Theo truyền thông phương Tây, vụ việc xảy ra trong bối cảnh Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố Washington sẽ áp dụng mức phí 20% đối với toàn bộ hàng hóa vận chuyển qua eo biển Hormuz trong khuôn khổ một biện pháp phong tỏa mới. Ông cũng cho biết Mỹ đang gây sức ép rất mạnh lên Iran và xác nhận các cuộc không kích nhằm vào nước này đã bước sang đêm thứ ba liên tiếp.

Trong khi đó, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi khẳng định Tehran sẽ tiếp tục bảo vệ eo biển Hormuz. Tranh cãi quanh quyền kiểm soát tuyến hàng hải chiến lược này đang phủ bóng lên các nỗ lực hướng tới chấm dứt xung đột giữa Mỹ và Iran, dù Tổng thống Trump vẫn bày tỏ tin tưởng hai bên có thể đạt được một thỏa thuận.

Theo Bộ Quốc phòng UAE, tối 13/7, hai tàu chở dầu mang cờ nước này đã bị tên lửa hành trình của Iran tấn công khi hoạt động tại eo biển Hormuz. Vụ việc khiến một thuyền viên người Ấn Độ thiệt mạng và 8 người bị thương, trong đó có 4 trường hợp nguy kịch. Những người bị thương gồm 6 công dân Ấn Độ và 2 công dân Ukraine.

Bộ Quốc phòng UAE đã lên án vụ tấn công, cho rằng đây là hành động vi phạm nghiêm trọng luật pháp quốc tế, đe dọa an ninh và ổn định của khu vực.

Sau đó, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) xác nhận đã tiến hành vụ tấn công. Trong thông điệp đăng trên Telegram, IRGC cho biết hai tàu chở dầu đã phớt lờ cảnh báo, tắt hệ thống định vị và tìm cách đi qua khu vực đã được rải thủy lôi. Theo IRGC, lực lượng này đã vô hiệu hóa hai tàu và cảnh báo việc “hợp tác với bên gây hấn” sẽ chỉ khiến tình hình thêm phức tạp, làm chậm tiến trình mở lại eo biển Hormuz và có nguy cơ gây ra một cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu.

Eo biển Hormuz tiếp tục là tâm điểm đối đầu giữa Mỹ và Iran sau các đợt tấn công qua lại trong những ngày gần đây.

Trên mạng xã hội Truth Social, Tổng thống Trump tuyên bố Mỹ sẽ khôi phục lệnh phong tỏa các cảng của Iran và áp dụng mức phí 20% đối với toàn bộ hàng hóa vận chuyển qua eo biển Hormuz. Theo ông, biện pháp này nhằm ngăn “tàu thuyền hoặc khách hàng của Iran” sử dụng tuyến vận tải dầu mỏ quan trọng này, trong khi các quốc gia khác vẫn được đi lại “công bằng và thông thoáng”. Lệnh phong tỏa dự kiến có hiệu lực từ 16 giờ ngày 14/7 theo giờ miền Đông nước Mỹ (20 giờ GMT).

Ông Trump cho rằng Mỹ sẽ đảm nhận vai trò bảo vệ eo biển Hormuz và khoản phí 20% là mức hoàn trả cho chi phí duy trì an toàn, an ninh tại khu vực này. Phát biểu tại Nhà Trắng, ông cho biết Washington đang vô hiệu hóa năng lực tấn công của Iran, đồng thời khẳng định Mỹ kiểm soát eo biển Hormuz. Khi được hỏi về triển vọng đàm phán hòa bình, nhà lãnh đạo Mỹ cho rằng khả năng đạt được một thỏa thuận vẫn còn.

Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết các cuộc không kích mới được tiến hành lúc 16 giờ 45 ngày 13/7 theo giờ miền Đông theo chỉ đạo của Tổng thống Mỹ. CENTCOM cũng thông báo lực lượng Mỹ sẽ nối lại hoạt động phong tỏa đối với các tàu ra vào cảng của Iran từ ngày 14/7, đồng thời khẳng định vẫn bảo đảm hoạt động hàng hải bình thường đối với các tàu không vi phạm lệnh phong tỏa.

Trong khi đó, truyền thông nhà nước Iran đưa tin quân đội nước này đã tấn công các tài sản quân sự của Mỹ tại Kuwait để đáp trả.

Trước đó, trong cuộc trả lời phỏng vấn Fox News, Tổng thống Trump tuyên bố Mỹ sẽ điều hành eo biển Hormuz, đồng thời cáo buộc Iran đã phá vỡ một thỏa thuận với Washington.

Theo bức thư Tổng thống Trump gửi Quốc hội Mỹ hồi tuần trước, Washington đã nối lại các hoạt động quân sự nhằm vào Iran từ ngày 7/7. Theo luật liên bang Mỹ, các chiến dịch quân sự kéo dài quá 60 ngày phải được Quốc hội phê chuẩn, song Nhà Trắng có thể gia hạn thêm 30 ngày nếu viện dẫn lý do an ninh quốc gia.

Đáp lại tuyên bố của Tổng thống Trump, Ngoại trưởng Araghchi viết trên mạng xã hội X rằng các quốc gia bảo đảm an toàn cho hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz xứng đáng được bù đắp chi phí. Ông khẳng định Iran luôn là và sẽ tiếp tục là bên bảo vệ eo biển Hormuz, đồng thời cho rằng mức phí 20% mà Mỹ đề xuất là quá cao và Tehran sẽ có cách tiếp cận công bằng hơn.

Trong khi đó, người phát ngôn Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) - cơ quan chuyên trách của Liên hợp quốc về hàng hải - nhấn mạnh tổ chức này phản đối việc thu phí đối với các tàu chỉ quá cảnh qua các eo biển phục vụ hàng hải quốc tế, đồng thời cho rằng luật pháp quốc tế hiện không có cơ sở pháp lý để áp đặt bắt buộc các khoản phí này.

Trước tuyên bố của ông Trump, Bộ Chỉ huy Trung ương Khatam al-Anbiya của Iran cũng khẳng định sẽ không để Mỹ can thiệp vào việc quản lý eo biển Hormuz. Người phát ngôn cơ quan này, ông Ebrahim Zolfaghari, cáo buộc các hành động mà Tehran cho là “phiêu lưu và gây bất ổn” của Mỹ đã đe dọa nghiêm trọng an ninh khu vực, thương mại quốc tế cũng như hoạt động vận chuyển dầu mỏ và hàng hóa. Ông đồng thời cảnh báo mọi sự hợp tác với Mỹ trong vấn đề này sẽ bị Iran coi là hành động xâm phạm chủ quyền và cho rằng nếu xung đột tiếp tục lan rộng, toàn bộ khu vực có nguy cơ bị cuốn vào chiến sự.

Hiện chưa rõ kế hoạch mới của Tổng thống Trump sẽ được triển khai trên thực tế như thế nào.

Theo Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển, các quốc gia có quyền quản lý vùng lãnh hải rộng 12 hải lý tính từ đường cơ sở. Tại điểm hẹp nhất, toàn bộ eo biển Hormuz cùng các tuyến hàng hải đi qua đều nằm trong lãnh hải của Iran và Oman.

Những diễn biến mới diễn ra trong bối cảnh tranh chấp quanh eo biển Hormuz đã kéo dài nhiều tháng. Sau các cuộc không kích của Mỹ và Israel nhằm vào Iran hôm 28/2, Tehran gần như đóng cửa eo biển Hormuz. Iran sau đó đáp trả bằng các cuộc tấn công tên lửa và thiết bị bay không người lái nhằm vào Israel cùng các căn cứ quân sự của Mỹ tại một số quốc gia vùng Vịnh.

IRGC cũng từng nổ súng vào các tàu thương mại tìm cách đi qua eo biển mà không được lực lượng này cho phép và bắt giữ hai tàu. Lưu lượng hàng hải qua Hormuz giảm mạnh, đẩy giá dầu thế giới tăng cao.

Mỹ lần đầu áp đặt lệnh phong tỏa hải quân đối với các cảng của Iran vào tháng 4 nhằm gia tăng sức ép lên Tehran. Khoảng năm tuần sau, quân đội Mỹ cho biết đã điều hướng 100 tàu thương mại và vô hiệu hóa bốn tàu trong thời gian thực thi lệnh phong tỏa. Đến tháng 6, Washington dỡ bỏ biện pháp này theo một bản ghi nhớ nhằm tạo điều kiện chấm dứt xung đột. Tuy nhiên, những bất đồng liên quan đến eo biển Hormuz nhanh chóng tái diễn.

Theo giới quan sát, kế hoạch thu phí 20% đối với hàng hóa vận chuyển qua eo biển Hormuz có thể vấp phải sự phản đối của nhiều đồng minh Mỹ do làm gia tăng chi phí vận tải. Một số ý kiến cũng cho rằng trước khi xung đột bùng phát, hoạt động hàng hải tại Hormuz vẫn diễn ra bình thường và không phát sinh khoản phí tương tự.

Trong nước, quyết định này cũng có thể đặt Tổng thống Trump trước những sức ép chính trị mới. Một số nghị sĩ Mỹ, trong đó có cả thành viên đảng Cộng hòa, trước đó đã đặt câu hỏi về hiệu quả của lệnh ngừng bắn, việc gia hạn thỏa thuận cũng như các nỗ lực đàm phán với Iran.

Một số nhà phân tích nhận định động thái mới của ông Trump cũng có thể nhằm gia tăng đòn bẩy đàm phán, đồng thời thúc đẩy các nước khác tham gia tích cực hơn vào quá trình xử lý căng thẳng tại eo biển Hormuz.