Thị trường dầu mỏ toàn cầu đang đứng trước nguy cơ bước vào một giai đoạn biến động mới khi những "lá chắn" từng giúp giá năng lượng duy trì ổn định suốt nhiều tháng qua lần lượt suy yếu. Giới phân tích cảnh báo nếu căng thẳng tại Trung Đông tiếp tục leo thang, giá dầu có thể vượt xa các đỉnh thiết lập trong cuộc khủng hoảng năng lượng năm 2022, thậm chí lập mức kỷ lục mới.

Dù thị trường dầu đã thể hiện khả năng chống chịu đáng kể kể từ khi xung đột với Iran bùng phát, những diễn biến mới đang tạo ra rủi ro lớn nhất đối với nguồn cung toàn cầu kể từ đầu cuộc chiến.

Các tuyến vận chuyển dầu quan trọng lần lượt bị siết chặt

Theo truyền thông phương Tây, trong giai đoạn đầu của cuộc xung đột, thị trường vẫn tìm được cách duy trì dòng chảy dầu mỏ bằng việc chuyển hướng khoảng 7 triệu thùng dầu mỗi ngày qua Biển Đỏ thay vì đi qua Vịnh Ba Tư. Tuy nhiên, giải pháp này đang dần mất tác dụng.

Các cuộc tấn công nhằm vào tàu chở dầu tại eo biển Hormuz khiến phần lớn hoạt động vận chuyển dầu thô qua tuyến hàng hải chiến lược này gần như tê liệt. Trong khi đó, lực lượng Houthi tiếp tục phong tỏa eo biển Bab al-Mandeb, khiến khoảng 5 triệu thùng dầu mỗi ngày của Saudi Arabia gặp khó khăn trong việc tiếp cận thị trường quốc tế.

Dù Riyadh có thể chuyển một phần dầu qua kênh đào Suez, các siêu tàu chở dầu đầy tải không thể đi qua tuyến này do giới hạn về độ sâu. Việc phải chia nhỏ hàng hóa hoặc đi vòng qua châu Phi khiến thời gian vận chuyển từ khoảng bốn tuần kéo dài lên tới tám tuần, làm gia tăng đáng kể chi phí logistics.

Rủi ro bảo hiểm

Không chỉ đối mặt nguy cơ bị tấn công, các công ty vận tải biển còn đứng trước bài toán bảo hiểm ngày càng phức tạp.

Hiệp hội Thị trường Lloyd's (LMA) cho biết các hãng bảo hiểm đang xem xét từ chối cấp bảo hiểm đối với những con tàu phải nộp phí quá cảnh cho Iran khi đi qua eo biển Hormuz.

Iran tuyên bố có kế hoạch thu phí từ 1-2 USD cho mỗi thùng dầu vận chuyển qua khu vực này. Tuy nhiên, việc thanh toán khoản phí đó có thể bị xem là vi phạm các lệnh trừng phạt của Mỹ, đồng nghĩa hợp đồng bảo hiểm có nguy cơ mất hiệu lực hoàn toàn.

Điều này đặt các chủ tàu vào tình thế khó xử: hoặc chấp nhận rủi ro không được bảo hiểm, hoặc đối mặt nguy cơ bị tấn công nếu từ chối nộp phí.

Nguồn cung toàn cầu chịu sức ép kép

Bên cạnh căng thẳng tại Trung Đông, các cuộc tấn công bằng thiết bị bay không người lái của Ukraine nhằm vào cơ sở hạ tầng năng lượng của Nga cũng đang làm gia tăng áp lực lên thị trường.

Những đòn tập kích vào các nhà máy lọc dầu và cảng xuất khẩu của Nga trên Biển Đen đã khiến Moskva thiếu hụt nhiên liệu trong nước, buộc nước này phải cấm xuất khẩu dầu diesel.

Trước khi lệnh cấm được ban hành, Nga xuất khẩu khoảng 800.000 thùng dầu diesel mỗi ngày, tương đương khoảng 12% tổng lượng dầu diesel giao dịch trên toàn cầu. Việc nguồn cung này biến mất đã khiến thị trường nhiên liệu càng trở nên căng thẳng.

Trong khi đó, các cuộc tấn công nhằm vào hệ thống đường ống Caspian Pipeline Consortium còn đe dọa làm gián đoạn thêm khoảng 1,7 triệu thùng dầu mỗi ngày, đúng thời điểm các tuyến vận chuyển thay thế qua Hormuz cũng đang bị thu hẹp.

Kho dự trữ dầu thế giới không còn nhiều dư địa

Một trong những khác biệt lớn nhất giữa thời điểm đầu xung đột và hiện nay là lượng dầu dự trữ toàn cầu đã giảm mạnh.

Nếu như trước đây thế giới đang trong tình trạng dư cung, thì sau khoảng năm tháng, lượng dầu lưu kho đã giảm khoảng 1,3 tỷ thùng.

Mỹ cũng không còn nhiều dư địa để ứng phó. Kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược (SPR) đã giảm 116 triệu thùng kể từ mùa xuân và hiện ở mức thấp nhất kể từ năm 1983. Theo quy định của Quốc hội Mỹ, lượng dầu còn có thể sử dụng thêm không còn nhiều trước khi chạm ngưỡng tối thiểu bắt buộc.

Tồn kho thương mại tại Mỹ cũng đang tiến sát mức tối thiểu để hệ thống đường ống có thể vận hành hiệu quả. Khi lượng dầu giảm xuống dưới ngưỡng này, việc vận chuyển bằng trọng lực trong hệ thống đường ống sẽ gặp khó khăn, làm gia tăng nguy cơ gián đoạn nguồn cung.

Trong khi đó, lượng dầu còn nằm chờ tại eo biển Hormuz cũng giảm mạnh. Nếu như hồi tháng 6, trong thời gian ngừng bắn ngắn ngủi, hơn 200 triệu thùng dầu đã kịp rời khỏi khu vực thì hiện chỉ còn 44 tàu chở dầu neo đậu trong eo biển, giảm hơn một nửa so với trước đó.

Thị trường chạy đua với thời gian

Một yếu tố từng giúp kiềm chế đà tăng giá dầu là nhu cầu nhập khẩu của Trung Quốc suy giảm do nước này đã tích cực tích trữ dầu trước khi xung đột nổ ra.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng Bắc Kinh không thể tiếp tục phụ thuộc vào lượng dự trữ trong thời gian dài. Với tốc độ tiêu thụ hiện nay, Trung Quốc có thể chỉ còn khoảng ba đến bốn tháng trước khi buộc phải tăng nhập khẩu trở lại.

Điều này đồng nghĩa thị trường dầu đang bước vào cuộc chạy đua với thời gian. Trong ngắn hạn, nhu cầu suy yếu vẫn phần nào bù đắp cho những hạn chế về nguồn cung, giúp giá dầu chưa tăng quá mạnh.

Dẫu vậy, nếu tình trạng hiện nay kéo dài, nhiều tổ chức tài chính dự báo giá dầu sẽ tiếp tục leo thang. Chuyên gia Daan Struyven của Goldman Sachs cho rằng giá dầu có thể quay trở lại vùng trên 120 USD/thùng vào tháng 10, tương đương mức đỉnh của năm 2022.

Thận trọng hơn, bà Helima Croft, Giám đốc chiến lược toàn cầu của RBC Capital Markets, nhận định nếu xung đột leo thang thành một cuộc chiến quy mô toàn khu vực, giá dầu hoàn toàn có thể vượt mốc 150 USD/thùng, thiết lập mức cao kỷ lục mới trên thị trường năng lượng thế giới.