Theo báo chí Anh ngày 11/8, Maroc trong những năm gần đây ghi nhận nhiều bước tiến đáng kể về kinh tế, với tỷ lệ nghèo giảm, đầu tư cơ sở hạ tầng được đẩy mạnh và hàng loạt ngành sản xuất mới hình thành.

Các ngành ô tô và hàng không phát triển nhanh, trong khi một cảng công nghiệp quy mô lớn giúp mở rộng năng lực xuất khẩu và logistics. Maroc cũng giữ vị trí quan trọng trên thị trường phân bón toàn cầu nhờ nguồn phốt phát lớn.

Những thành quả phát triển có thể dễ dàng được nhìn thấy tại các đô thị lớn, đặc biệt dọc khu vực ven biển phía tây bắc, với các tòa nhà cao tầng, tuyến đường sắt cao tốc, sân vận động và nhiều dự án hạ tầng quy mô lớn.

Tuy nhiên, theo giới kinh tế, tốc độ tăng trưởng này chưa chuyển hóa tương xứng thành việc làm và thu nhập tốt hơn đối với phần đông người dân.

Sự tương phản đó trở nên đặc biệt rõ nét sau khi hơn 72.000 người, phần lớn là thanh niên Maroc tìm kiếm cơ hội tốt hơn, vượt biên vào vùng lãnh thổ Ceuta của Tây Ban Nha trong tháng trước. Giới chức Tây Ban Nha cho biết ít nhất 82 người thiệt mạng, trong khi một tổ chức phi chính phủ Maroc đưa ra con số cao hơn. Dù vậy, nhiều người vẫn sẵn sàng thử vượt biên một lần nữa.

Chuyên gia kinh tế Mehdi Lahlou thuộc Viện Thống kê và Kinh tế Ứng dụng Quốc gia Maroc nhận định suy giảm sức mua, tình trạng các khu vực nông thôn bị bỏ lại phía sau và sự thiếu hụt dịch vụ công là những nguyên nhân thúc đẩy người dân tìm đường ra nước ngoài. Theo ông, thành quả của tăng trưởng kinh tế chưa đến được với phần lớn người Maroc.

Một vấn đề khác nằm ở cơ cấu đầu tư. Nhiều dự án lớn của Maroc, bao gồm đường sắt cao tốc, sân vận động và các công trình phục vụ kế hoạch đồng tổ chức World Cup 2030, đòi hỏi lượng vốn rất lớn nhưng không tạo ra số lượng việc làm tương ứng.

Tỷ lệ thất nghiệp của Maroc hiện ở mức khoảng 13%, trong khi con số này ở nhóm thanh niên lên tới gần 40%. Ngay cả với những người đã tìm được việc làm, ý định ra nước ngoài vẫn phổ biến.

Một số lao động trẻ tại Maroc cho biết dù đã tốt nghiệp đại học, họ vẫn gặp khó khăn trong việc tìm công việc ổn định và có thu nhập đủ sống. Tại các thành phố như Safi, nguồn cung lao động lớn trong khi nhu cầu tuyển dụng hạn chế khiến nhiều người phải rời quê để tìm cơ hội tại Rabat và các đô thị lớn.

Ngay cả khi có việc làm văn phòng, mức lương của một bộ phận lao động trẻ vẫn khá thấp so với chi phí sinh hoạt, buộc họ phải ở ghép hoặc làm thêm các công việc khác để tăng thu nhập. Thực tế này góp phần làm gia tăng tâm lý cho rằng cơ hội cải thiện cuộc sống ở trong nước còn hạn chế.

Nhà kinh tế Najib Akesbi tại Rabat cho rằng các khoản đầu tư quy mô lớn đã tạo ra hình ảnh phát triển ấn tượng từ bên ngoài, nhưng nguồn lực lại tập trung quá nhiều vào khu vực ven biển phía tây bắc Maroc.

Theo ông, việc ưu tiên những dự án tốn kém như đường sắt cao tốc và sân vận động đã phần nào diễn ra trong bối cảnh các khu vực khác và những lĩnh vực xã hội như y tế vẫn cần thêm nguồn lực. Ông gọi phần đất nước chưa được hưởng lợi tương xứng từ tăng trưởng là một Maroc bị lãng quên.

Những chênh lệch này từng góp phần thúc đẩy các cuộc biểu tình của giới trẻ trên toàn quốc vào năm 2025. Chính phủ Maroc thừa nhận sự tồn tại của khoảng cách xã hội và cho biết đang mở rộng mạng lưới an sinh cũng như hệ thống chăm sóc sức khỏe.

Tình trạng việc làm bấp bênh cũng khiến một bộ phận thanh niên Maroc nhiều lần tìm cách vượt sang Ceuta. Không ít người phải chuyển qua nhiều công việc thời vụ hoặc lao động phổ thông nhưng vẫn khó có thu nhập ổn định, trong khi gia đình phải vay mượn để trang trải các nhu cầu cơ bản.

Bất chấp rủi ro trên hành trình vượt biên, từ việc phải bơi nhiều giờ trên biển cho tới nguy cơ tử vong, một số người trẻ vẫn cho biết sẵn sàng thử lại sau khi trở về Maroc. Điều này cho thấy sức ép kinh tế và cảm giác thiếu cơ hội trong nước vẫn là động lực lớn thúc đẩy làn sóng di cư.

Theo báo cáo mới nhất của Ngân hàng Thế giới, điểm yếu cơ cấu quan trọng nhất của nền kinh tế Maroc là khả năng tạo việc làm chưa đủ nhanh để đáp ứng tốc độ gia tăng của dân số trong độ tuổi lao động.

Ước tính tới 2/3 đầu tư tại Maroc đến từ khu vực công. Trong khi đó, khu vực tư nhân vẫn thận trọng với các khoản đầu tư dài hạn có khả năng tạo thêm nhiều việc làm.

Giới chuyên gia cho rằng sự tập trung quyền kiểm soát kinh tế, mức độ cạnh tranh hạn chế và lợi thế của một số doanh nghiệp lớn trong các ngành chủ chốt cũng khiến dòng vốn tư nhân có xu hướng ưu tiên lợi nhuận ngắn hạn.

Trong bối cảnh đó, khoảng cách giữa hình ảnh một Maroc hiện đại với những tòa nhà, tuyến đường sắt và sân vận động mới cùng thực tế thu nhập và việc làm của giới trẻ ngày càng trở thành vấn đề đáng chú ý.

Đối với một bộ phận thanh niên, lựa chọn vượt biển hoặc vượt biên sang châu Âu vì thế vẫn được xem là một cơ hội để tìm kiếm cuộc sống tốt hơn, ngay cả khi hành trình đó đi kèm những rủi ro rất lớn.