Khép lại Tết sum vầy

Theo phong tục truyền thống, lễ hóa vàng thường được thực hiện vào mùng 3 hoặc mùng 4 Tết, tùy điều kiện, hợp tuổi gia chủ với mỗi gia đình. Có nơi kéo dài đến mùng 7, gọi là lễ “khai hạ”, đánh dấu kết thúc những ngày nghỉ Tết để trở lại nhịp sống thường nhật. Dù tổ chức vào thời điểm nào, ý nghĩa chung vẫn là tiễn ông bà, tổ tiên sau khi đã về sum họp cùng con cháu trong dịp đầu năm.

Trong tín ngưỡng dân gian Việt Nam, con cháu tin rằng vào đêm Giao thừa, tổ tiên sẽ được mời về ăn Tết cùng gia đình. Vì vậy, suốt ba ngày đầu năm, bàn thờ luôn được chăm chút, hương khói đủ đầy, mâm cỗ chu đáo. Đến ngày hóa vàng, gia chủ chuẩn bị một mâm cỗ tươm tất, có thể gồm xôi, gà, bánh chưng, giò chả, canh măng… tùy phong tục từng vùng miền. 

Sau khi làm lễ khấn cáo, gia chủ mang vàng mã ra nơi hóa, thường là trước sân nhà hoặc khu vực riêng an toàn. Ở một số địa phương miền Bắc, lễ hóa vàng còn gắn với tục hạ cây nêu – biểu tượng xua đuổi tà ma trong những ngày Tết. Cây nêu được dựng từ 23 tháng Chạp hoặc 30 Tết, đến mùng 7 thì hạ xuống, chính thức khép lại không gian linh thiêng đầu năm. Dù ngày nay tục dựng cây nêu không còn phổ biến ở đô thị, nhưng ở nhiều làng quê, nét đẹp này vẫn được duy trì như một phần ký ức văn hóa cộng đồng.

Điều đáng trân trọng là nghi lễ hóa vàng không đặt nặng hình thức, mâm cao cỗ đầy, mà quan trọng nhất là tấm lòng thành. Nhiều gia đình hiện đại giản lược vàng mã, hạn chế đốt nhiều để tránh lãng phí và bảo vệ môi trường, song vẫn giữ nghi thức dâng hương, khấn nguyện trang nghiêm. Nhiều nơi, thay vì cúng vàng mã, nhiều gia đình đặt tiền mặt trong lễ cúng và để dành thành tiền tiết kiệm. Sự điều chỉnh này cho thấy truyền thống có thể thích ứng với đời sống mới, miễn là cốt lõi giá trị được gìn giữ.

Các nhà nghiên cứu văn hóa cho rằng, cúng hóa vàng phản ánh rõ nét tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên – một đặc trưng bền vững của văn hóa Việt Nam. Không chỉ trong dịp Tết, bàn thờ gia tiên còn hiện diện trong hầu hết gia đình, trở thành không gian thiêng liêng gắn kết các thế hệ. Thông qua nghi lễ, con cháu được nhắc nhở về cội nguồn, về công lao sinh thành, dưỡng dục, từ đó sống có trách nhiệm hơn với gia đình và xã hội.

Giữ gìn đạo hiếu trong đời sống hiện đại

Trong nhịp sống hiện đại, khi nhiều giá trị truyền thống đứng trước nguy cơ mai một, những phong tục như hóa vàng vẫn được duy trì như sợi dây nối quá khứ với hiện tại. Dù ở thành thị hay nông thôn, dù quy mô lớn hay nhỏ, khoảnh khắc cả gia đình quây quần trước bàn thờ tổ tiên đầu năm luôn mang ý nghĩa đặc biệt. Đó là lúc mỗi người lắng lại, gửi gắm ước vọng bình an, may mắn cho năm mới, đồng thời nhắc nhớ mình về trách nhiệm gìn giữ nếp nhà.

Tết Nguyên đán không chỉ là dịp vui xuân, mà còn là thời điểm thiêng liêng để mỗi người hướng về gia đình, dòng tộc. Lễ hóa vàng, vì thế, không đơn thuần là “kết thúc Tết”, mà là bước chuyển từ không khí lễ hội sang nhịp sống lao động thường ngày, với niềm tin và kỳ vọng mới. 

Trong sự giao thoa của nhiều luồng văn hóa hiện đại, việc trân trọng những giá trị truyền thống giúp cộng đồng thêm gắn kết, gia đình thêm bền chặt. Mỗi mùa xuân đến, nghi lễ ấy lại nhắc nhớ rằng, dù đi đâu, làm gì, người Việt vẫn luôn hướng về cội nguồn, gìn giữ đạo hiếu như nền tảng bền vững của đời sống tinh thần.