Từ sáng 30/4, khu vực tổ chức chợ phiên “Sắc màu Lai Châu” thu hút đông đảo người dân và du khách ghé thăm. Dòng người di chuyển liên tục qua các khu gian hàng, tạo nên nhịp điệu sôi động. Không gian chợ phiên được bố trí theo hướng mở, tái hiện cấu trúc của một phiên chợ vùng cao, nơi hoạt động mua bán, giao lưu và sinh hoạt văn hóa diễn ra đồng thời. 

Thông tin từ Cục Văn hoá các dân tộc Việt Nam, sự kiện có sự tham gia của khoảng 100 nghệ nhân, đồng bào, thuộc 16 dân tộc đang sinh hoạt thường xuyên tại Làng. Đây không chỉ là lực lượng trình diễn, mà còn trực tiếp tham gia vào các hoạt động trao đổi, giới thiệu sản phẩm và tương tác với du khách. Sự hiện diện của các chủ thể văn hóa góp phần tạo nên tính chân thực cho không gian chợ phiên, khác biệt với các mô hình trưng bày mang tính minh họa.

Khoảng 40 gian hàng được chia thành các khu ẩm thực, khu sản vật địa phương và khu trình diễn nghề thủ công… Trong đó, 6 gian hàng điểm nhấn của tỉnh Lai Châu tập trung giới thiệu các sản phẩm đặc trưng như: Thổ cẩm, đồ thủ công, thực phẩm truyền thống…

Tại khu hàng hóa, các sản phẩm thổ cẩm thu hút sự chú ý của đông đảo du khách. Những tấm vải dệt thủ công, khăn, túi, giày vải, với những hoa văn, hoạ tiết đặc trưng được bày trí nổi bật. Chị Vũ Thị Giàn, người dân tộc Mông, cho biết, toàn bộ sản phẩm đều do bà con tự làm, từ khâu kéo sợi, nhuộm màu đến thêu họa tiết.

“Chúng tôi mang sản phẩm xuống đây không chỉ để bán, mà còn muốn giới thiệu với mọi người cách làm và ý nghĩa của từng hoa văn. Mỗi họa tiết đều gắn với đời sống của người Mông”, chị Giàn chia sẻ.

Theo ghi nhận của phóng viên, bên cạnh nhu cầu mua bán, nhiều du khách tò mò tìm hiểu các quy trình sản xuất các sản phẩm. Một số gian hàng tổ chức trình diễn trực tiếp các công đoạn như: Dệt vải, in sáp ong, đan lát… Qua đó, giúp người xem hình dung rõ hơn về kỹ thuật thủ công, cũng như giá trị lao động đằng sau mỗi sản phẩm.

Bên cạnh đó, khu ẩm thực trở thành điểm dừng chân hấp dẫn, níu bước nhiều du khách. Những món ăn đặc trưng vùng cao như: Thắng cố, xôi ngũ sắc, gà quay, cá nướng, bánh cuốn… được chế biến ngay tại chỗ, giúp du khách được tận mắt quan sát từng công đoạn chế biến và cảm nhận trọn vẹn hương vị núi rừng. Nhiều gian hàng còn tổ chức trải nghiệm giã bánh dày, tráng bánh truyền thống, thu hút sự tham gia hào hứng của cả người lớn và trẻ nhỏ.

Chị Mông Thị Dung, người dân tộc Nùng, chủ gian hàng bánh truyền thống, cho biết, các loại bánh như: Bánh khúc, bánh chưng lưng gù, bánh gio đều gắn với đời sống sinh hoạt và tín ngưỡng của người Nùng. Với chị, khi mang các món ăn này tới chợ phiên, Làng cũng là một dịp để giới thiệu phong tục tập quán một cách trực quan. Bởi nhiều du khách không chỉ ăn, mà còn tìm hiểu kỹ về nguyên liệu, cách làm và ý nghĩa của từng món.

Đặc biệt, các gian hàng có sự hòa quyện giữa hoạt động thương mại và trình diễn văn hóa. Tại nhiều gian hàng, người bán không chỉ giới thiệu sản phẩm mà còn trực tiếp hướng dẫn, chia sẻ câu chuyện về phong tục, tập quán và cách làm truyền thống. Chính sự nhập vai ấy đã tạo nên những cuộc đối thoại tự nhiên giữa chủ thể văn hóa và du khách, hình thành sự tương tác hai chiều sinh động, giúp người xem tiếp cận thông tin một cách gần gũi, chân thực hơn so với những bảng giới thiệu hay lời thuyết minh mang tính khuôn mẫu.

Không gian trưng bày ảnh “Rộn ràng sắc màu phiên chợ” với khoảng 50 tác phẩm về vùng đất và con người Lai Châu cũng đã góp phần làm dày thêm chiều sâu trải nghiệm cho du khách. Những bức ảnh tái hiện sinh hoạt đời thường, nhịp lao động và không khí lễ hội của đồng bào vùng cao, mở ra một lát cắt chân thực về đời sống bản địa, giúp người xem có thêm bối cảnh văn hóa để hiểu trọn vẹn hơn những hoạt động đang diễn ra trong không gian chợ phiên.

Kết nối bản sắc, lan toả văn hoá

Không chỉ dừng lại ở giá trị tái hiện, chợ phiên “Sắc màu Lai Châu” còn phản ánh nhu cầu ngày càng rõ nét của người dân đô thị đối với những trải nghiệm văn hóa giàu bản sắc. Trong nhịp sống hiện đại, nơi các hình thức giải trí ngày càng đa dạng nhưng cũng dễ trở nên quen thuộc, những không gian văn hóa mang hơi thở truyền thống đang dần trở thành lựa chọn được nhiều gia đình tìm đến để cân bằng đời sống tinh thần.

Theo ghi nhận của phóng viên, lượng khách tham quan tại sự kiện khá đa dạng, từ người trẻ, các nhóm bạn đến nhiều gia đình có con nhỏ. Không ít người lựa chọn nơi đây làm điểm đến trong dịp nghỉ lễ thay vì các khu vui chơi giải trí quen thuộc. Anh Phan Đình Hoàng (sinh năm 1994, phường Hoàng Mai, Hà Nội) chia sẻ, việc đưa hai con nhỏ tới chợ phiên là một lựa chọn có chủ đích để các con được trực tiếp nhìn thấy, chạm vào và cảm nhận những giá trị văn hóa mà sách vở khó có thể truyền tải trọn vẹn.

“Thời tiết hơi nắng, nhưng không khí rất sôi động. Quan trọng là các con được trực tiếp nhìn, trực tiếp tham gia, từ đó hiểu hơn về văn hóa các dân tộc. Việc tiếp cận văn hóa thông qua trải nghiệm thực tế mang lại hiệu quả rõ rệt hơn so với việc học qua sách vở. Hai con tôi tỏ ra thích thú khi tham gia các hoạt động như giã bánh dày và chơi ném còn, qua đó hình thành sự tò mò và hứng thú với những giá trị văn hóa mới...", anh Hoàng chia sẻ.

Với góc nhìn của người trẻ, Nguyễn Mạnh Dũng (sinh năm 2008, học sinh Trường THPT Thăng Long) cho biết, đây là lần đầu em trực tiếp tham gia các trò chơi dân gian vùng cao. Trải nghiệm tại Làng giúp em hiểu rõ hơn ý nghĩa của các trò chơi và thêm gắn kết với cộng đồng.

Bên cạnh đó, các trò chơi dân gian như đi cà kheo, ném còn, múa sạp luôn thu hút đông đảo người tham gia. Không gian chợ phiên vì thế trở nên rộn ràng với tiếng cười, tiếng cổ vũ và sự hào hứng lan tỏa khắp các khu vực trải nghiệm. Đáng chú ý, sự tham gia không giới hạn ở độ tuổi hay địa phương, tạo nên sự giao thoa tự nhiên giữa các thế hệ, dân tộc.

Chị Nguyễn Hồng Nhung (sinh năm 1987, phường Cầu Giấy, TP Hà Nội) đánh giá cao tính chân thực của không gian chợ phiên. Theo chị, dù được tổ chức tại Hà Nội, nhưng cách bày trí và vận hành giúp người tham gia có cảm giác gần với một phiên chợ vùng cao thực sự. Điểm cộng là sự thân thiện và cởi mở của người bán khi giới thiệu sản phẩm và giao tiếp với du khách.

Với nhiều du khách, sự kiện không chỉ đơn thuần là một hoạt động giải trí, mà còn đáp ứng nhu cầu tìm hiểu và khám phá văn hóa theo cách trực quan, gần gũi. Việc tích hợp đa dạng loại hình trải nghiệm trong cùng một không gian đã mở ra nhiều tầng tiếp cận khác nhau, cho phép người tham dự vừa quan sát, trực tiếp tham gia, vừa tương tác với chủ thể văn hóa…

Một yếu tố quan trọng góp phần tạo nên sức hút của sự kiện chính là “tính trực tiếp” trong trải nghiệm. Thay vì tiếp nhận thông tin qua các hình thức trung gian, người tham gia được gặp gỡ, trò chuyện và quan sát trực tiếp những người làm ra sản phẩm, những chủ thể đang gìn giữ và thực hành văn hóa. Sự tiếp xúc ấy không chỉ giúp thông tin trở nên chân thực, đáng tin cậy hơn, mà còn tạo cảm giác gần gũi, xóa đi khoảng cách giữa người thưởng thức và đời sống văn hóa bản địa. Từ đây, văn hóa được truyền tải một cách tự nhiên, giàu cảm xúc và dễ dàng lan tỏa.

Ở góc độ rộng hơn, sự kiện cho thấy một xu hướng đang ngày càng rõ nét trong đời sống đô thị. Đó là nhu cầu tìm kiếm những giá trị mang tính bản sắc giữa dòng chảy hiện đại hóa. Khi các loại hình giải trí ngày càng phong phú, những không gian văn hóa truyền thống vẫn giữ được sức hút riêng nếu được tổ chức linh hoạt, gần gũi và đặt trải nghiệm của người tham gia làm trung tâm. Điều đó cho thấy văn hóa truyền thống không hề đứng ngoài đời sống hiện đại, mà đang được tiếp nhận theo những cách mới, phù hợp hơn với nhịp sống hôm nay.

Đáng chú ý, việc các cộng đồng dân tộc tham gia với vai trò chủ thể đã góp phần bảo đảm tính xác thực của nội dung, đồng thời mở ra cơ hội quảng bá sản phẩm địa phương và tạo sinh kế bền vững. Khi người làm nghề trực tiếp giới thiệu, trình diễn và trao đổi với du khách, giá trị văn hóa không chỉ được bảo tồn mà còn chuyển hóa thành giá trị kinh tế. Đây là yếu tố quan trọng trong bối cảnh nhiều nghề thủ công truyền thống đang đứng trước nguy cơ mai một do thiếu thị trường tiêu thụ, cho thấy mối liên kết ngày càng chặt chẽ giữa bảo tồn văn hóa và phát triển sinh kế cộng đồng.

Tuy nhiên, để duy trì sức hút lâu dài, các hoạt động tương tự cần tiếp tục được đầu tư về nội dung và phương thức tổ chức. Việc tránh lặp lại, đồng thời giữ được tính chân thực của văn hóa là thách thức không nhỏ. Sự phối hợp giữa cơ quan quản lý và cộng đồng đóng vai trò then chốt trong quá trình này.