Phân cấp mạnh cho địa phương

Thời gian qua, việc sắp xếp tổ chức bộ máy, tinh gọn đầu mối và sắp xếp đơn vị hành chính các cấp đã làm phát sinh số lượng lớn cơ sở nhà, đất dôi dư. Theo tổng hợp của các bộ, ngành và địa phương, hiện cả nước còn khoảng 11.000 cơ sở nhà, đất đã được thu hồi hoặc chuyển giao về địa phương quản lý nhưng chưa hoàn thành các bước xử lý tiếp theo để đưa vào khai thác, sử dụng hiệu quả.

Qua rà soát, nhiều cơ sở nằm tại khu vực vùng sâu, vùng xa, quy mô nhỏ lẻ, nhu cầu thị trường thấp. Bên cạnh đó, không ít trường hợp còn thiếu hồ sơ pháp lý, thất lạc giấy tờ hoặc phát sinh tranh chấp, lấn chiếm, khiến quá trình xử lý gặp nhiều khó khăn. Nếu tiếp tục thực hiện theo quy trình thông thường, việc xử lý khối lượng tài sản công này sẽ mất nhiều thời gian, khó đáp ứng yêu cầu chống lãng phí và sử dụng hiệu quả nguồn lực công.

Một trong những điểm đáng chú ý của Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP là tăng cường phân cấp, phân quyền cho chính quyền địa phương. Theo đó, Chủ tịch UBND cấp tỉnh được trao quyền quyết định việc quản lý, khai thác các cơ sở nhà, đất dôi dư thuộc phạm vi địa phương quản lý, kể cả những cơ sở do cơ quan trung ương chuyển giao.

Bên cạnh đó, địa phương cũng được điều chỉnh các quyết định giao, điều chuyển, chuyển giao nhà, đất để phù hợp với thực tiễn; đồng thời quyết định mức chi hoạt động cho các tổ chức quản lý, kinh doanh nhà. Ngoài ra, thẩm quyền phê duyệt đơn giá cho thuê nhà được giao cho thủ trưởng tổ chức quản lý, kinh doanh nhà và Chủ tịch UBND cấp xã, thay vì phải thực hiện quy trình thẩm định và trình cấp tỉnh như trước.

Theo đánh giá của Bộ Tài chính, việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền sẽ giúp rút ngắn quy trình xử lý, phát huy tính chủ động của địa phương, giảm các khâu trung gian trong quá trình thực hiện, góp phần đẩy nhanh tiến độ xử lý tài sản nhà, đất dôi dư sau sắp xếp đơn vị hành chính.

Cắt giảm thủ tục, tăng cơ chế đặc thù

Nghị quyết 31 cũng tháo gỡ các vướng mắc về thủ tục hành chính. Cụ thể, tổ chức quản lý, kinh doanh nhà được chủ động xây dựng phương án quản lý, khai thác nhà, đất mà không phải thực hiện thêm nhiều bước điều chỉnh kế hoạch như quy định hiện hành. Các cơ sở nhà, đất đã được quyết định chuyển giao về địa phương sẽ không phải thực hiện lại thủ tục giao tài sản.

Đáng chú ý, việc xây dựng bảng giá cho thuê nhà được thay thế bằng cơ chế xác định đơn giá theo công thức thống nhất, giúp giảm chi phí thuê tư vấn thẩm định giá và rút ngắn thời gian đưa tài sản vào khai thác. Ngoài ra, thủ tục lấy ý kiến của UBND cấp tỉnh trước khi chuyển giao nhà, đất dôi dư từ trung ương về địa phương cũng được cắt giảm nhằm đẩy nhanh tiến độ xử lý.

Một điểm mới quan trọng của Nghị quyết 31 là cho phép khai thác một số cơ sở nhà, đất dù chưa có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc giấy tờ bị thất lạc. Đồng thời, nhà, đất dôi dư cũng có thể được đưa vào khai thác mà chưa phải điều chỉnh quy hoạch hoặc kế hoạch sử dụng đất, giúp tài sản sớm được sử dụng thay vì tiếp tục bỏ hoang.

Đối với hoạt động cho thuê, thời hạn thuê tối đa được nâng từ 5 năm lên 10 năm và được phép gia hạn nhiều lần nếu đáp ứng điều kiện theo quy định. Nghị quyết cũng bổ sung phương thức cho thuê thông qua chào giá cạnh tranh với thủ tục đơn giản hơn đấu giá nhưng vẫn bảo đảm công khai, minh bạch.

Đối với các cơ sở nhà, đất có vị trí phù hợp cho mục đích công cộng như công viên, sân chơi, thiết chế văn hóa hoặc phục vụ đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp, Nghị quyết cho phép phá dỡ các công trình không còn phù hợp để triển khai phương án sử dụng mới...

Tại Hội nghị triển khai Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP do Bộ Tài chính tổ chức, ông Nguyễn Tân Thịnh, Cục trưởng Cục Quản lý công sản (Bộ Tài chính) nhấn mạnh, mục tiêu cao nhất của Nghị quyết là đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư; nhưng quan trọng hơn là các tài sản này phải được đưa vào sử dụng thực chất, đúng theo yêu cầu của Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, Thủ tướng Chính phủ.

"Việc ban hành cơ chế đặc thù tại Nghị quyết 31 được kỳ vọng sẽ tạo bước chuyển mạnh trong công tác xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư, góp phần chống lãng phí, nâng cao hiệu quả sử dụng tài sản công và tạo thêm nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Các cơ chế đặc thù tại Nghị quyết được áp dụng trong 5 năm. Sau một năm triển khai, Bộ Tài chính sẽ tổ chức sơ kết, đánh giá kết quả để báo cáo Chính phủ và nghiên cứu hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan", Cục trưởng Nguyễn Tân Thịnh cho biết.