Duy trì mạch cung ứng điện trong không gian mới

Năm 2025, đánh dấu bước ngoặt quan trọng của ngành điện thành phố sau khi tiếp nhận điện lực Bình Dương, Bà Rịa - Vũng Tàu, EVNHCMC đã đưa điện lưới quốc gia ra Côn Đảo (gồm tuyến đường dây 110 kV dài hơn 103 km, trong đó có gần 78 km cáp ngầm xuyên biển với tổng mức đầu tư gần 5.000 tỷ đồng) và xây dựng hệ thống điện thông minh.

Dự án không chỉ có ý nghĩa về kinh tế mà còn mang ý nghĩa rất lớn về quốc phòng, an ninh, chủ quyền biển đảo quốc gia; không chỉ giải quyết bài toán thiếu điện kéo dài nhiều thập kỷ mà còn mở ra dư địa phát triển mới cho đặc khu này.

Theo ông Nguyễn Chí Thủy, Đội trưởng Đội Quản lý vận hành tổng hợp Đặc khu Côn Đảo, Công ty Điện lực Vũng Tàu (EVNHCMC), Côn Đảo trước đây sử dụng nguồn điện từ Nhà máy điện diesel An Hội. Nguồn điện này vừa hạn chế, hệ thống máy hoạt động không ổn định, dễ gây sự cố, dẫn đến gián đoạn cung cấp điện khiến nguồn điện không đủ để cấp điện cho toàn đảo, khiến ngành điện phải bù lỗ hàng trăm tỷ đồng mỗi năm.

“Nhưng từ khi được cấp điện từ lưới điện quốc gia 110 kV, tình trạng này cơ bản được khắc phục, chất lượng và độ tin cậy cung cấp điện được nâng lên rõ rệt. Đặc biệt, hệ thống lưới điện thông minh được triển khai tại Côn Đảo có khả năng tự động phát hiện, phân tích và cô lập sự cố trong vòng 30 giây đến 1 phút, giúp giảm đáng kể thời gian mất điện, nâng cao hiệu quả vận hành, nhất là chỉ số SAIFI và SAIDI (độ tin cậy cung cấp điện) của ngành điện được nâng lên rất cao, đồng thời tiết kiệm nhân lực”, ông Thủy chia sẻ.

Đối với người dân, việc hòa lưới điện quốc gia là niềm mong đợi của nhiều thế hệ. Ông Võ Quốc Hưng, một hộ kinh doanh tại khu dân cư số 5, Đặc khu Côn Đảo cho biết, trước đây nguồn điện thường lên xuống thất thường, ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh. “Hiện nay, điện ổn định hơn, đáp ứng tốt nhu cầu sinh hoạt và dịch vụ, tạo điều kiện thuận lợi để phát triển du lịch và kinh tế địa phương”, ông Hưng chia sẻ.

Cùng chung niềm vui, anh Ngô Xuân Đức, chủ khách sạn Minh Thắng tại Côn Đảo cho biết, trước đây cơ sở lưu trú phải đầu tư máy phát điện dự phòng nhưng nguồn điện vẫn thiếu ổn định, dễ gây hư hỏng thiết bị và phát sinh chi phí lớn. “Sau khi có điện lưới quốc gia, hoạt động kinh doanh ổn định hơn, chi phí điện năng giảm khoảng 20 - 30%, đồng thời hạn chế ô nhiễm tiếng ồn và khí thải từ máy phát điện”, anh Đức chia sẻ.

Ở góc độ chính quyền địa phương, ông Phan Trọng Hiền, Chủ tịch Ủy ban nhân dân Đặc khu Côn Đảo cho rằng, việc hòa lưới điện quốc gia là bước ngoặt lịch sử đối với địa phương. “Đây không chỉ là niềm vui của người dân mà còn tạo nền tảng quan trọng để phát triển du lịch, thương mại, dịch vụ và bảo đảm quốc phòng, an ninh trong giai đoạn mới”, ông Hiền nhấn mạnh.

Bước vào giai đoạn 2025 - 2030, ngành điện thành phố dự báo nhu cầu điện tiếp tục tăng cao. Để đáp ứng nhu cầu phụ tải, cung ứng điện an toàn, ổn định, ông Phạm Quốc Bảo, Chủ tịch Hội đồng thành viên Tổng công ty Điện lực TP Hồ Chí Minh cho biết, ngành điện tiếp tục đầu tư nâng công suất các trạm biến áp 220 kV, 110 kV; phát triển lưới điện trung và hạ áp; đồng thời ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số trong quản lý, vận hành.

Cùng với đầu tư nguồn và lưới điện, việc cộng đồng chung tay sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả như: “Gia đình xanh”, “Giờ Trái đất”, “Tuyến hẻm điện an toàn - tiết kiệm”, “Chung cư văn minh - sạch đẹp - tiết kiệm năng lượng”; lắp đặt công tơ điện tử để theo dõi và chủ động điều chỉnh thói quen sử dụng điện tiết kiệm… cũng góp phần bảo đảm an ninh năng lượng. Theo ông Phạm Quốc Bảo, trong tương lai, nhu cầu điện không chỉ ở Côn Đảo mà cả TP Hồ Chí Minh sẽ tiếp tục gia tăng cùng với sự phát triển của trí tuệ nhân tạo, trung tâm dữ liệu, giao thông điện hóa, các ngành công nghệ cao. “Câu chuyện lớn hơn đang đặt ra với Thành phố nói chung, ngành điện nói riêng là làm thế nào để bảo đảm an ninh năng lượng cho một siêu đô thị đang không ngừng mở rộng, thích ứng với biến đổi khí hậu, đồng thời đáp ứng yêu cầu chuyển đổi xanh và phát triển bền vững…”

Đảm bảo năng lượng cho siêu đô thị

Theo Tổng công ty Điện lực TP Hồ Chí Minh (EVNHCMC), công nghệ đã và đang được ứng dụng ở hệ thống trung tâm điều hành, tại các trạm biến áp vận hành từ xa (không còn người trực) và ở các công tơ điện tử (thiết bị đo điện năng tiêu thụ dùng vi mạch và chip điện tử), giúp khách hàng có thể theo dõi lượng điện tiêu thụ mỗi ngày trên điện thoại thông minh.

Các thiết bị, công nghệ hiện đại cũng được ứng dụng trong hệ thống điều khiển giám sát, thu thập dữ liệu tự động từ xa và vận hành tự động hoàn toàn; các phần mềm quản lý vận hành lưới điện SCADA/DMS, quản lý mất điện trực tuyến OMS, bản đồ sự cố trên nền tảng số, sửa chữa điện nóng hay bảo trì theo điều kiện vận hành được áp dụng rộng rãi, góp phần nâng cao độ tin cậy cung cấp điện.

Ông Luân Quốc Hưng, Phó Tổng Giám đốc EVNHCMC cho biết, đến nay ngành điện thành phố đã tự động hóa 100% lưới điện; toàn bộ trạm biến áp 110 kV vận hành theo chế độ không người trực, lưới điện trung thế được điều khiển từ xa và tự động hóa hoàn toàn.

Trong quản lý tài sản, EVNHCMC đã sử dụng hàng loạt phần mềm như Hệ thống quản lý nguồn và lưới điện (PMIS), hệ thống thông tin địa lý (GIS), bảo trì theo tình trạng thiết bị (CBM)… Trong quản lý công việc, EVNHCMC đưa vào sử dụng các ứng dụng số như: văn phòng điện tử (Digital Office), quản lý nhân sự (HRMS), đào tạo bồi huấn điện tử (E-learning), báo cáo thông minh (BI), giám sát an toàn trực tuyến (Livestream). Ngoài ra, EVNHCMC đã triển khai ứng dụng (app) Quản lý công trường, camera AI để giám sát, quản lý 24/7 lực lượng thi công ngoài công trường (công nhân, phương tiện thi công, máy phát, trạm lưu động…), sử dụng thiết bị bay để kiểm tra lưới điện…

Theo ông Hưng, quá trình chuyển đổi số và hiện đại hóa lưới điện đã liên tục nâng cao chất lượng cung cấp điện thành phố. Số lần mất điện và thời gian mất điện bình quân của khách hàng giảm mạnh qua từng năm; trong khi năng suất lao động và chất lượng dịch vụ khách hàng ngày càng được nâng cao.

Đặc biệt sau hợp nhất, thành phố không chỉ mở rộng không gian mà quy mô dân số tăng gần 14 triệu người, kéo theo nhu cầu về điện tăng nhanh, đã tạo áp lực không nhỏ, nhất là khi hệ thống lưới điện chưa đồng bộ giữa 3 khu vực. Một thách thức mới nữa là không chỉ bảo đảm đủ điện mà còn phải cung cấp điện với chất lượng ngày càng cao cho một siêu đô thị vận hành gần như liên tục 24 giờ mỗi ngày.

“Khác với nhiều năm trước, thành phố đang phát triển mạnh về công nghệ, logistics, trung tâm dữ liệu, giao thông hiện đại và kinh tế đêm. Điều đó đồng nghĩa hệ thống điện cũng phải vận hành liên tục để bảo đảm an ninh năng lượng cho toàn đô thị”, ông Hưng chia sẻ.

Thống kê của EVNHCMC cho thấy, năm 2025, sản lượng điện thương phẩm đạt 43,4 tỷ kWh, phụ tải cực đại gần 8.936 MW; tổn thất điện năng giảm còn 2,95%, tiết kiệm điện hơn 1 tỷ kWh; chương trình điều chỉnh phụ tải (DR) phát huy hiệu quả, giảm áp lực giờ cao điểm; trong đó, điện phục vụ sản xuất tiếp tục chiếm hơn một nửa tổng sản lượng điện thương phẩm. Riêng 63 khu công nghiệp trên địa bàn đã tiêu thụ khoảng 15 tỷ kWh.

Mỗi ngày, tại Trung tâm Điều khiển hệ thống điện của EVNHCMC, hàng chục màn hình liên tục hiển thị các thông số vận hành theo thời gian thực. Từ đây, các kỹ sư có thể giám sát tình trạng lưới điện trên toàn địa bàn thành phố và xử lý nhanh các tình huống phát sinh.

EVNHCMC cũng quản lý hơn 14.000 hệ thống điện mặt trời mái nhà với tổng công suất 365 MWp; triển khai hoàn tất dự án thí điểm hệ thống lưới điện thông minh siêu nhỏ Microgrid (có tích hợp điện lưới, năng lượng tái tạo, máy phát và hệ thống pin tích trữ năng lượng) đầu tiên tại Việt Nam. Thành phố cũng bảo đảm hạ tầng cho xe điện (240 trạm sạc với tổng số 790 cổng sạc xe ô tô điện của VinFast), từ đó thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả (sản lượng điện tiết kiệm đạt 2,22%; cắt giảm đỉnh phụ tải giờ cao điểm trưa khoảng 200 MW), góp phần chủ động và tích cực thực hiện mục tiêu Net Zero vào năm 2050…

Mỗi đêm, thành phố vẫn rực sáng cùng những tuyến metro, khu công nghiệp, cảng biển, trung tâm dữ liệu và những công trường thi công xuyên đêm nhưng ít ai nghĩ rằng phía sau sự vận hành liên tục của siêu đô thị ấy là hành trình nửa thế kỷ xây dựng, phát triển và hiện đại hóa hệ thống điện.

Nửa thế kỷ trước, những ngọn đèn dầu từng thắp sáng các con hẻm nhỏ ven kênh rạch, sông Sài Gòn; nay dòng điện quốc gia đã vượt biển đến Côn Đảo, đồng hành cùng các khu công nghiệp, trung tâm dữ liệu, tuyến metro, các khu đô thị thông minh, quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa và chuyển đổi số của thành phố. Dòng điện không chỉ thắp sáng cuộc sống mà còn đang mở đường cho tăng trưởng xanh, góp phần định hình diện mạo của một siêu đô thị hiện đại, năng động và phát triển bền vững.