là vấn đề cần được quan tâm, bên cạnh yêu cầu tạo điều kiện thông thoáng cho doanh nghiệp gia nhập thị trường.

Liên quan đến vấn đề này, ông Giang Văn Hiển, Phó Trưởng Thuế TP Hồ Chí Minh cũng cho biết, ngành thuế đã báo cáo Bộ Tài chính nghiên cứu các giải pháp căn cơ đối với những doanh nghiệp đã tồn tại nhiều năm nhưng khi thực hiện giải thể phải chịu chi phí tuân thủ cao hơn so với thông thường. Đối với những trường hợp này, cần có giải pháp hỗ trợ phù hợp để doanh nghiệp không còn nhu cầu hoạt động có thể rút khỏi thị trường một cách phù hợp với quy định.

Trong khi quá trình “làm sạch” dữ liệu đang được đẩy nhanh, việc giảm chi phí và đơn giản hóa thủ tục để doanh nghiệp thuận lợi gia nhập cũng như rút khỏi thị trường là vấn đề tiếp theo được Thành phố đặt ra. Tại hội nghị, lãnh đạo UBND TP Hồ Chí Minh nhấn mạnh yêu cầu các Sở ngành, đơn vị tiếp tục tập trung triển khai các giải pháp cải thiện môi trường đầu tư của thành phố.

Theo ông Nguyễn Văn Được, Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh, tình hình doanh nghiệp gia nhập thị trường trong tháng 8 đã có dấu hiệu tích cực khi số doanh nghiệp thành lập mới vượt số doanh nghiệp rời thị trường. Tuy nhiên, một trong những nguyên nhân khiến doanh nghiệp rời thị trường vẫn liên quan đến thủ tục hành chính.

Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh yêu cầu các sở, ngành rà soát toàn bộ thủ tục thuộc lĩnh vực phụ trách, tiếp tục cắt giảm những thủ tục không cần thiết, tăng tính tự động và rút ngắn thời gian giải quyết hồ sơ. Cùng với đó, Thành phố tiếp tục sắp xếp, tinh gọn bộ máy, điều chỉnh chức năng, nhiệm vụ giữa các đơn vị nhằm tránh chồng chéo, nâng cao hiệu quả hoạt động.