Theo Politico.eu, Ukraine đang đứng trước một nghịch lý nguy hiểm: nhu cầu hệ thống phòng không ngày càng cấp bách trong khi nguồn cung toàn cầu ngày càng khan hiếm. Cuộc chiến giữa Mỹ-Israel với Iran đã tiêu hao một lượng lớn tên lửa đánh chặn vốn đã ít ỏi, khiến Kiev phải gấp rút tìm kiếm giải pháp từ nhiều hướng cùng lúc.

Cơn khát tên lửa toàn cầu

Theo Viện Payne có trụ sở tại Mỹ, trong 16 ngày đầu tiên của cuộc chiến của Mỹ-Israel nhằm vào Iran, họ đã phóng hơn 1.800 tên lửa đánh chặn Patriot - nhiều hơn gấp đôi toàn bộ số lượng Ukraine đã sử dụng trong 4 năm với Nga. Con số này phản ánh tốc độ tiêu hao đạn dược chưa từng có, tạo ra áp lực cạnh tranh trực tiếp lên nguồn cung vốn đã hạn chế.

Trong bối cảnh đó, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã phát biểu thẳng thắn tại Berlin: "Năng lực sản xuất ở châu Âu không đủ. Chúng ta phải đảm bảo rằng châu Âu có thể sản xuất ngay tại châu Âu mọi thứ cần thiết cho quốc phòng của châu Âu. Điều này đặc biệt nên áp dụng cho khả năng sản xuất các hệ thống phòng không chống tên lửa đạn đạo với số lượng cần thiết".

Trong chuyến thăm Berlin, Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine Mykhailo Fedorov đã ký thỏa thuận hợp tác quốc phòng trị giá 4 tỷ euro. Đây là gói hợp tác toàn diện, trong đó có hợp đồng với Raytheon - nhà sản xuất tên lửa Patriot - để cung cấp vài trăm tên lửa PAC-2 được sản xuất ngay tại Đức. Theo đại diện của Raytheon trả lời phỏng vấn Hartpunkt, dây chuyền sản xuất sẽ được thiết lập để giao những tên lửa này vào năm 2027.

Thỏa thuận cũng bao gồm 36 bệ phóng tên lửa tầm trung và tầm ngắn IRIS-T do Diehl Defense của Đức sản xuất. Thủ tướng Đức Friedrich Merz xác nhận hai bên đã nhất trí về "sự hỗ trợ toàn diện hơn nữa", bao gồm phòng không, vũ khí tầm xa, thiết bị bay không người lái và đạn pháo.

Cần lưu ý sự khác biệt về tính năng giữa hai loại tên lửa trong hệ thống Patriot: PAC-2 phát nổ gần mục tiêu để phá hủy nó, trong khi PAC-3 tấn công trực tiếp tên lửa đang bay tới - chính xác hơn và phù hợp hơn trong việc ngăn chặn các mối đe dọa từ tên lửa đạn đạo.

Lỗ hổng trước tên lửa đạn đạo

Ukraine đã đạt thành tích đáng kể trong việc đánh chặn UAV từ Nga. Tuy nhiên, tên lửa đạn đạo lại là bài toán khó hơn nhiều. Tốc độ và quỹ đạo đặc biệt của chúng đòi hỏi các hệ thống chuyên dụng như Patriot hoặc SAMP/T, vốn rất khó có được.
Thực tế chiến trường càng trở nên nghiêm trọng khi Bộ Quốc phòng Ukraine cho biết Nga đã tăng cường các cuộc tấn công tầm xa trong năm nay, phóng tổng cộng 270 tên lửa đạn đạo và siêu thanh/siêu vượt âm.

Trước việc viện trợ quân sự mới của Mỹ cho Ukraine bị hạn chế dưới thời Tổng thống Donald Trump, NATO đã triển khai chương trình Danh sách các yêu cầu ưu tiên dành cho Ukraine (PURL), theo đó các quốc gia đồng minh mua vũ khí của Mỹ - bao gồm hệ thống Patriot - để chuyển cho Kiev.

Tại Berlin, ông Zelensky khẳng định: "Chừng nào chúng ta còn thấy sự thiếu hụt này, chúng ta cần chương trình PURL", đồng thời cho rằng chương trình này có thể thu hẹp khoảng cách sản xuất ở châu Âu. Vấn đề phòng không dự kiến cũng sẽ được đề cập trong cuộc họp của Nhóm Liên lạc Quốc phòng Ukraine (UDCG), hay còn gọi là nhóm Ramstein, với sự tham gia của Tổng thư ký NATO Mark Rutte, Bộ trưởng Quốc phòng Anh John Healey, Bộ trưởng Quốc phòng Đức Boris Pistorius và Bộ trưởng Fedorov.

Về phía ngành công nghiệp, Lầu Năm Góc đã ký thỏa thuận trị giá 4,7 tỷ USD với Lockheed Martin để tăng sản lượng tên lửa PAC-3 từ khoảng 600 lên 2.000 quả mỗi năm. Song việc mở rộng năng lực sản xuất cần có thời gian, và các chính phủ châu Âu dù đã tăng cường hỗ trợ vẫn đối mặt với tốc độ mở rộng sản xuất chậm.

Ukraine tự chế tên lửa đánh chặn

Song song với việc tìm kiếm nguồn cung từ bên ngoài, Ukraine đang nỗ lực xây dựng năng lực tự chủ. Nhà sản xuất tên lửa Fire Point của Ukraine đã tiết lộ với Reuters rằng họ đang nghiên cứu một hệ thống phòng không chống tên lửa đạn đạo, với mục tiêu đưa vào hoạt động vào năm tới. Công ty đồng sáng lập Denys Shtilerman cho biết mục tiêu là đưa chi phí một tên lửa đánh chặn xuống dưới 1 triệu USD - chưa bằng 1/4 chi phí của PAC-3.

Tuy nhiên, đây vẫn là dự án ở giai đoạn đầu. Shtilerman thừa nhận công ty đang tìm kiếm hợp tác với các đối tác châu Âu về radar - lĩnh vực trọng yếu mà Fire Point còn thiếu chuyên môn.

Tổng thống Zelensky đã xác định rõ đây là ưu tiên chiến lược: "Nhiệm vụ bất khả kháng là xây dựng hệ thống phòng không riêng của chúng ta, có khả năng chống lại tên lửa đạn đạo." Nhưng cho đến khi mục tiêu đó thành hiện thực, Ukraine vẫn phụ thuộc vào nguồn cung từ phương Tây - trong một thị trường tên lửa đánh chặn đang ngày càng trở nên khan hiếm và cạnh tranh hơn bao giờ hết.