Tại tỉnh Quảng Ngãi và thành phố Đà Nẵng, sự chuyển mình này không chỉ là thay đổi cây trồng, mà còn tổ chức lại toàn bộ không gian sinh kế và giá trị của ngành nông nghiệp. Phóng viên TTXVN trân trọng gửi tới độc giả 2 bài viết với chủ đề "Tư duy kinh tế nông nghiệp bền vững ".

Bài 1: Bước chuyển nông nghiệp vùng

Trong bối cảnh chi phí đầu vào tăng cao, thị trường nông sản biến động mạnh và biến đổi khí hậu trở thành biến số thường trực, tư duy sản xuất nông nghiệp manh mún đang bộc lộ rõ giới hạn. Thực tế tại tỉnh Quảng Ngãi và thành phố Đà Nẵng cho thấy, quá trình chuyển hướng đang diễn ra theo những cách khác nhau, nhưng cả hai địa phương này  cùng gặp nhau ở một điểm cốt lõi đó là tổ chức lại nông nghiệp đúng như một ngành kinh tế, thay vì một hoạt động sinh kế manh mún, phụ thuộc may rủi theo thời tiết.

Sản xuất nhỏ lẻ - điểm nghẽn chung

Tại vùng cao phía Tây của tỉnh Quảng Ngãi, sản xuất nhỏ lẻ từ lâu đã là “nút thắt” kéo dài. Quy mô canh tác phân tán không chỉ đẩy chi phí lên cao mà còn khiến việc cơ giới hóa và kiểm soát chất lượng trở thành bài toán khó. Chị Y Liên (xã Ngọc Linh, Quảng Ngãi) chia sẻ, sau một thập kỷ gắn bó với cây dược liệu, gia đình chị đã khang trang hơn, có phương tiện vận chuyển và cuộc sống ổn định. Tuy nhiên, những hộ gia đình như chị đang đứng trước yêu cầu phải vượt qua “ngưỡng an toàn” của sản xuất hộ gia đình để tiến vào chuỗi giá trị lớn hơn. Nếu không thoát khỏi vòng luẩn quẩn “làm nhiều - lãi ít”, người nông dân sẽ mãi là đối tượng dễ bị tổn thương nhất trước các cú sốc thị trường.

Trong khi đó, tại vùng phía Tây thành phố Đà Nẵng (thuộc tỉnh Quảng Nam cũ), sản xuất nông nghiệp nhỏ lẻ lại gắn với địa hình chia cắt, điều kiện tự nhiên khắc nghiệt và sinh kế phụ thuộc lớn vào rừng, khiến việc mở rộng quy mô sản xuất càng trở nên khó khăn.

Chính thực tế đó khiến cả hai địa phương có nhiều điểm tương đồng này đều đi đến một nhận thức chung: nếu không tổ chức lại sản xuất, nông nghiệp sẽ khó thoát khỏi vòng luẩn quẩn “làm nhiều - lãi ít”, thậm chí dễ bị tổn thương trước những cú sốc từ thị trường và thiên tai. Tổ chức lại sản xuất nông nghiệp thành một ngành kinh tế nông nghiệp là bài toán cần được giải, đặc biệt là người làm phải tự tính toán, tự đặt ra thời hạn cho mình.

Thay đổi tư duy từ “sinh kế” sang “chuỗi giá trị”

Tại vùng phía Tây thành phố Đà Nẵng, bài toán tổ chức lại sản xuất không chỉ dừng ở mức canh tác nhỏ lẻ sang quy mô lớn, mà còn gắn trực tiếp với phát triển kinh tế lâm nghiệp theo hướng bền vững và giá trị cao. Đây là khu vực mà cây sâm Ngọc Linh - được mệnh danh “vàng xanh” hay “quốc bảo” – không chỉ là biểu tượng sinh thái, mà thực sự trở thành động lực kinh tế mới cho người dân miền núi.

Thành phố Đà Nẵng đã quy hoạch hơn 15.567 ha để phát triển vùng trồng sâm Ngọc Linh và dược liệu, với hơn 1.294 ha đã được trồng thực tế và hàng chục tổ chức, doanh nghiệp, nhóm hộ tham gia liên kết sản xuất và bước đầu hình thành vùng nguyên liệu quy mô lớn phục vụ chế biến và thương mại hóa sản phẩm. Đây là minh chứng cụ thể cho thấy từ sản xuất theo kiểu tự phát, địa phương đã chuyển sang tổ chức có kế hoạch cho một ngành nông nghiệp giá trị cao.

Thay vì chỉ sản xuất để đảm bảo sinh sống, cần được tổ chức để sản xuất thành một ngành kinh tế, hướng tới kinh tế xanh tuần hoàn, bền vững và phải có sự phát triển rộng lớn hơn. Đảng bộ và chính quyền các địa phương vùng phía Tây thành phố Đà Nẵng xác định, việc phát triển dược liệu công nghệ cao – đặc biệt là sâm Ngọc Linh – không chỉ nhằm tăng thu nhập cho người dân mà còn hướng tới mục tiêu xây dựng Đà Nẵng thành “trung tâm dược liệu quốc gia”.

Theo Phó Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng Hồ Quang Bửu: “Từ Quyết định số 463/QĐ-TTg ngày 28/2/2025 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án “Phát triển và hình thành trung tâm công nghiệp dược liệu tại tỉnh Quảng Nam với sâm Ngọc Linh là cây chủ lực”, thành phố có cơ chế và định hướng pháp lý để thu hút doanh nghiệp đầu tư vào vùng nguyên liệu, chế biến sâu sản phẩm dược liệu và nối dài chuỗi giá trị từ nông nghiệp sang công nghiệp – dịch vụ”.

Sự thay đổi rõ rệt nhất nằm ở cấp cơ sở, tại những địa phương như xã Trà Linh, chính quyền không chỉ dừng lại ở việc hỗ trợ kỹ thuật mà còn định hướng người dân tham gia vào mô hình đa giá trị. Chính quyền xã Trà Linh đã chủ động định hướng phát triển nông nghiệp dược liệu công nghệ cao, xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn và hỗ trợ người dân ứng dụng kỹ thuật mới để nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm. Không dừng ở đó, địa phương còn chú trọng bảo vệ rừng, phát triển du lịch sinh thái gắn với văn hóa bản địa và thương hiệu sâm Ngọc Linh, tạo nên một chuỗi giá trị nông nghiệp - sinh thái - dịch vụ liên kết bền vững.

Điều này trái ngược với mô hình sản xuất truyền thống chỉ để “đảm bảo sinh kế” - thay vào đó là tư duy tạo giá trị gia tăng rõ rệt và mở rộng không gian kinh tế nông nghiệp. Hiện nhiều địa phương ở tỉnh Quảng Ngãi và thành phố Đà Nẵng, nông dân không còn sản xuất tự phát theo mùa vụ, mà tham gia vào chuỗi sản xuất – chế biến – thương mại hóa sản phẩm có giá trị cao. Nhờ đó, nhiều hộ dân miền núi không chỉ giữ được rừng, mà còn chủ động ứng phó với biến động thị trường và thiên tai - những điều thường khiến sản xuất nhỏ lẻ dễ bị tổn thương.

Như vậy, bài toán nông nghiệp tại vùng cao ở tỉnh Quảng Ngãi và thành phố Đà Nẵng hiện nay không chỉ là thay đổi “quy mô canh tác” mà là định hướng lại toàn bộ cách thức nông nghiệp vận hành trong cơ cấu kinh tế mới. Từ cây sâm quý và các loại dược liệu khác, người dân đang từng bước được hỗ trợ để chủ động tạo nguồn thu, tham gia chuỗi giá trị công nghiệp - dịch vụ, đồng thời bảo tồn và phát huy tiềm năng sinh thái vốn có của vùng đất miền núi.

Nông nghiệp tại các địa phương này đang dần rũ bỏ chiếc áo “sản xuất đơn lẻ” để mặc vào chiếc áo mới của một ngành kinh tế hiện đại, bền vững và có sức chống chịu cao.

Bài cuối: Chìa khóa mở rộng không gian kinh tế nông nghiệp