Theo trang The Guardian (Anh), cả Israel và Iran đều đang lo ngại đối phương có thể tiến hành một cuộc tấn công bất ngờ nhằm vào lãnh thổ của mình. Trong khi đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump tiếp tục khẳng định khả năng mở thêm một chiến dịch quân sự nhằm vào Iran vẫn chưa bị loại bỏ.

Bộ trưởng Nội vụ Pakistanm, ông Mohsen Naqvi, đã có cuộc gặp lần thứ hai trong vòng hai ngày với Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi nhằm tìm kiếm bước đột phá cho tiến trình đàm phán. Giới quan sát cho rằng chuyến thăm Tehran bị trì hoãn của Thống chế Asim Munir, Tư lệnh Quân đội Pakistan, vẫn có thể trở thành tín hiệu cho thấy các cuộc thương lượng đang đạt được tiến triển nhất định.

Ông Munir ban đầu dự kiến tới Tehran ngày 21/5, song việc đàm phán chưa đạt kết quả khiến chuyến đi bị hoãn. Pakistan cũng được cho là đang cân nhắc khả năng đưa Trung Quốc tham gia vai trò trung gian hòa giải. Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif dự kiến thăm Bắc Kinh vào ngày 23/5.

Iran nhấn mạnh ưu tiên hiện nay của nước này là tạm hoãn các cuộc đàm phán liên quan chương trình hạt nhân để tập trung vào mục tiêu đạt được lệnh chấm dứt xung đột mang tính lâu dài. Tehran kỳ vọng thỏa thuận này sẽ bao gồm lộ trình dỡ bỏ từng phần các biện pháp trừng phạt của Mỹ, giải phóng các tài sản bị phong tỏa của Iran, bồi thường thiệt hại do chiến sự với Mỹ và Israel gây ra, đồng thời đưa ra cam kết không tiếp tục sử dụng vũ lực trong tương lai.

Ngoài vấn đề hạt nhân, một trong những điểm bất đồng lớn nhất hiện nay là cơ chế quản lý tương lai đối với eo biển Hormuz – tuyến hàng hải chiến lược có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với thương mại năng lượng toàn cầu. Pakistan được cho là đã đề xuất phương án kiểm soát chung tuyến hàng hải này dưới sự bảo trợ của Liên hợp quốc.

Tehran cũng đưa ra đề xuất trao quyền quản lý tuyến hàng hải cho Cơ quan Quản lý Eo biển Vùng Vịnh Ba Tư (PGSA) – tổ chức mới được thành lập gần đây. Theo kế hoạch, các tàu thuyền đi qua eo biển sẽ phải nộp phí và tuân thủ chỉ dẫn đối với các tuyến lưu thông được chỉ định. Đại sứ Iran tại Pháp xác nhận Tehran đang tìm kiếm sự phối hợp từ Oman cho kế hoạch này.

Tuy nhiên, 5 quốc gia vùng Vịnh đã gửi thư tới Cơ quan Hàng hải Quốc tế – cơ quan giám sát vận tải biển toàn cầu – kêu gọi các tàu thương mại và tàu hàng không hợp tác với PGSA.

Các quốc gia ký tên gồm Bahrain, Kuwait, Qatar, Saudi Arabia và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE). Oman không nằm trong danh sách này, song quốc gia được đề xuất đóng vai trò quản lý khu vực phía Nam eo biển Hormuz cũng tỏ ra dè dặt trước kế hoạch của Tehran.

Trong thư gửi Cơ quan Hàng hải Quốc tế, 5 quốc gia vùng Vịnh cảnh báo: “Tuyến hàng hải mà Iran đề xuất thực chất là nỗ lực nhằm kiểm soát hoạt động lưu thông qua eo biển bằng cách buộc các tàu phải sử dụng lộ trình nằm trong lãnh hải Iran, từ đó có thể bị khai thác vì mục đích tài chính thông qua việc áp phí qua lại. Bất kỳ sự công nhận nào đối với tuyến đường hoặc PGSA như một cơ chế thay thế đều sẽ tạo ra tiền lệ nguy hiểm”.

Phát biểu tại hội nghị ngoại trưởng Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) ở Thụy Điển, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cảnh báo: “Iran đang tìm cách thiết lập một cơ chế thu phí. Họ đang cố thuyết phục Oman cùng tham gia hệ thống thu phí trên một tuyến đường thủy quốc tế. Không quốc gia nào trên thế giới nên chấp nhận điều đó”.

Ông Rubio đồng thời bày tỏ thất vọng khi châu Âu chưa có thêm những động thái mạnh mẽ hơn, nhằm bảo đảm eo biển Hormuz tiếp tục mở cửa cho hoạt động hàng hải quốc tế.

Trong khi đó, nhiều nhà phân tích cho rằng các phát biểu của giới chức Mỹ về tiến trình đàm phán hiện nay cần được nhìn nhận trong bối cảnh Washington muốn kiềm chế đà tăng của giá dầu trên thị trường thế giới.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei nói với truyền thông nhà nước: “Ở giai đoạn hiện nay, trọng tâm của các cuộc đàm phán là chấm dứt chiến sự trên mọi mặt trận, bao gồm cả Liban. Những thông tin xuất hiện trên truyền thông liên quan vấn đề hạt nhân, trong đó có urani làm giàu hoặc tranh cãi về hoạt động làm giàu urani, chỉ mang tính suy đoán và thiếu cơ sở”.

Phát biểu của ông Baghaei được đưa ra sau khi Tổng thống Trump ngày 21/5 đề cập tới kho urani làm giàu cấp độ cao của Iran. Ông Trump tuyên bố: “Chúng tôi sẽ kiểm soát số urani đó. Chúng tôi không cần và cũng không muốn nó. Có thể sau khi tiếp quản, chúng tôi sẽ phá hủy nó, nhưng chúng tôi sẽ không để Iran sở hữu”.

Nga trước đó đã đề nghị tiếp nhận kho urani nói trên, song Iran khẳng định sẽ tự tiến hành pha loãng lượng urani này ngay trong lãnh thổ nước mình.