Theo truyền thông Mỹ ngày 4/8, trong nhiều thập kỷ, quỹ tín thác ở nước ngoài là công cụ pháp lý được các tỷ phú Trung Quốc ưa chuộng để nắm giữ nhiều loại tài sản, từ cổ phần trước khi phát hành lần đâu ra công chúng đến tài sản gia đình. Tuy nhiên, chế độ thuế đối với loại hình này tại Trung Quốc trước đây chưa từng được quy định rõ ràng.

Ngày 24/7, Bộ Tài chính và cơ quan thuế Trung Quốc đã ban hành những quy định rõ ràng nhất từ trước đến nay về cách đánh thuế đối với các quỹ tín thác ở nước ngoài.

Theo quy định mới, mức thuế 20% sẽ được áp dụng ở gần như mọi giai đoạn trong vòng đời của quỹ tín thác, từ khi thành lập, phân phối lợi nhuận đến khi chấm dứt hoạt động. Các gia đình phải kê khai và nộp số thuế còn thiếu đối với các tài sản được chuyển vào những quỹ tín thác này kể từ đầu năm 2023 trước ngày 22/10, tương đương thời gian ân hạn 90 ngày. Kê khai chậm hoặc không nộp thuế có thể bị tính thêm tiền chậm nộp.

Thời hạn này đã khiến giới nhà giàu tại Hong Kong và Singapore (hai địa điểm phổ biến để các gia đình Trung Quốc đại lục thành lập quỹ tín thác ở nước ngoài) gấp rút tìm phương án xử lý.

Ông Clifford Ng, đối tác tại hãng luật Zhong Lun ở Hong Kong, cho biết: "Nhiều khách hàng, đơn vị quản lý quỹ tín thác và các cố vấn vẫn đang rất sốc".

Theo ông Kia Meng Loh, Giám đốc điều hành kiêm đối tác cấp cao của hãng luật Dentons Rodyk tại Singapore, các gia đình giàu có, ngân hàng tư nhân, công ty quản lý quỹ tín thác và doanh nghiệp bảo hiểm liên tục gọi điện để hỏi liệu họ có thuộc diện chịu tác động của quy định mới hay không, số thuế phải nộp là bao nhiêu và cách hoàn tất nghĩa vụ trước khi thời gian ân hạn kết thúc. Ông cho biết một số khách hàng đã cân nhắc bán bớt tài sản để có tiền nộp thuế.

Ông Loh nhận định: "Đây là bước ngoặt đối với hoạt động hoạch định tài sản tư nhân của các gia đình có liên hệ với Trung Quốc".

Đối với ngành quản lý tài sản vốn phát triển nhờ dòng tiền từ Trung Quốc trong nhiều thập kỷ, số tiền bị ảnh hưởng có thể rất lớn. Theo báo cáo của KPMG và Hiệp hội Quản lý quỹ tín thác Hong Kong, tổng tài sản được quản lý thông qua các quỹ tín thác tại Hong Kong đã đạt 667 tỷ USD vào năm 2023, trong đó 55% danh mục đầu tư cơ sở nằm tại Trung Quốc đại lục và Hong Kong. Báo cáo cũng nhận định Trung Quốc đại lục là động lực tăng trưởng quan trọng nhất của ngành.

Cùng với Quần đảo Virgin thuộc Anh và Quần đảo Cayman, Singapore cũng là trung tâm pháp lý được nhiều gia đình Trung Quốc có giá trị tài sản ròng cao lựa chọn để nắm giữ tài sản ở nước ngoài. Theo báo cáo KPMG công bố năm 2025, một số khách hàng đánh giá Singapore có rủi ro chính trị thấp hơn Hong Kong.

Người phát ngôn Cơ quan Tiền tệ Singapore cho biết: "Các chủ sở hữu tài sản ở nhiều quốc gia lựa chọn Singapore vì nhiều lý do, trong đó có tiêu chuẩn quản lý cao, hệ thống pháp quyền vững chắc và hệ sinh thái toàn diện gồm các nhà quản lý tài sản cùng các đơn vị cung cấp dịch vụ chuyên nghiệp".

Ngay trước khi quy định toàn quốc được ban hành, cơ quan thuế tại Thượng Hải, Thâm Quyến và tỉnh Giang Tô đã bắt đầu kiểm tra các quỹ tín thác ở nước ngoài và áp dụng mức thuế 20% trong một số trường hợp. Thu ngân sách từ thuế thu nhập cá nhân đã tăng 13,1% trong nửa đầu năm 2026 dù doanh số bán lẻ chỉ tăng nhẹ.

Các cơ quan chức năng Trung Quốc cũng siết chặt dòng vốn chảy ra nước ngoài, trong đó cấm ba công ty môi giới trực tuyến xuyên biên giới hoạt động tại Trung Quốc hồi đầu năm nay.

Gấp rút xoay tiền

Giới siêu giàu đang tìm đến luật sư để xác định mức độ ảnh hưởng cũng như tính toán số thuế phải nộp. Tuy nhiên, quá trình này gặp không ít khó khăn.

Ông Richard Grasby, đối tác tại hãng luật Appleby ở Hong Kong, cho biết số liệu kê khai với cơ quan thuế Trung Quốc phải khớp với thông tin mà các chính phủ nước ngoài đã cung cấp cho Trung Quốc theo Chuẩn mực Báo cáo Chung (CRS) – cơ chế trao đổi thông tin thuế toàn cầu. Kể từ khi tham gia CRS năm 2018, thông tin về các tài khoản tài chính ở nước ngoài đã liên tục được chia sẻ với cơ quan thuế Trung Quốc.

Việc định giá tài sản cũng không đơn giản. Tài sản trong các quỹ tín thác thường bao gồm doanh nghiệp đang hoạt động, cổ phần trước khi phát hành lần đầu ra công chúng, bất động sản và nhiều loại tài sản có tính thanh khoản thấp. Hồ sơ giao dịch ngân hàng và chứng từ trong quá khứ cũng có thể rất khó hoặc không thể tìm lại.

Ông Grasby lưu ý: "Việc rút tiền từ chính quỹ tín thác để nộp thuế có thể làm phát sinh thêm nghĩa vụ thuế".

Dù vậy, đối với nhiều người sở hữu quỹ tín thác, khả năng phải bán bớt tài sản để nộp khoản thuế mới là điều khó tránh khỏi.

Ông Loh nhận định: "Tìm tiền để nộp thuế có thể còn phức tạp hơn cả việc tính số thuế phải nộp". Theo ông, khách hàng của ông đang cân nhắc nhiều phương án như nhận phân phối tài sản, bán tài sản, vay vốn hoặc trả góp tiền thuế.

Ông Ryan Lin, Giám đốc tại hãng luật Bayfront Law ở Singapore, cho biết: "Phần lớn khách hàng đều nói rằng họ sẽ bán một phần danh mục đầu tư để nộp thuế". Theo ông, cổ phiếu niêm yết tại Hong Kong và thị trường cổ phiếu hạng A của Trung Quốc nhiều khả năng sẽ chịu tác động lớn nhất vì đây là những tài sản có tính thanh khoản cao nhất trong danh mục của nhiều người.

Rủi ro đối với thị trường chứng khoán

Một nhóm tài sản có thể chịu ảnh hưởng rõ rệt là cổ phiếu tại Hong Kong, nơi các nhà sáng lập của nhiều doanh nghiệp Trung Quốc đại lục nắm giữ cổ phần thông qua các quỹ tín thác.

Theo các chuyên gia, thời hạn truy thu hồi tố 90 ngày có thể dẫn đến làn sóng bán giảm tỷ lệ sở hữu mang tính bắt buộc hoặc chủ động trước để có tiền tuân thủ quy định.

Tuy nhiên, một số chuyên gia khác cho rằng áp lực sẽ ở mức tương đối hạn chế. Bà Edith Qian, chiến lược gia cổ phiếu Hong Kong và Trung Quốc tại CGS International, cho biết phần lớn các doanh nghiệp hàng đầu của Trung Quốc đã niêm yết từ lâu, trước mốc năm 2023 được dùng để truy xét. Trong khi đó, ông Dominic Chiu, chuyên gia phân tích cấp cao của Eurasia Group, dự báo thị trường chỉ đối mặt với áp lực bán mang tính nhất thời theo từng đợt, thay vì một đợt lao dốc kéo dài.

Ngoài ra, theo thông báo chính sách của Trung Quốc hồi tháng 7, trong một số trường hợp, người nộp thuế có thể xin trả góp số thuế trong thời hạn 5 năm thông qua cơ quan thuế địa phương.

Cho đến nay, vẫn chưa xuất hiện dấu hiệu cho thấy làn sóng rút tài sản khỏi các quỹ tín thác đang diễn ra trên diện rộng, bởi việc giải thể quỹ sẽ làm phát sinh ngay chính khoản thuế mà các gia đình muốn hạn chế. Bên cạnh đó, mức thuế cố định 20% của Trung Quốc vẫn thấp hơn nhiều so với mức thuế thu nhập liên bang cao nhất 37% mà người nộp thuế tại Mỹ phải chịu đối với thu nhập toàn cầu.

Theo các luật sư, những người mang quốc tịch nước ngoài hoặc có quyền cư trú ở nước ngoài cũng khó tránh nghĩa vụ thuế nếu lợi ích kinh tế chủ yếu của họ vẫn gắn với Trung Quốc.

Ông Michael Olesnicky, cố vấn cấp cao tại Baker McKenzie, nhận định các quỹ tín thác ở nước ngoài vẫn có vai trò quan trọng trong bảo vệ tài sản, gìn giữ tài sản và lập kế hoạch chuyển giao tài sản cho thế hệ sau, nhưng không còn là công cụ hiệu quả để tối ưu hóa thuế. Có một điều gần như chắc chắn: mọi công dân Trung Quốc sở hữu loại tài khoản này cần nhanh chóng rà soát nghĩa vụ thuế của mình để tránh vi phạm quy định mới.