Mở rộng không gian sản xuất

Tại Quảng Ngãi, quá trình chuyển từ sản xuất thuần túy sang kinh tế nông nghiệp bắt đầu bằng việc tổ chức lại không gian sản xuất. Những năm gần đây, địa phương từng bước xóa bỏ tình trạng canh tác nhỏ lẻ, hình thành các mô hình cánh đồng lớn, nơi quy trình sản xuất được chuẩn hóa và áp dụng đồng bộ các tiến bộ kỹ thuật như “3 giảm, 3 tăng”, “1 phải, 5 giảm”.

Điểm sáng trong tái cơ cấu tại Quảng Ngãi là địa phương đã triển khai chuyển đổi hàng trăm hecta đất lúa kém hiệu quả sang các loại cây trồng có giá trị kinh tế cao hơn, phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng và nhu cầu thị trường. Việc chuyển đổi không diễn ra tự phát, mà gắn với quy hoạch vùng sản xuất, liên kết tiêu thụ và định hướng tái cơ cấu ngành. Một điểm nhấn quan trọng là sự hình thành các chuỗi liên kết sản xuất lúa chất lượng cao đạt chuẩn OCOP ở cả khu vực phía Đông và phía Tây tỉnh. Từ chỗ “mạnh ai nấy làm”, nông dân được đưa vào chuỗi giá trị, có hợp đồng tiêu thụ và đầu ra ổn định. Điều này không chỉ giúp nâng cao thu nhập, mà còn tạo nền tảng để nông nghiệp Quảng Ngãi từng bước tiếp cận thị trường theo cách bền vững hơn.

Đặc biệt, tại vùng cao, với gần 3.000 ha sâm Ngọc Linh, Quảng Ngãi không chỉ góp phần giữ rừng bằng sản phẩm nông nghiệp đặc hữu, mà còn mở ra hướng sinh kế bền vững cho người dân miền núi  Quảng Ngãi không chỉ góp phần giữ rừng bằng sản phẩm nông nghiệp đặc hữu, mà còn mở ra hướng sinh kế bền vững cho người dân miền núi. Từ chỗ mưu sinh dựa vào khai thác tự nhiên, nhiều hộ dân nay trở thành chủ thể của mô hình kinh tế rừng, trực tiếp hưởng lợi từ việc bảo tồn và phát triển tài nguyên. Đây là lời giải cho bài toán kép vừa giữ rừng bền vững, vừa mở ra sinh kế dài hạn cho đồng bào dân tộc thiểu số.

Ông Hồ Trọng Phương, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Ngãi khẳng định: Địa phương xác định rõ hướng đi là tiếp tục thực hiện tái cơ cấu ngành, đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ và xây dựng cơ sở dữ liệu ngành minh bạch nhằm hướng tới phát triển nông nghiệp bền vững.

Trong khi Quảng Ngãi bứt phá từ đồng bằng, thành phố Đà Nẵng lại chọn hướng tiếp cận nông nghiệp gắn với rừng và dược liệu tại vùng phía Tây. Không áp dụng máy móc mô hình cánh đồng lớn, Đà Nẵng tập trung vào kinh tế nông - lâm kết hợp, nơi rừng không chỉ là tài nguyên cần bảo vệ mà là nền tảng tạo giá trị thặng dư. Các mô hình kinh tế rừng, trồng dược liệu dưới tán rừng, nông – lâm kết hợp từng bước được hình thành, vừa tạo thu nhập ổn định cho người dân, vừa giảm áp lực khai thác tài nguyên.

Công nghệ cao và chuyển đổi số gắn với phát triển mới

Công nghệ cao và chuyển đổi số đang mở rộng không gian kinh tế nông nghiệp theo nhiều chiều, từ không gian sản xuất sang không gian sinh thái, từ liên kết đầu vào - đầu ra sang quản trị chuỗi giá trị, và từ kinh nghiệm canh tác sang dữ liệu hóa ngành hàng. Thực tiễn cho thấy, việc tổ chức lại sản xuất chỉ thực sự trở thành kinh tế nông nghiệp khi nông nghiệp được đặt trong một không gian phát triển rộng hơn, nơi công nghệ và dữ liệu không chỉ hỗ trợ kỹ thuật, mà tham gia trực tiếp vào việc tái cấu trúc ngành.

Tại Đà Nẵng, định hướng này đã được cụ thể hóa bằng quy hoạch phát triển nông nghiệp sinh thái, hữu cơ và ứng dụng công nghệ cao gắn với mục tiêu tăng trưởng xanh và thích ứng biến đổi khí hậu. Trong cấu trúc đó, khu vực miền núi không còn là “vùng trũng” phát triển, mà trở thành không gian chiến lược để bảo vệ rừng, duy trì đa dạng sinh học và ổn định sinh kế cho đồng bào. Khi nông nghiệp miền núi được tổ chức lại theo hướng sinh thái – công nghệ, rừng không chỉ được giữ bằng mệnh lệnh hành chính, mà được bảo vệ bằng chính lợi ích kinh tế của người dân.

Cách tiếp cận này giúp nông nghiệp miền núi từng bước thoát khỏi tình trạng sản xuất manh mún, tự phát. Khi vùng sản xuất được quy hoạch rõ ràng, có định hướng ngành hàng và được hỗ trợ bởi khoa học – công nghệ, không gian phát triển của nông nghiệp không còn bó hẹp trong trồng trọt, mà mở rộng sang dịch vụ sinh thái, du lịch cộng đồng và chế biến sâu. Đây cũng là điểm gặp gỡ quan trọng trong tư duy phát triển nông nghiệp giữa Đà Nẵng và Quảng Ngãi, dù mỗi địa phương lựa chọn một con đường khác nhau.

Ở Quảng Ngãi, việc mở rộng kinh tế nông nghiệp được triển khai từ nền sản xuất đồng bằng. Tỉnh đã hình thành 84 mô hình cánh đồng lớn, đồng thời chuyển đổi hơn 300 ha đất lúa kém hiệu quả sang các loại cây trồng có giá trị kinh tế cao hơn. Cùng với đó, các chuỗi liên kết sản xuất lúa chất lượng cao đạt chuẩn OCOP ở cả khu vực phía Đông và phía Tây tỉnh đã đưa nông dân từ vị thế sản xuất nhỏ lẻ vào chuỗi giá trị có hợp đồng tiêu thụ và đầu ra ổn định. Nhờ vậy, rủi ro thị trường giảm xuống, thu nhập từng bước được nâng lên và sản xuất nông nghiệp dần tiếp cận theo hướng bền vững.

Khẳng định rõ định hướng này, ông Hồ Trọng Phương, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Ngãi, cho biết tái cơ cấu nông nghiệp phải gắn với ứng dụng khoa học – công nghệ, xây dựng cơ sở dữ liệu ngành và phát triển theo hướng bền vững, không chạy theo tăng trưởng bằng mọi giá. Quan điểm này cho thấy công nghệ không chỉ là công cụ hỗ trợ sản xuất, mà là nền tảng để tổ chức lại toàn bộ ngành nông nghiệp.

Trong khi đó, tại khu vực miền núi, thành phố Đà Nẵng đang đẩy mạnh mở rộng kinh tế nông nghiệp từ rừng và dược liệu. Vùng canh tác sâm Ngọc Linh (khu vực Trà Linh, Trà Leng, Trà Tập…) với sự tham gia của nhiều nhóm hộ, hợp tác xã và doanh nghiệp liên kết sản xuất. Từ chỗ khai thác tự phát, khu vực này đang từng bước hình thành vùng nguyên liệu có quản trị, phục vụ chế biến và thương mại hóa sản phẩm dược liệu giá trị cao.

Thực tiễn ở vùng Nam Trà My (Đà Nẵng) cho thấy, khi có quy hoạch vùng, cơ chế khuyến khích và sự tham gia của doanh nghiệp, nông nghiệp miền núi không chỉ giữ được rừng mà còn tạo ra sinh kế bền vững. Đây là minh chứng rõ ràng cho việc mở rộng kinh tế nông nghiệp từ sản xuất sang sinh thái, nơi giá trị được tạo ra đồng thời cho kinh tế, môi trường và xã hội.

Không dừng lại ở đó, chuyển đổi số đang trở thành “lớp nền” mới của kinh tế nông nghiệp. Dữ liệu về vùng trồng, sản lượng, chất lượng và thị trường từng bước được số hóa, giúp quản lý sản xuất minh bạch hơn, kết nối thị trường hiệu quả hơn và giảm sự phụ thuộc vào trung gian. Khi dữ liệu trở thành tài sản, nông nghiệp không còn bị giới hạn bởi không gian địa lý, mà có thể tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị khu vực và quốc gia.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi, ông Đỗ Tâm Hiển nhấn mạnh: “Nông nghiệp cần chuyển từ sản xuất thuần túy sang kinh tế nông nghiệp bền vững, lấy công nghệ cao và mô hình quản lý mới làm trụ đỡ để nâng cao đời sống người dân. Cách nhìn này cho thấy chuyển đổi số và công nghệ cao không phải là “phần cộng thêm”, mà là điều kiện để nông nghiệp bước sang một cấu trúc phát triển mới.”

Việc xây dựng hệ thống dữ liệu ngành không chỉ giúp quản lý minh bạch mà còn là "giấy thông hành" để nông sản các tỉnh miền Trung tiến sâu vào chuỗi giá trị quốc tế. Khi dữ liệu trở thành tài sản, mỗi mét vuông đất nông nghiệp đều được tính toán để mang lại giá trị cao nhất cho cả kinh tế, môi trường và xã hội.

Đặt Quảng Ngãi và Đà Nẵng trong cùng một lát cắt phát triển, có thể thấy rõ một nền sản xuất được chuẩn hóa và quản trị tốt đang thành hình. Từ cây lúa đồng bằng đến "vàng xanh" Ngọc Linh dưới tán rừng, nông nghiệp miền Trung đang chứng minh giá trị không chỉ nằm ở sản lượng, mà nằm ở cách tổ chức, liên kết và quản trị không gian phát triển.