Theo truyền thông Anh ngày 10/9, chiếm được thành phố cảng Mocha ở phía Tây Nam giúp Houthi tăng cường khả năng kiểm soát eo biển Bab el-Mandeb. Đây là tuyến hàng hải quan trọng mà nếu bị gián đoạn sẽ tiếp tục siết chặt nguồn cung năng lượng toàn cầu sau khi Iran phong tỏa eo biển Hormuz.

Sáu tháng sau khi xung đột giữa Iran và Mỹ nổ ra, lực lượng Houthi hiện dường như tập trung củng cố quyền kiểm soát eo biển Bab el-Mandeb, trong khi các lực lượng chính phủ Yemen đối địch được Saudi Arabia hậu thuẫn tập trung tiến công ở miền Bắc.

Theo hai nguồn tin Iran, nước này đã đề nghị Houthi tăng cường tấn công Saudi Arabia (đồng minh thân cận của Mỹ), đồng thời cam kết cung cấp thêm tài chính, vũ khí và các sĩ quan cấp cao để hỗ trợ lực lượng này. Iran coi Houthi là đồng minh nhưng công khai phủ nhận chỉ đạo quân sự cho lực lượng này, đồng thời khẳng định Houthi không phải lực lượng ủy nhiệm.

Một số chỉ huy cấp cao của IRGC đã tới Yemen để giám sát và chỉ huy các cuộc tấn công của Houthi nhằm vào Saudi Arabia sau nhiều tuần thảo luận về chiến lược quân sự.

Một nguồn tin Iran khác cho biết Iran đã tổ chức một số cuộc họp với các đồng minh, trong đó có Houthi, và việc tiến vào Mocha là quyết định của Houthi chứ không phải Iran. Tuy nhiên, quan chức này nói thêm rằng động thái trên đã giúp Iran khi gây sức ép đẩy giá dầu tăng và gây tổn hại cho Mỹ và Saudi Arabia.

Các nguồn tin chính phủ Yemen cũng nhấn mạnh rằng IRGC đã chỉ đạo chiến dịch mới của Houthi dọc bờ biển Biển Đỏ. Theo họ, ông Abdolreza Shahlaei, một chỉ huy cấp cao của IRGC, đóng vai trò chỉ đạo. Ông Shahlaei, người thuộc đơn vị chuyên trách Lực lượng Quds của IRGC, đã có thời gian hoạt động tại Yemen trong những năm gần đây.

IRGC vẫn có thể đưa vũ khí và nhân sự vào và ra khỏi Yemen bất chấp lệnh phong tỏa trên không và trên biển đối với các khu vực do Houthi kiểm soát.

Ông Ahmed Nagi, chuyên gia phân tích Yemen tại Nhóm Khủng hoảng Quốc tế, bình luận: “Nếu nhìn vào cuộc tiến công của họ ở bờ biển phía Tây, đây không phải là cuộc tiến công được chuẩn bị chỉ trong tuần trước hay tháng trước”.

Ông Nagi coi sự kiện chiếm Mocha là dấu mốc quan trọng trong cuộc chiến. Ông nói: “Lực lượng Houthi phát triển về cơ bản là nhờ những loại vũ khí mới mà họ có được, trực tiếp từ Iran hoặc thông qua các mạng lưới buôn lậu khác nhau mà họ dựa vào”. Ông Nagi đặc biệt nhấn mạnh việc Houthi sử dụng UAV trong cuộc tiến công mới nhất.

Khi Houthi bắt đầu tiến về phía Mocha hồi tuần trước, chính phủ Yemen đã đề nghị Saudi Arabia tăng cường hỗ trợ trên không và các hình thức hỗ trợ khác. Cụ thể, chính phủ Yemen muốn Saudi Arabia tiến hành chiến dịch không kích nhằm vào các mục tiêu Houthi tại khu vực trọng yếu của lực lượng này, trong đó có Sanaa, cũng như các cơ sở chiến lược như kho dầu.

Tuy nhiên, Saudi Arabia vẫn chỉ hỗ trợ hậu cần, vũ khí và tình báo, cùng một số cuộc không kích hạn chế tập trung vào các mặt trận phía Bắc tại các tỉnh Jawf và Marib, những khu vực mà chính phủ Yemen cho là ít quan trọng hơn.

Saudi Arabia lo ngại và muốn tránh leo thang nghiêm trọng với Houthi vì sợ kích động các cuộc tấn công UAV quy mô lớn hơn nhằm vào lãnh thổ Saudi Arabia.

Khó đánh giá tình hình quân sự tổng thể tại Yemen sau nhiều năm tạm dừng các hoạt động giao tranh quy mô lớn kể từ khi lệnh ngừng bắn được nhất trí vào năm 2022. Cả Iran và Saudi Arabia đều đã đầu tư vào các lực lượng mà họ hậu thuẫn tại Yemen. 

Theo chuyên gia Nagi, mặc dù các đợt giao tranh trước đây tại Tihama từng có những bước tiến và rút lui đột ngột, nhưng vẫn chưa rõ liệu các lực lượng được Saudi Arabia hậu thuẫn lần này có thể dễ dàng đẩy lùi Houthi hay không. Ông nói: “Có thể chúng ta sẽ thấy một số bước tiến của lực lượng chính phủ nếu họ được Saudi Arabia hỗ trợ. Nhưng lần này điều đó có thể khó khăn hơn một chút”.