Quy mô lớn nhưng còn những điểm nghẽn

Năm học 2025 - 2026, TP Hồ Chí Minh có 62.276 học viên theo học chương trình GDTX, gồm 1.220 học viên cấp THCS và 61.056 học viên cấp THPT. Tỷ lệ học viên tốt nghiệp THPT năm 2026 đạt hơn 95%.

Năm học 2025 - 2026, TP Hồ Chí Minh có 62.276 học viên theo học chương trình GDTX, gồm 1.220 học viên cấp THCS và 61.056 học viên cấp THPT. Tỷ lệ học viên tốt nghiệp THPT năm 2026 đạt hơn 95%.

Không chỉ đáp ứng nhu cầu học văn hóa, các cơ sở GDTX còn kết hợp hướng nghiệp, giáo dục kỹ năng, trải nghiệm và đào tạo nghề. Trong năm học, các chương trình đào tạo, bồi dưỡng nghề nghiệp ngắn hạn thu hút 18.341 lượt người, cho thấy nhu cầu học nghề, cập nhật kiến thức và kỹ năng của người dân ngày càng đa dạng.

Tuy nhiên, để GDTX thực sự trở thành một phần quan trọng của hệ thống học tập suốt đời, nhiều khoảng trống vẫn cần được lấp đầy. Bởi đến ngày 10/7/2026, TP Hồ Chí Minh mới thành lập 54/168 trung tâm học tập cộng đồng tại các phường, xã, đặc khu, đạt 32,14%; còn 114 đơn vị chưa thành lập.

Công tác xóa mù chữ cũng gặp khó khăn trong quá trình sắp xếp đơn vị hành chính và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Toàn thành phố còn 41.432 người mù chữ trong độ tuổi 15 - 60, 99.101 người chưa đạt chuẩn xóa mù chữ mức độ 2.

Cơ sở vật chất cũng là một trong những trở ngại đối với việc mở rộng hình thức học tập. Các trung tâm GDTX, giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên (GDNN-GDTX) hiện chưa thể triển khai dạy học 2 buổi/ngày do còn khó khăn về phòng học, đội ngũ, kinh phí và cơ chế học phí. Qua rà soát, có 640 thiết bị không còn phù hợp với Chương trình giáo dục phổ thông 2018 và 502 thiết bị bị hư hỏng.

Từ thực tế này, yêu cầu đổi mới không chỉ nằm ở việc bổ sung trang thiết bị mà còn ở cách tổ chức và quản trị các cơ sở giáo dục.

Bà Trương Hải Thanh, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) TP Hồ Chí Minh cho rằng, các đơn vị cần chuyển từ cách quản lý truyền thống sang quản trị chủ động, linh hoạt, hướng đến hiệu quả, trong đó người học và chất lượng dạy học phải được đặt ở vị trí trung tâm.

Trong bối cảnh một số cơ sở được tổ chức theo mô hình trường chính và các phân hiệu, việc quản trị cần bảo đảm tính thống nhất nhưng vẫn phát huy thế mạnh của từng đơn vị. Cùng với đó là tăng chia sẻ đội ngũ, cơ sở vật chất và các nguồn lực dùng chung, phù hợp với điều kiện từng địa bàn và nhu cầu học tập của người dân.

Chuyển đổi số được xem là một trong những công cụ để mở rộng không gian học tập. Trong năm học 2025 - 2026, toàn ngành xây dựng 12.760 bài giảng trong kho học liệu số, tổ chức 21.788 tiết dạy trực tuyến và 199.480 tiết dạy có ứng dụng công nghệ thông tin.

Phong trào “Bình dân học vụ số” cũng được triển khai với 546 lớp, thu hút 77.741 lượt người. Ngoài ra, 37.672 lượt người tham gia các chương trình cập nhật kiến thức, kỹ năng và chuyển giao công nghệ.

Cùng với đầu tư và đổi mới phương thức học tập, Sở GD&ĐT TP Hồ Chí Minh yêu cầu chấn chỉnh hoạt động tuyển sinh GDTX, không đặt thêm điều kiện ngoài quy định, không sử dụng kết quả thi tuyển sinh lớp 10 công lập làm điều kiện tiếp nhận học viên và không đưa việc học nghề hoặc chương trình liên kết đào tạo nghề thành điều kiện nhập học.

Yêu cầu này nhằm bảo đảm người đủ điều kiện có thể tiếp cận chương trình GDTX, qua đó giữ vai trò của hệ thống này trong phân luồng, học nghề và tạo thêm cơ hội học tập cho người dân.

Đổi mới từ cơ sở, lấy người học làm trung tâm

Trong khi những vấn đề về mạng lưới và nguồn lực cần được giải quyết ở quy mô toàn thành phố, nhiều trung tâm đang tìm cách đổi mới ngay từ hoạt động chuyên môn, quản trị và cách tiếp cận người học.

Một trong những cách làm là tăng liên kết giữa các đơn vị thay vì mỗi trung tâm tự triển khai riêng lẻ. Cụm chuyên môn 2-GDTX gồm 8 đơn vị, do Trung tâm GDNN-GDTX Quận 12 làm cụm trưởng, có tổng quy mô khoảng 12.920 học viên.

Theo ông Lê Đức Phong, Giám đốc Trung tâm GDNN-GDTX Quận 12, hoạt động của cụm được tổ chức trên tinh thần bình đẳng, tự nguyện và thiết thực, tạo điều kiện để các đơn vị chia sẻ kinh nghiệm trong thực hiện Chương trình giáo dục phổ thông 2018, chuyển đổi số và tổ chức hoạt động chuyên môn.

Trong năm học, các đơn vị trong cụm tổ chức 9 hoạt động giáo dục STEM ở các môn Toán, Vật lý, Hóa học, Sinh học và Công nghệ. Tất cả các đơn vị đã triển khai hệ thống quản lý học tập trực tuyến (LMS) và số hóa hồ sơ học vụ. Toàn cụm có 51 sản phẩm E-learning tham dự hội thi cấp thành phố, học viên đạt 453 giải trong các kỳ thi học viên giỏi cấp thành phố.

Việc liên kết theo cụm giúp kinh nghiệm, học liệu và cách làm hiệu quả không dừng lại ở từng trung tâm mà có thêm điều kiện để chia sẻ giữa các đơn vị.

Ở một hướng khác, Trung tâm GDTX Chu Văn An lựa chọn bắt đầu từ cách ứng xử với người học. Với phương châm “Đào tạo học sinh thành những công dân bình thường nhưng không tầm thường”, trung tâm chú trọng xây dựng môi trường gần gũi, tạo điều kiện để học viên trao đổi với giáo viên, chuyên viên tư vấn tâm lý và lãnh đạo đơn vị.

Ông Đỗ Minh Hoàng, Giám đốc Trung tâm GDTX Chu Văn An cho biết, trung tâm thay đổi cách giao tiếp, chú trọng lắng nghe người học, từ đó giúp các em tự tin hơn và có thêm động lực tiếp tục việc học.

Tại Trung tâm GDNN-GDTX Thuận An, đổi mới được triển khai từ công tác quản lý đến tổ chức dạy học. Trung tâm hiện có 2.124 học viên khối 10, 11 và 12. Trong năm học vừa qua, 418/422 học viên đủ điều kiện dự thi tốt nghiệp THPT đã đỗ, đạt tỷ lệ 99,05%.

Theo ông Lưu Sử Trọng Khanh, Giám đốc Trung tâm GDNN-GDTX Thuận An, hồ sơ, kế hoạch bài dạy và sổ theo dõi chuyên môn được từng bước số hóa; các nền tảng LMS, Google Classroom, Azota được sử dụng để mở rộng không gian học tập. Việc định hướng môn thi tốt nghiệp từ đầu năm cũng giúp đơn vị chủ động hơn khi bố trí lớp và xây dựng kế hoạch ôn tập.

Điểm chung từ những cách làm này là đổi mới GDTX không chỉ phụ thuộc vào công nghệ hay một mô hình dạy học cụ thể. Việc hiểu đặc điểm người học, trao quyền chủ động hơn cho tổ chuyên môn và tăng kết nối giữa các cơ sở cũng tác động trực tiếp đến chất lượng.

Theo định hướng năm học 2026 - 2027, TP Hồ Chí Minh tiếp tục nâng chất lượng GDTX theo hướng mở, linh hoạt; đẩy mạnh chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI); củng cố mạng lưới trung tâm GDTX, GDNN-GDTX và trung tâm học tập cộng đồng. Thành phố cũng hướng đến tăng liên kết giữa các trung tâm với cơ sở giáo dục nghề nghiệp, đại học và doanh nghiệp.

Với một hệ thống phục vụ hàng chục nghìn học viên và nhiều nhóm người học khác nhau, GDTX cần được tổ chức đủ linh hoạt để người dân có thể quay lại học tập ở nhiều giai đoạn của cuộc đời. Vì vậy, cùng với nâng chất lượng dạy học, việc hoàn thiện mạng lưới, cải thiện điều kiện học tập và tháo gỡ rào cản tiếp cận sẽ quyết định khả năng mở rộng cơ hội học tập suốt đời tại TP Hồ Chí Minh.