Ukraine gần đây đã đạt thêm bước tiến trên con đường gia nhập EU, khi được mở 2 trong tổng số 6 cụm đàm phán. Tuy nhiên, theo Euronews ngày 27/7, Kiev vẫn đối mặt với sự phản đối đối với việc đẩy nhanh toàn bộ tiến trình, trong khi vấn đề Serbia đang nổi lên như một yếu tố có thể làm chậm các cuộc đàm phán trong thời gian tới.

Ukraine đã đạt thêm tiến triển trong đàm phán gia nhập EU sau thất bại của ông Viktor Orban trong cuộc bầu cử tại Hungary hồi tháng 4. Thủ tướng mới của Hungary, ông Peter Magyar, đã bắt đầu tìm cách giải quyết những bất đồng song phương với Kiev liên quan đến cộng đồng người Hungary tại vùng Zakarpattia. Budapest cũng đồng ý mở các cụm đàm phán về pháp quyền và chính sách đối ngoại đối với Ukraine.

Dù vậy, Hungary vẫn phản đối đề xuất mở đồng thời cả sáu cụm đàm phán. Budapest muốn tiến trình được thực hiện từng bước, nhằm giúp vấn đề này dễ được chấp nhận hơn trong nước sau nhiều năm chính quyền tiền nhiệm duy trì lập trường cứng rắn đối với Ukraine.

Trong lúc Kiev tìm cách thúc đẩy đàm phán gia nhập, một số nước thành viên EU lại yêu cầu khối đạt thêm tiến triển tại khu vực Tây Balkan, đặc biệt là đối với Serbia. Một nhà ngoại giao EU cảnh báo rằng yêu cầu đối xử bình đẳng với các quốc gia ứng viên có thể dẫn đến việc tiến trình của Ukraine bị đặt phụ thuộc vào những bước tiến dành cho Serbia.

Ủy ban châu Âu vừa qua đã một lần nữa đề xuất mở Cụm 3 trong đàm phán gia nhập với Serbia. Tiến trình này đã bị đình trệ từ tháng 12/2021 và đề xuất mới tiếp tục vấp phải sự phản đối của 8 nước thành viên.

Các nước phản đối cho rằng Serbia chưa đáp ứng các tiêu chuẩn của EU về pháp quyền. Belgrade cũng chưa thể hiện nhiều sự đồng thuận với chính sách trừng phạt Nga, đồng thời tiếp tục duy trì mối quan hệ không rõ ràng với Moskva.

Trong khi đó, Ủy ban châu Âu, dưới sức ép từ Pháp, Tây Ban Nha và nhóm Những người bạn của Tây Balkan, cho rằng Serbia đã đạt tiến bộ đáng kể trong một số chương trình cải cách, đủ để đàm phán gia nhập được tiếp tục.

Nhóm Những người bạn của Tây Balkan gồm Italy, Hy Lạp, Slovakia, Áo, CH Séc, Croatia và Slovenia. Phần lớn các nước này, ngoại trừ Croatia, cho rằng những tính toán địa chính trị đang tạo ra tiêu chuẩn khác nhau giữa Serbia và Ukraine.

Tiến triển của các quốc gia Tây Balkan khác cũng làm gia tăng sức ép đối với Belgrade. Montenegro và Albania hiện được xem là những ứng viên tiếp theo có khả năng gia nhập EU, khiến chính phủ Serbia phải giải thích với người dân vì sao tiến trình của nước này vẫn gần như đình trệ.

Serbia được xem là quốc gia có ảnh hưởng lớn nhất tại Tây Balkan, với dân số và quy mô nền kinh tế vượt trội so với các nước khác trong khu vực. Vì vậy, một số thành viên EU lo ngại việc để tiến trình gia nhập EU của Serbia tụt lại quá xa có thể ảnh hưởng đến chiến lược mở rộng của khối.

Một nhà ngoại giao EU cảnh báo nhóm Những người bạn của Tây Balkan có thể tìm cách gắn tiến trình gia nhập của Ukraine với việc mở Cụm 3 cho Serbia. Theo cách tiếp cận này, việc EU tạo điều kiện để Ukraine tiến lên có thể dẫn đến yêu cầu phải có động thái tương tự đối với Serbia, dựa trên nguyên tắc đối xử bình đẳng giữa các ứng viên và duy trì cân bằng địa lý trong quá trình mở rộng.

Tuy nhiên, phần lớn các nước thành viên vẫn cho rằng tiến trình gia nhập sẽ hiệu quả hơn nếu các tiêu chí kỹ thuật được xem xét độc lập, thay vì bị chi phối bởi những trao đổi mang tính chính trị. Việc gắn nhiều cuộc đàm phán với nhau có thể khiến quá trình ra quyết định trở nên phức tạp hơn, nhất là khi mọi bước tiến quan trọng đều cần sự đồng thuận giữa các thành viên.

Trước đây, chính quyền của ông Orban từng tìm cách tạo mối liên hệ giữa tiến trình gia nhập EU của Serbia và Ukraine. Tuy nhiên, vấn đề Ukraine khi đó mang tính đối đầu chính trị quá lớn, khiến khả năng trao đổi giữa hai tiến trình khó xảy ra. Việc Hungary hiện điều chỉnh lập trường đối với Kiev có thể khiến Serbia một lần nữa được đưa vào các cuộc thảo luận liên quan đến tiến trình gia nhập của Ukraine. 

Giới chức EU cho biết Ủy ban châu Âu muốn duy trì cân bằng địa lý trong quá trình mở rộng, song Serbia vẫn chưa tạo đủ thuận lợi thông qua các cải cách trong nước. Dù vậy, EU vẫn hy vọng có thể mở Cụm 3 với Serbia trong những tháng tới.

Cho đến nay, EU chưa chính thức gắn tiến trình gia nhập của Serbia với các cuộc đàm phán dành cho Ukraine. Tuy nhiên, khi sức ép mở toàn bộ các cụm đàm phán cho Kiev gia tăng, những lời kêu gọi bảo đảm bình đẳng giữa các ứng viên và duy trì cân bằng giữa các khu vực nhiều khả năng cũng sẽ trở nên mạnh mẽ hơn.