Một năm qua, Thành phố Hồ Chí Minh và Đồng Nai đều đẩy mạnh xây dựng chính quyền số, số hóa dữ liệu và mở rộng dịch vụ công trực tuyến. Những thay đổi đó đang góp phần tạo nên một nền hành chính hiện đại, minh bạch hơn và thuận tiện hơn cho người dân.

Dữ liệu trở thành nguồn lực quản trị mới

Việc ứng dụng khoa học công nghệ vào hoạt động vận hành, triển khai công việc tại các Trung tâm Phục vụ hành chính công, hệ thống quản lý hồ sơ điện tử, dịch vụ công trực tuyến hay các trung tâm điều hành thông minh đang giúp rút ngắn khoảng cách giữa người dân với chính quyền, qua đó từng bước xây dựng nền hành chính hiện đại.

Đến nay, Thành phố Hồ Chí Minh đã hoàn thành số hóa 15,4 triệu dữ liệu hộ tịch; đồng bộ 99,5% dữ liệu bảo hiểm xã hội; kết nối 5,7 triệu dữ liệu đất đai với cơ sở dữ liệu quốc gia; triển khai ký số, xử lý văn bản điện tử tại 187 cơ quan, đơn vị; góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và phục vụ.

Theo bà Văn Thị Bạch Tuyết, Phó Bí thư Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh, công tác chuyển đổi số được thúc đẩy mạnh mẽ và quyết liệt, cải cách hành chính số hóa quy trình, kết nối dữ liệu với các bộ, ngành; mở rộng dịch vụ công trực tuyến phục vụ 24/7 và tiếp nhận hồ sơ không phụ thuộc địa giới hành chính đã tạo thuận lợi tối đa cho người dân, doanh nghiệp, tỷ lệ hài lòng của người dân là 96%, thể hiện chuyển biến rõ nét trong phục vụ người dân và doanh nghiệp.

Ở cấp cơ sở, Thành phố Hồ Chí Minh đã triển khai thí điểm mô hình đô thị thông minh cấp xã, phường trên địa bàn. Các mô hình thí điểm được triển khai tại đặc khu Côn Đảo, phường Phú Nhuận và phường Vũng Tàu. Việc thí điểm nhằm ứng dụng công nghệ số, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo vào công tác quản lý, điều hành tại cơ sở; góp phần nâng cao hiệu quả phục vụ người dân, doanh nghiệp và xây dựng chính quyền số từ nền tảng địa phương.

Là địa phương được lựa chọn thí điểm, phường Phú Nhuận hiện quản lý hơn 70.000 dân, gần 13.000 hộ dân, hơn 1.200 căn hộ chung cư cùng trên 7.000 doanh nghiệp và hộ kinh doanh. Theo bà Nguyễn Thị Như Ý, Chủ tịch UBND phường Phú Nhuận, khối lượng công việc lớn đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức quản lý. Trong đó, việc khai thác dữ liệu số và ứng dụng công nghệ sẽ giúp cán bộ quản lý có thêm công cụ để theo dõi tình hình thực tế, nâng cao chất lượng điều hành và phục vụ người dân. “Các nền tảng số giúp việc tổng hợp thông tin nhanh, trực quan hơn; từ đó hỗ trợ quá trình ra quyết định kịp thời và chính xác hơn”.

Ông Nguyễn Mạnh Cường, Phó Chủ tịch UBND Thành phố Hồ Chí Minh nêu rõ, trong bối cảnh khối lượng công việc ở cấp cơ sở ngày càng lớn, yêu cầu quản lý ngày càng cao, phương thức điều hành dựa chủ yếu vào kinh nghiệm hoặc tổng hợp thông tin thủ công đã bộc lộ nhiều hạn chế. Điều này ảnh hưởng đến tốc độ xử lý công việc cũng như chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp. Từ thực tiễn quản lý, lãnh đạo Thành phố cho rằng nhiều lĩnh vực như đất đai, trật tự đô thị, hạ tầng kỹ thuật, an sinh xã hội hay phòng, chống thiên tai đều cần được hỗ trợ bởi dữ liệu số chính xác, cập nhật theo thời gian thực. Nếu dữ liệu được chuẩn hóa, gắn với tọa độ không gian số và được quản lý tập trung, nhiều bất cập tương tự có thể được hạn chế đáng kể. “Chúng ta phải quản trị, điều hành trên nền tảng dữ liệu để phục vụ người dân và doanh nghiệp tốt hơn, nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân”.

Tại Đồng Nai, từ cuối tháng 12/2025, thành phố đã triển khai 100% thủ tục không phụ thuộc địa giới hành chính trên địa bàn. Tính đến thời điểm hiện tại, Đồng Nai đã xây dựng được khoảng 2,66 triệu thửa đất trên hệ thống cơ sở dữ liệu đất đai, đạt trên 96% tổng số thửa đất toàn địa bàn. Cùng với đó, ngành thuế đã chuẩn hóa mã số thuế cá nhân đạt 97,78%; ngành giáo dục và đào tạo đã cập nhật, làm sạch dữ liệu người học toàn thành phố đạt 86% và hồ sơ nhân sự ngành giáo dục được xác thực đạt 85%... Các ngành, lĩnh vực khác cũng đang hoàn thành việc rà soát, thu thập, cập nhật, làm sạch thông tin công dân phục vụ kết nối, chia sẻ, khai thác dữ liệu.

Tinh chỉnh đội ngũ

Bên cạnh kết quả tích cực, cả Thành phố Hồ Chí Minh và Đồng Nai đều đang đối mặt với thách thức về đội ngũ cán bộ, nhất là nhân lực phục vụ công tác chuyển đổi số. Nhiều xã, phường chỉ có một cán bộ công nghệ thông tin kiêm nhiệm nhiều đầu việc. Việc vận hành các hệ thống lớn đòi hỏi đội ngũ chuyên gia mà khu vực công hiện vẫn còn thiếu. Đây cũng là điểm nghẽn được nhiều địa phương trên cả nước gặp phải khi triển khai mô hình chính quyền số.

Trong bối cảnh vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, nhân lực số phải được đầu tư trước một bước, trở thành lực lượng nòng cốt để vận hành bộ máy tinh gọn, hiệu lực và hiệu quả. Lấy sự hài lòng của người dân và doanh nghiệp làm thước đo cao nhất cho năng lực số của đội ngũ cán bộ, công chức.

Để nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ ở cơ sở, Thành phố Hồ Chí Minh đã tăng cường triển khai công tác đào tạo, bồi dưỡng; qua đó đã tổ chức tập huấn cho hơn 10.000 cán bộ, công chức, viên chức; hoàn thành 100% kế hoạch đào tạo, đáp ứng yêu cầu vận hành mô hình mới.

Theo ông Trần Lưu Quang, Ủy viên Bộ chính trị, Bí thư Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh, Thành phố có thuận lợi hơn khi được sự chỉ đạo sâu sát của Trung ương, Bộ Chính trị và có nhiều cơ chế đặc thù, trong đó có Nghị quyết số 09-NQ/TW vừa được Bộ Chính trị ban hành ngày 19/5/2026 về xây dựng và phát triển Thành phố Hồ Chí Minh trong kỷ nguyên mới, và sắp tới là Luật Đô thị đặc biệt. Do đó thời gian tới, các cấp, ngành, địa phương, đơn vị phải quyết liệt, sâu sát trong lãnh đạo, triển khai với kết quả, sản phẩm cụ thể. Tinh thần cốt lõi là nâng cao “hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả”; đồng thời bảo đảm bộ máy gần dân và kịp thời giải quyết nhu cầu của người dân ở cơ sở.

Về nhân sự, ông Trần Lưu Quang cho biết, Thành phố tiếp tục rà soát, điều chỉnh nhân sự lãnh đạo và đội ngũ cán bộ ở các cấp để bảo đảm phù hợp yêu cầu vận hành thực tế. Việc rà soát sẽ thực hiện đối với cả lãnh đạo Thành phố chứ không chỉ ở cấp cơ sở. Thành phố đã cho chủ trương hoán đổi nhân sự giữa nơi thừa và nơi thiếu. Tuy nhiên việc này cần sự đồng thuận thực chất. Ngoài ra, Thành phố Hồ Chí Minh đã sắp xếp lại lực lượng không chuyên trách cấp xã với gần 1.000 người có thể trở thành viên chức, công chức; hơn 400 người được hợp đồng trở lại theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW, ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về "đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia", chủ yếu lĩnh vực công nghệ thông tin. Tuy nhiên, Thành phố sẽ không “cào bằng”, không phân bổ đều biên chế giữa các địa bàn; ưu tiên nơi có khối lượng công việc lớn, đồng thời luôn dành một phần chỉ tiêu để tuyển chọn người giỏi và đội ngũ chuyên gia.

Để khắc phục các tồn tại về công tác cán bộ, vận hành bộ máy ở cơ sở sau 1 năm triển khai, Ban Thường vụ Thành ủy Đồng Nai đã tập trung chỉ đạo quyết liệt. Hoạt động của Ban Thường vụ được thực hiện với tinh thần khẩn trương, tăng tốc; các cuộc họp thường kỳ hằng tuần đều ưu tiên thảo luận về công tác cán bộ và việc thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. “Thành phố đã và đang rà soát kỹ từng xã, phường để phân loại nơi nào làm tốt, nơi nào chưa tốt để kịp thời củng cố, kiện toàn các tổ chức cơ sở Đảng cũng như các chức danh lãnh đạo chủ chốt. Đồng thời, UBND thành phố đã phối hợp cùng các sở, ngành liên quan liên tục tổ chức các lớp đào tạo, tập huấn, bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ để hỗ trợ cấp cơ sở sớm ổn định, bắt nhịp với công việc”, ông Nguyễn Văn Út, Chủ tịch UBND thành phố Đồng Nai cho biết.

Hoàn thiện hệ thống quản trị phát triển

Để đáp ứng nhân lực số, UBND thành phố Đồng Nai đã thiết lập cơ chế đặc thù để thu hút và đào tạo đội ngũ chuyên gia đủ khả năng làm chủ các hệ thống hạ tầng dùng chung và bảo vệ an toàn không gian số của thành phố trước các thách thức mới. Đồng thời, Đồng Nai xác định việc phát triển nhân lực số phải đảm bảo tính cân bằng giữa "xây" và "chống". Song song với việc nâng cao kỹ năng ứng dụng công nghệ mới (trí tuệ nhân tạo, Big Data...) để phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt chú trọng đào tạo kỹ năng đảm bảo an toàn thông tin mạng; đồng thời, coi năng lực tự bảo vệ trên không gian mạng là kỹ năng thiết yếu của mỗi cán bộ và người dân, nhằm bảo vệ thành quả chuyển đổi số và giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội trên địa bàn.

Dưới góc độ nghiên cứu về mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, Tiến sĩ Phan Hải Hồ, Trưởng khoa Nhà nước và Pháp luật (Học viện Cán bộ Thành phố Hồ Chí Minh) cho rằng cần đẩy mạnh việc hoàn thiện hệ thống pháp luật theo định hướng không chỉ “sửa đường” mà còn phải “mở đường”, đảm bảo tính đồng bộ, thống nhất, tập trung tháo gỡ các “điểm nghẽn” về thẩm quyền, trách nhiệm. Mặt khác, thiết kế lại chính quyền số khoa học, tương thích với chức năng, nhiệm vụ trong chuỗi xử lý công vụ của chính quyền đô thị; quản lý theo dữ liệu số quốc gia và đảm bảo các điều kiện khác trong quy trình xử lý. Thiết kế cơ sở dữ liệu kết nối các lĩnh vực chuyên ngành, chia sẻ và tái sử dụng dữ liệu cho chính quyền các cấp, lấy người dân là trung tâm. Theo Tiến sỹ Phan Hải Hồ cần sắp xếp, bố trí lại đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức theo hướng sàng lọc, phân loại và thực hiện bố trí theo vị trí việc làm trên cơ sở đáp ứng các tiêu chí chuyên môn và yêu cầu công việc; đào tạo lại theo hướng chuyên sâu, có tính chuyên môn hóa cao, bổ nhiệm các chức danh phải đáp ứng các yêu cầu thực tiễn.

Để đáp ứng yêu cầu chuyển mạnh từ tư duy "quản lý hành chính" sang "quản trị phát triển", lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ, các địa phương luôn đề cao trách nhiệm người đứng đầu và phát huy tinh thần chủ động, sáng tạo trong thực hiện nhiệm vụ. Mặt khác, đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức cần chủ động thích ứng với yêu cầu nhiệm vụ mới; vượt qua tâm lý e ngại, áp lực trong quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy, phân cấp, phân quyền; nâng cao tinh thần trách nhiệm và ý thức phục vụ nhân dân.