Khác biệt với ghép tạng truyền thống 

Lần đầu tiên, các nhà khoa học Trung Quốc đã đảo ngược tình trạng suy gan cấp tính cho một bệnh nhân bằng cách sử dụng gan lợn đã được chỉnh sửa gien, vận hành bên ngoài cơ thể người bệnh. Kỹ thuật đột phá này mở ra khả năng “mua thời gian” quý giá cho những bệnh nhân nguy kịch, giúp họ chờ ghép gan người hoặc tạo điều kiện để gan tự phục hồi.

Theo trang tin Sixth Tone, Xijing Hospital, bệnh viện trực thuộc Đại học Y khoa Không quân tại thành phố Tây An, Tây Bắc Trung Quốc cho biết ca can thiệp được thực hiện trong khuôn khổ một thử nghiệm lâm sàng. Đây được xem là dấu mốc quan trọng trong lĩnh vực hỗ trợ gan ngoài cơ thể.

Trước đây, các nghiên cứu về sử dụng nội tạng động vật cho người chủ yếu tập trung vào việc cấy ghép trực tiếp các cơ quan từ lợn sang bệnh nhân. Tuy nhiên, phương pháp này đối mặt với nguy cơ thải ghép miễn dịch rất cao. Dù công nghệ chỉnh sửa gien đã giúp giảm bớt một số phản ứng đào thải, nhưng hệ miễn dịch của con người vẫn có thể phản ứng mạnh mẽ với nội tạng động vật.

Ở kỹ thuật mới, gan lợn không được cấy vào cơ thể mà được đặt bên ngoài, kết nối với hệ tuần hoàn của bệnh nhân thông qua một thiết bị tuần hoàn đặc biệt. Nhờ đó, cơ quan này có thể tạm thời đảm nhiệm các chức năng quan trọng của gan như giải độc, tổng hợp và chuyển hóa, trong khi nguy cơ thải ghép được giảm đáng kể.

Gan lợn sử dụng trong ca điều trị đã được chỉnh sửa sáu gien nhằm tăng mức độ tương thích với mô người. Cơ quan này do công ty công nghệ sinh học ClonOrgan của Trung Quốc nuôi cấy, còn hệ thống tuần hoàn ngoài cơ thể được phát triển bởi nhóm nghiên cứu thuộc Bệnh viện trực thuộc số 1 của Đại học Tôn Trung Sơn tại tỉnh Quảng Đông.

Hiệu quả bước đầu đầy triển vọng

Theo bệnh viện, hệ thống có thể duy trì hoạt động của gan lợn ngoài cơ thể trong tối đa hai tuần. Trong ca thử nghiệm, gan lợn tạo ra khoảng một phần ba lượng mật so với gan người bình thường. Gần ba ngày sau can thiệp, các chỉ số chức năng gan then chốt của bệnh nhân đã cải thiện rõ rệt.

Đến nay, các dấu hiệu sinh tồn của bệnh nhân ổn định, nhiều chỉ số sinh lý và sinh hóa tiến gần mức bình thường. Người sáng lập ClonOrgan cho biết kỹ thuật này có thể giúp bệnh nhân có thêm thời gian chờ ghép gan người hoặc chờ gan tự hồi phục.

Giáo sư phẫu thuật He Xiaoshun tại Bệnh viện trực thuộc số 1 của Đại học Tôn Trung Sơn nhận định, hỗ trợ gan ngoài cơ thể có thể giúp ổn định tình trạng bệnh nhân và cải thiện điều kiện cho các ca ghép gan sau đó. Với những trường hợp có khả năng hồi phục, chẳng hạn suy gan do thuốc, phương pháp này thậm chí có thể giúp gan tự sửa chữa mà không cần ghép.

Áp lực thiếu tạng và hướng đi mới

Ghép tạng vẫn là “phao cứu sinh” cho bệnh nhân suy tạng giai đoạn cuối, song tình trạng thiếu hụt nguồn hiến vẫn rất nghiêm trọng, đặc biệt là gan. Năm 2024, Trung Quốc có hơn 25.000 bệnh nhân chờ ghép gan, trong khi chỉ khoảng 7.200 ca ghép được thực hiện.

Trước áp lực đó, Trung Quốc đang đẩy mạnh nghiên cứu cấy ghép nội tạng từ động vật, nhất là lợn. Từ năm 2022, các nhóm khoa học trong nước đã công bố nhiều tiến bộ về chỉnh sửa gien, bảo quản cơ quan và kiểm soát miễn dịch, cho phép thực hiện các ca ghép thử nghiệm tim, thận và gan lợn vào cơ thể người. Ca hỗ trợ gan ngoài cơ thể lần này được kỳ vọng sẽ trở thành một mắt xích quan trọng, giúp thu hẹp khoảng cách giữa nhu cầu và khả năng điều trị trong tương lai gần.