Những gì được công bố tại hội nghị thượng đỉnh ở thủ đô Paris của Pháp cách đây hai tuần, theo chính nhà sản xuất, mới chỉ là một tuyên bố về ý định chứ chưa phải hợp đồng mua bán.

Theo xác nhận của tập đoàn Dassault Aviation - nhà sản xuất máy bay tiêm kích Rafale - được kênh Euro Maidan đăng tải hôm 23/7, kế hoạch của Ukraine mua 16 chiếc tiêm kích Rafale do Pháp chế tạo hiện vẫn chưa được ký kết.

Pháp cũng chưa hoàn tất các điều khoản của thương vụ cũng như phương án tài chính để chi trả.

Những tiết lộ mới này cho thấy thỏa thuận mà các nhà lãnh đạo châu Âu công bố rầm rộ cách đây 10 ngày vẫn chưa được hiện thực hóa.

Trong bối cảnh xung đột với Liên bang Nga vẫn tiếp diễn, Kiev đang nỗ lực chuyển đổi lực lượng Không quân vốn dựa trên máy bay thời Liên Xô thành một phi đội hỗn hợp sử dụng cả máy bay phương Tây ngay giữa thời chiến, trong khi tên lửa và thiết bị bay không người lái (UAV) của Liên bang Nga gần như đêm nào cũng tập kích các thành phố của Ukraine.

Tuy nhiên, tiến trình này phụ thuộc rất lớn vào khoảng cách giữa những tuyên bố chính trị tại các hội nghị thượng đỉnh và những hợp đồng thực tế được các nhà sản xuất ký kết.

Chưa có hợp đồng, chưa có nguồn tài chính

Theo nhật báo Le Figaro, Tổng giám đốc Dassault Aviation, ông Éric Trappier, đã đề cập đến thương vụ này trong buổi công bố kết quả kinh doanh nửa đầu năm của tập đoàn.

Ông Trappier cho biết Ukraine đã bày tỏ ý định mua 16 chiếc tiêm kích Rafale, nhưng hợp đồng vẫn chưa được ký.

Theo Tổng giám đốc tập đoàn Dassault Aviation, Chính phủ Pháp vẫn cần hoàn tất các thủ tục chính thức cũng như cơ chế tài chính cho thương vụ.

Trước đó, Ukraine và Pháp từng thông báo lô 16 chiếc tiêm kích Rafale đầu tiên sẽ là một phần trong thỏa thuận lớn hơn nhằm xây dựng lực lượng không quân Ukraine, vốn đang được tái cấu trúc dựa trên các dòng Mirage, Gripen, Rafale và F-16.

Tuy nhiên, theo ông Trappier, lô máy bay này hiện mới chỉ dừng ở mức tuyên bố về ý định, chứ chưa trở thành đơn đặt hàng chính thức.

Trong nửa đầu năm 2026, tập đoàn Dassault Aviation đã bàn giao 12 chiếc tiêm kích Rafale cho khách hàng, trong đó 10 chiếc được giao cho các khách hàng nước ngoài và 2 chiếc cho quân đội Pháp.

Cùng kỳ năm trước, công ty chỉ bàn giao 7 chiếc, gồm 4 chiếc cho khách hàng quốc tế.

Đáng chú ý, tập đoàn Dassault Aviation không nhận được bất kỳ đơn đặt hàng chiến đấu cơ Rafale chính thức nào trong nửa đầu năm 2026.

Vị trí của chiến đấu cơ Rafale trong kế hoạch hiện đại hóa Không quân Ukraine

Trong ba chương trình tiêm kích phương Tây của Ukraine, chiến đấu cơ Rafale hiện là dự án ít được hoàn tất nhất.

Các phi công Ukraine đã bắt đầu vận hành F-16 của Mỹ kể từ tháng 8/2024, trong khi những chiếc Gripen đầu tiên của Thụy Điển dự kiến sẽ được bàn giao vào đầu năm 2027.

Trước mắt, Ukraine sẽ tiếp nhận 16 chiếc Gripen C/D đã qua sử dụng, trước khi tiến tới mua thêm các phiên bản Gripen thế hệ mới.

Trong khi đó, chiến đấu cơ Rafale vẫn ở giai đoạn xa hơn.

Pháp dự kiến bắt đầu bàn giao loại tiêm kích này trong giai đoạn 2028–2029, đồng nghĩa với việc Rafale sẽ là mẫu chiến đấu cơ phương Tây cuối cùng được đưa vào biên chế của Không quân Ukraine.

Kiev đang đồng thời triển khai cả ba chương trình F-16, Gripen và Rafale nhằm từng bước thay thế toàn bộ đội máy bay có nguồn gốc Liên Xô.

Tuy nhiên, việc vận hành cùng lúc ba dòng tiêm kích khác nhau cũng đặt ra thách thức lớn đối với công tác đào tạo phi công, bảo đảm kỹ thuật và hậu cần, do các hệ thống này không tương thích với nhau.