Chính sách tạo nền tảng cho nông nghiệp xanh

Trong bối cảnh thị trường ngày càng đặt ra yêu cầu cao về chất lượng, khả năng truy xuất nguồn gốc và giảm phát thải, chuyển đổi xanh không còn là lựa chọn mà đang trở thành điều kiện để nông sản nâng cao sức cạnh tranh.

Với đặc thù là địa phương có nền nông nghiệp đô thị phát triển, TP Hồ Chí Minh đang đẩy mạnh nhiều giải pháp nhằm thúc đẩy sản xuất theo hướng bền vững, đồng thời khai thác hiệu quả lợi thế của công nghệ số trong toàn bộ chuỗi giá trị.

Sau khi mở rộng không gian phát triển, TP Hồ Chí Minh sở hữu hệ sinh thái nông nghiệp đa dạng với nhiều vùng sản xuất tập trung, vùng chuyên canh cây ăn trái, thủy sản và các mô hình nông nghiệp công nghệ cao. Đây được xem là điều kiện thuận lợi để địa phương triển khai đồng bộ các chương trình phát triển nông nghiệp xanh gắn với kinh tế tuần hoàn và chuyển đổi số.

Nhằm tạo động lực cho quá trình chuyển đổi này, thành phố đã ban hành nhiều chính sách hỗ trợ tín dụng, đổi mới sáng tạo, khuyến công và liên kết sản xuất. Đáng chú ý, các chính sách khuyến khích hợp tác, liên kết trong sản xuất và tiêu thụ nông sản đang từng bước hình thành những chuỗi giá trị quy mô lớn, giúp kết nối người sản xuất với doanh nghiệp chế biến, phân phối và xuất khẩu.

Theo ông Phạm Minh Nhật, Phó Trưởng phòng Kinh tế hợp tác và Trang trại Chi cục Phát triển nông thôn TP Hồ Chí Minh (Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Hồ Chí Minh), việc triển khai các chính sách hỗ trợ liên kết sản xuất đã tạo ra những chuyển biến tích cực trong khu vực nông nghiệp.

Nhiều dự án liên kết được hình thành đối với các sản phẩm chủ lực như lúa gạo, ca cao, sầu riêng, bưởi da xanh và thủy sản, góp phần chuẩn hóa chất lượng, ổn định đầu ra và nâng cao thu nhập cho nông dân.

Thực tế cho thấy, khi tham gia các chuỗi liên kết, người sản xuất không chỉ được hỗ trợ về kỹ thuật, giống và vật tư đầu vào mà còn tiếp cận tốt hơn với thị trường tiêu thụ. Đây là yếu tố quan trọng giúp nhiều sản phẩm nông nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường xuất khẩu như Mỹ, Nhật Bản hay Hàn Quốc.

Song song với chính sách hỗ trợ từ nhà nước, khu vực kinh tế tập thể đang được xem là một trong những lực lượng nòng cốt trong quá trình chuyển đổi xanh của ngành nông nghiệp. Với vai trò kết nối nông dân, tổ chức sản xuất và tiêu thụ theo chuỗi, các hợp tác xã ngày càng trở thành cầu nối đưa công nghệ đến gần hơn với người sản xuất.

Theo ông Lê Thanh Dân, Phó Trưởng phòng Chính sách phát triển Liên minh Hợp tác xã TP Hồ Chí Minh, đến nay Thành phố có hơn 1.200 hợp tác xã hoạt động trên nhiều lĩnh vực, trong đó khu vực nông nghiệp chiếm tỷ trọng đáng kể. Nhiều hợp tác xã đã chủ động đầu tư công nghệ, ứng dụng các giải pháp sản xuất hiện đại nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động và giảm tác động đến môi trường.

Những mô hình thực tế đang cho thấy hiệu quả rõ nét. Hợp tác xã Nông nghiệp công nghệ cao Kim Long đầu tư hệ thống nhà màng và tưới tự động trong sản xuất dưa lưới. Hợp tác xã Rau sạch Gia Đình ứng dụng điện mặt trời mái nhà kết hợp hệ thống phun sương để kiểm soát quy trình canh tác theo tiêu chuẩn VietGAP và GlobalGAP.

Trong khi đó, Hợp tác xã Ổi Thanh Kiên triển khai hệ thống IoT, tưới bón tự động và sử dụng thiết bị bay không người lái trong chăm sóc cây trồng, góp phần giảm chi phí sản xuất và nâng cao năng suất.

Việc ứng dụng công nghệ đã tạo ra sự thay đổi đáng kể trong phương thức sản xuất. Nếu trước đây phần lớn nông sản được tiêu thụ thông qua thương lái thì nay nhiều đơn vị đã chủ động xây dựng thương hiệu, kết nối trực tiếp với hệ thống bán lẻ và người tiêu dùng thông qua các nền tảng số. Mỗi sản phẩm được gắn mã QR không chỉ giúp minh bạch thông tin mà còn gia tăng niềm tin đối với người mua.

Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi xanh vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Phần lớn hợp tác xã có quy mô nhỏ, nguồn vốn hạn chế, thiếu nhân lực am hiểu công nghệ. Bên cạnh đó, yêu cầu ngày càng cao về kiểm kê phát thải carbon, chứng nhận xanh hay tiêu chuẩn môi trường cũng tạo áp lực không nhỏ đối với các đơn vị sản xuất.

Công nghệ số nâng cao giá trị chuỗi cung ứng

Nếu chính sách đóng vai trò tạo hành lang phát triển thì công nghệ số được xem là công cụ quan trọng giúp hiện thực hóa mục tiêu chuyển đổi xanh trong nông nghiệp.

Một trong những vấn đề được nhiều chuyên gia chỉ ra hiện nay là dữ liệu nông nghiệp vẫn còn phân tán ở nhiều cơ quan, đơn vị và địa phương khác nhau. Không ít quy trình quản lý vẫn dựa trên hồ sơ giấy hoặc các phương thức tổng hợp thủ công, khiến việc kết nối thông tin giữa các khâu trong chuỗi cung ứng gặp nhiều khó khăn.

Trong bối cảnh yêu cầu truy xuất nguồn gốc ngày càng trở nên phổ biến tại các thị trường trong và ngoài nước, việc xây dựng cơ sở dữ liệu tập trung đang trở thành yêu cầu cấp thiết. Đây không chỉ là công cụ phục vụ quản lý nhà nước mà còn là nền tảng để doanh nghiệp và người sản xuất nâng cao năng lực cạnh tranh.

Theo ông Phạm Văn Quân, Giám đốc Công ty Cổ phần công nghệ Checkee, một trong những khó khăn hiện nay là dữ liệu nông sản vẫn còn phân tán giữa nhiều cơ quan, địa phương và doanh nghiệp, trong khi không ít quy trình quản lý vẫn thực hiện thủ công bằng hồ sơ giấy hoặc bảng tính rời rạc. Điều này khiến quá trình truy xuất nguồn gốc, kiểm soát chất lượng và kết nối chuỗi cung ứng gặp nhiều hạn chế.

Ông Quân cho rằng, trong bối cảnh các thị trường ngày càng siết chặt yêu cầu về minh bạch thông tin, kiểm kê phát thải và tiêu chuẩn xanh, việc xây dựng hệ thống dữ liệu tập trung và áp dụng truy xuất nguồn gốc điện tử sẽ trở thành yêu cầu bắt buộc đối với nhiều ngành hàng nông sản.

Các nền tảng ứng dụng AI, IoT, dữ liệu lớn và điện toán đám mây hiện cho phép số hóa toàn bộ quá trình từ sản xuất, thu hoạch, đóng gói đến vận chuyển và phân phối, góp phần tối ưu chi phí vận hành, giảm thất thoát và nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp địa phương.

Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT), dữ liệu lớn (Big Data) và điện toán đám mây đang mở ra khả năng số hóa toàn bộ quy trình sản xuất nông nghiệp. Từ khâu ghi nhận thông tin sản xuất, thu hoạch, đóng gói đến vận chuyển và phân phối đều có thể được cập nhật theo thời gian thực, tạo nên một chuỗi dữ liệu xuyên suốt và minh bạch.

Đặc biệt, xu hướng sử dụng nhãn điện tử và hộ chiếu số sản phẩm đang nhận được sự quan tâm lớn từ các doanh nghiệp. Thay vì chỉ cung cấp một lượng thông tin giới hạn trên bao bì truyền thống, hệ thống mã QR có thể tích hợp đầy đủ dữ liệu về vùng nguyên liệu, quy trình sản xuất, chứng nhận chất lượng, tiêu chuẩn môi trường và hành trình lưu thông của sản phẩm.

Việc số hóa thông tin không chỉ giúp người tiêu dùng dễ dàng kiểm chứng nguồn gốc hàng hóa mà còn hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng thương hiệu, chống hàng giả và nâng cao khả năng tiếp cận các thị trường xuất khẩu. Đây cũng là nền tảng quan trọng để triển khai các hoạt động kiểm kê phát thải, đo lường dấu chân carbon và thực hiện các cam kết phát triển bền vững trong tương lai.

Ở góc độ quản lý, dữ liệu số giúp cơ quan chức năng theo dõi biến động thị trường, giám sát chất lượng sản phẩm và đưa ra các quyết sách điều hành nhanh chóng hơn. Khi dữ liệu được kết nối đồng bộ giữa các đơn vị, chi phí thanh tra, kiểm tra và xác minh thông tin cũng được giảm đáng kể.

Các chuyên gia nhận định, chuyển đổi xanh trong nông nghiệp không chỉ đơn thuần là thay đổi quy trình sản xuất mà còn là quá trình tái cấu trúc toàn bộ chuỗi giá trị dựa trên dữ liệu và công nghệ.

Khi người nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp và cơ quan quản lý cùng tham gia vào một hệ sinh thái số thống nhất, hiệu quả sản xuất sẽ được nâng lên, đồng thời giảm lãng phí tài nguyên và tác động đến môi trường.

Từ những chính sách hỗ trợ liên kết sản xuất đến việc ứng dụng các nền tảng số trong truy xuất nguồn gốc và quản lý dữ liệu, nông nghiệp TP Hồ Chí Minh đang từng bước hình thành hệ sinh thái sản xuất xanh, minh bạch và có khả năng cạnh tranh cao hơn.

Sự kết hợp giữa chính sách dẫn dắt, kinh tế tập thể và công nghệ số được kỳ vọng sẽ tạo động lực mới để ngành nông nghiệp thành phố phát triển theo hướng hiện đại, bền vững và thích ứng tốt hơn với những yêu cầu của thị trường trong giai đoạn tới.