Các quan chức phương Tây đang thảo luận những biện pháp nhằm hạn chế khả năng tiếp cận tài nguyên khoáng sản của Greenland đối với Nga và Trung Quốc, trong khuôn khổ các cuộc trao đổi rộng hơn về an ninh Bắc Cực.

Tuần qua, báo New York Times và Politico, dẫn lời các quan chức giấu tên, cho biết các cuộc thảo luận bao gồm việc hạn chế các quốc gia ngoài NATO được cấp quyền khai thác mỏ tại Greenland, cũng như siết chặt giám sát đối với các giấy phép thăm dò khoáng sản.

Theo RT, Greenland – một vùng lãnh thổ tự trị thuộc Vương quốc Đan Mạch – sở hữu nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú, bao gồm kẽm, chì, vàng, quặng sắt, đồng và hydrocacbon. Hòn đảo này cũng có một số mỏ đất hiếm lớn nhất thế giới, những khoáng sản đóng vai trò then chốt trong các ngành công nghệ cao. Quyền kiểm soát tài nguyên thiên nhiên của Greenland đã được chuyển giao cho chính quyền địa phương theo Đạo luật Tự trị năm 2009. Các nguồn tài nguyên này đã thu hút sự quan tâm đáng kể của các đối tác nước ngoài, trong đó có Mỹ.

Ai thực sự cần Greenland?

Bắc Cực là khu vực cực Bắc của Trái đất, bao gồm các vùng lãnh thổ xung quanh điểm Bắc Cực. Nhiều quốc gia, trong đó có Canada, Đan Mạch, Phần Lan, Iceland, Na Uy, Nga, Thụy Điển và Mỹ, đều có lãnh thổ trong khu vực này.

Tổng thống Mỹ Donald Trump nhiều lần bày tỏ mong muốn giành quyền kiểm soát Greenland, viện dẫn vị trí chiến lược của hòn đảo, tầm quan trọng quân sự tại Bắc Cực và khả năng tiếp cận các nguồn tài nguyên thiên nhiên. Ông cũng mô tả vấn đề này như một phản ứng trước những gì ông gọi là mối đe dọa từ Nga và Trung Quốc.

Những phát biểu đó đã làm gia tăng căng thẳng giữa Washington và các đồng minh châu Âu, kéo theo các lời đe dọa áp thuế mới, thậm chí xuất hiện cả những bàn luận về khả năng sử dụng biện pháp quân sự để kiểm soát Greenland.

Tổng thống Nga Vladimir Putin tuyên bố tình hình xung quanh Greenland “chắc chắn không liên quan đến chúng tôi”, trong khi Ngoại trưởng Sergey Lavrov khẳng định Washington “thừa biết” rằng cả Nga lẫn Trung Quốc đều không có kế hoạch chiếm giữ hòn đảo này. Bắc Kinh đã lên án việc nhắc tới Nga và Trung Quốc như một “cái cớ” cho điều mà họ gọi là sự mở rộng hiện diện của Mỹ tại Bắc Cực.

Mỹ nhắm tới tài nguyên để đổi lấy ‘bảo vệ’

Tổng thống Trump lập luận rằng chỉ có sự kiểm soát của Mỹ mới có thể bảo vệ Greenland trước Nga và Trung Quốc, cho rằng nếu không, hai nước này sẽ tìm cách gia tăng ảnh hưởng đối với hòn đảo. Đan Mạch đã bác bỏ lập luận này, nhấn mạnh rằng Greenland không phải đối mặt với mối đe dọa quân sự từ bên ngoài.

Phát biểu tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới ở Davos, ông Trump cho biết một “khuôn khổ” cho thỏa thuận về Greenland hiện đã được đưa lên bàn đàm phán. Theo ông, đề xuất này – được thương lượng với Tổng Thư ký NATO Mark Rutte – sẽ cho phép Mỹ có quyền tiếp cận quân sự sâu rộng tại Greenland. Washington vốn đã vận hành các cơ sở quân sự trên hòn đảo theo các thỏa thuận quốc phòng song phương lâu nay với Đan Mạch.

Sau đó, Phó Tổng thống Mỹ J.D. Vance cho biết Washington kỳ vọng được tiếp cận một phần tài nguyên thiên nhiên của Greenland để đổi lấy việc cung cấp “sự bảo vệ” quân sự cho hòn đảo.

Bộ trưởng Tài nguyên Khoáng sản Greenland, bà Naaja Nathanielsen, đã bác bỏ nỗ lực của Mỹ trong việc định hình chính sách tài nguyên của hòn đảo. Bà với Politico rằng Greenland “sẽ không chấp nhận việc tương lai phát triển ngành khai khoáng của chúng tôi bị quyết định từ bên ngoài Greenland”.

Nga có cần Greenland không?

Theo RT, Moskva đã nhiều lần và công khai bác bỏ các cáo buộc cho rằng Nga có lợi ích đối với Greenland. Trong khi các công ty Trung Quốc từng tìm hiểu khả năng đầu tư vào lĩnh vực khai khoáng tại Greenland, một số dự án đã bị chính quyền Đan Mạch chặn lại hoặc thu hẹp.

Ngược lại, sự quan tâm của Nga đối với Greenland rất hạn chế, ngay cả ở cấp độ thương mại. Theo Đại sứ Nga tại Đan Mạch Vladimir Barbin, việc phát triển tài nguyên tại Greenland không hợp lý về mặt kinh tế.

Nga hiện đã kiểm soát nguồn tài nguyên khổng lồ trong chính khu vực Bắc Cực của mình, bao gồm các mỏ dầu khí lớn, trữ lượng đáng kể nickel, đồng và palladium, cũng như than đá, vàng, kim cương và các nguyên tố đất hiếm. Trong bối cảnh đó, không có nhiều động lực để đầu tư vào Greenland – nơi hạ tầng còn thiếu thốn và chi phí vận hành cực kỳ cao.

Trong một cuộc phỏng vấn với RTVI, Đại sứ Barbin cho biết Greenland sẽ cần “những khoản đầu tư khổng lồ” trước khi có thể bắt đầu khai thác quy mô lớn. Ông lưu ý rằng mặc dù đã có hàng chục giấy phép thăm dò được cấp, nhưng “99% trong số đó vẫn chỉ tồn tại trên giấy, không có hoạt động thực tế”.

Từ góc nhìn của Moskva, logic rất rõ ràng: khi các trữ lượng tương đương hoặc lớn hơn đã sẵn có trong nước, tại những khu vực có hạ tầng hiện hữu và hiệu quả kinh tế rõ ràng hơn, thì việc mạo hiểm tiến vào môi trường khắc nghiệt và đòi hỏi vốn đầu tư cao như Greenland là điều không cần thiết.