Theo truyền thông Anh ngày 30/6, hàng người kiên nhẫn chờ nhận số sầu riêng miễn phí mà chủ quầy phát hằng ngày từ giữa tháng 6: mỗi khách được hai quả, tổng cộng khoảng 600 kg mỗi ngày.

Sự hào phóng này bắt nguồn từ tình trạng dư thừa nguồn cung sầu riêng tại Malaysia, quốc gia láng giềng sản xuất khoảng 550.000 tấn sầu riêng mỗi năm. Tuy nhiên, sản lượng đặc biệt dồi dào trong năm 2026 đã khiến giá sầu riêng giảm mạnh.

Ông Cherng, 69 tuổi, xếp hàng chờ nhận sầu riêng tại Singapore, cho biết ông ăn sầu riêng gần như mỗi ngày. Với ông và gia đình, đây là cơ hội hiếm có để thưởng thức sầu riêng chất lượng tốt, đôi khi với giá chỉ bằng gần một nửa so với các mùa trước.

Khách hàng tại Malaysia và Singapore đang đổ xô tới các quầy bán trái cây, nơi sầu riêng được bán với mức giảm giá rất sâu hoặc nếu may mắn thì được phát miễn phí.

Tuy nhiên, trong khi người yêu thích sầu riêng được dịp thưởng thức thỏa thích thì nông dân Malaysia lại không khỏi chán nản.

Họ cho biết tình trạng dư cung này (nhiều người gọi là “sóng thần sầu riêng”) là hệ quả của làn sóng đầu tư kéo dài suốt một thập kỷ, khi người dân Malaysia đổ xô trồng sầu riêng để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng từ Trung Quốc.

Ông Lu Yuee Thing, chủ nhiều trang trại sầu riêng gần thị trấn Raub của Malaysia, cho biết: “Khi đó, nhiều người đã chặt bỏ cây cao su hoặc cọ dầu để trồng sầu riêng. Nhiều cây được trồng vào thời điểm đó giờ bắt đầu cho trái”.

Trong thập kỷ qua, xuất khẩu sầu riêng của Malaysia, đặc biệt sang Trung Quốc, đã tăng vọt, chủ yếu nhờ các giống cao cấp như Musang King - loại sầu riêng có vị béo ngậy, ngọt pha đắng, được trồng nhiều ở Raub và được người Trung Quốc ví là “Hermès của sầu riêng”.

Ông Lee Wah Chong, người điều hành một khu nghỉ dưỡng cao cấp kết hợp trang trại sầu riêng tại Malacca, cho biết khi Musang King trở nên nổi tiếng, rất nhiều người đã chuyển sang trồng giống Musang King.

Các cây tại những trang trại mới đồng loạt bước vào giai đoạn cho trái, khiến nguồn cung tăng mạnh, kéo giá sầu riêng trên toàn thị trường Malaysia đi xuống và ảnh hưởng tới xuất khẩu.

Tháng 12/2025, ông Lu bán sầu riêng Musang King cho các nhà bán lẻ với giá trung bình 13,5 ringgit (khoảng 87.000 đồng). Tháng này, giá chỉ còn một nửa.

Ông Han Sing Keng, một người bán sầu riêng ở bang Johor của Malaysia, cho biết đã giảm gần một phần ba giá bán Musang King, xuống còn 50 ringgit/kg. Ông nói: “Áp lực thị trường quá lớn đối với tôi”. Ông hiện phải bù đắp phần lợi nhuận bị mất bằng các loại trái cây khác mà ông trồng, như chuối.

Một số nông dân cũng phải cạnh tranh với nguồn cung chất lượng thấp. Dù các cây còn ít tuổi đã bắt đầu cho trái nhưng chất lượng không ổn định. Nhiều quả sầu riêng đang tràn ngập thị trường có giá rẻ bất ngờ là loại không đạt tiêu chuẩn xuất khẩu. Dù tên gọi vẫn là Musang King nhưng chất lượng không đạt tiêu chuẩn.

Ngoài Musang King, các giống cao cấp như Black Thorn cũng nằm trong danh sách giảm giá mạnh. Tuy nhiên, rẻ nhất là các loại “sầu riêng kampung”, vốn có thứ hạng thấp đến mức vẫn chưa được đặt tên riêng.

Đối với những nông dân như ông Lu và ông Han, những người xây dựng hoạt động kinh doanh dựa trên các giống sầu riêng chuyên biệt, đây là một mùa vụ đầy khó khăn. Họ vốn đã phải chật vật khi sản lượng thấp do thời tiết bất lợi trước khi tình trạng dư cung xảy ra.

Ông Han cho biết: “Mỗi giai đoạn phát triển của sầu riêng đều cần điều kiện thời tiết khác nhau”. Mưa trái mùa hoặc mưa quá lớn và gió mạnh có thể ảnh hưởng đến quá trình thụ phấn. Sau đó, cây sầu riêng thường cần khoảng một tháng thời tiết nắng nóng để ra hoa nhưng lại cần nhiệt độ mát hơn khi thu hoạch.

Giống như nhiều mùa vụ khác, thời tiết ảnh hưởng không đồng đều tới các vùng trồng trên khắp Malaysia.

Ông Edwyn Chiang Kyn Hoe, Tổng thư ký Hiệp hội Phát triển Ngành sầu riêng quốc tế Malaysia (MIDIDA), cho biết: “Địa hình đa dạng của Malaysia khiến mỗi vùng trồng phải đối mặt với điều kiện thời tiết khác nhau”.

Ông nói thêm rằng trong khi một số vườn cây gặp tình trạng mưa thất thường trong giai đoạn ra hoa thì những nơi khác lại có mùa thu hoạch tương đối bình thường.

Tuy nhiên, đối với những nông dân vốn đã chịu thiệt hại vì mất mùa, tình trạng dư cung càng khiến họ thêm khó khăn. Mức độ nghiêm trọng của tình hình đã khiến giới chức phải lo ngại.

Cơ quan Tiếp thị Nông sản Liên bang Malaysia đã triển khai các biện pháp khẩn cấp nhằm bảo vệ thu nhập của nông dân quy mô nhỏ, như thu mua sầu riêng theo mức giá sàn.

Phó Giám đốc Faisal Iswardi Ismail phát biểu với truyền thông: “Chúng tôi hy vọng giá sẽ phục hồi trong vài tuần tới”.

Ông Chiang, đại diện hiệp hội ngành sầu riêng, cho biết họ muốn xây dựng một ngành sầu riêng Malaysia bền vững, cao cấp, cạnh tranh bằng chất lượng, tính xác thực và nguồn gốc xuất xứ, chứ không phải bằng giá rẻ. Hiệp hội này đã tổ chức nhiều sự kiện tại Trung Quốc nhằm kết nối các nhà xuất khẩu Malaysia với nhà nhập khẩu Trung Quốc để củng cố ngành sầu riêng Malaysia trong tương lai.

Trong khi đó, các cửa hàng vẫn còn nhiều sầu riêng hơn khả năng tiêu thụ và đang triển khai nhiều chương trình khuyến mại sáng tạo để giải quyết lượng hàng tồn.

Một quầy bán sầu riêng tại bang Pahang của Malaysia đã thu hút chú ý trên mạng xã hội với chương trình khuyến mại “lấy được bao nhiêu mang về bấy nhiêu”. Khách hàng chỉ cần trả 100 ringgit là có thể mang về những bao tải chất đầy sầu riêng.

Tại Singapore, nơi cửa hàng Durian Ninja vẫn tiếp tục phát sầu riêng miễn phí, chủ quầy Kee Eng Chai cho biết ông muốn đóng góp cho cộng đồng.

Theo nhân viên quầy hàng, số sầu riêng miễn phí thường được lấy hết chỉ sau một hoặc hai giờ. Phần còn lại được bán với giá chỉ từ 1 đô la Singapore (khoảng 20.000 đồng) cho mỗi phần nhỏ cỡ vừa lòng bàn tay.

Ông Kee cũng hy vọng mức giá hấp dẫn sẽ thu hút thêm khách hàng mới, bởi trong nhiều năm qua, phần lớn người mua của quầy đều là những người Singapore lớn tuổi. Ông nói: “Chúng tôi hy vọng sẽ khuyến khích nhiều người trẻ thử thêm các giống sầu riêng khác nhau”.