Từ “gánh nặng an sinh” đến động lực tăng trưởng

Trong chiến lược phát triển dài hạn, TP Hồ Chí Minh đang từng bước thay đổi tư duy về già hóa dân số. Nếu trước đây, người cao tuổi chủ yếu được nhìn nhận là nhóm cần hỗ trợ, phụ thuộc vào hệ thống an sinh xã hội, thì nay Thành phố xác định đây còn là một nguồn lực quan trọng, có thể đóng góp trực tiếp và gián tiếp vào tăng trưởng kinh tế.

Ông Phạm Bình An, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển TP Hồ Chí Minh cho biết, kinh tế bạc không phải là một ngành đơn lẻ mà là hệ sinh thái đa chiều, được hình thành từ sự tương tác giữa thị trường tiêu dùng, tài chính dài hạn, công nghệ và chính người cao tuổi. Theo ông, trong nhiều năm qua, người cao tuổi chủ yếu được nhìn nhận là nhóm cần hỗ trợ, tuy nhiên cách tiếp cận này đang bộc lộ hạn chế khi áp lực chi phí y tế và an sinh ngày càng gia tăng.

“Phát triển kinh tế bạc cần đặt trong hệ sinh thái chính sách đồng bộ, gắn với chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và các mô hình dịch vụ mới. Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ, còn người cao tuổi vừa là đối tượng thụ hưởng, vừa tham gia thúc đẩy thị trường”, ông Phạm Bình An cho biết.

Thực tế cho thấy, Việt Nam đã bước vào giai đoạn già hóa dân số từ năm 2011 và dự báo sẽ trở thành quốc gia dân số già vào năm 2036. Riêng TP Hồ Chí Minh hiện có khoảng 1,6 - 1,7 triệu người từ 60 tuổi trở lên, chiếm hơn 11% dân số và con số này tiếp tục tăng nhanh. Đây vừa là thách thức đối với hệ thống y tế, an sinh, vừa là cơ hội để phát triển một thị trường tiêu dùng mới.

Ở góc độ nghiên cứu, GS.TS Giang Thanh Long, Viện trưởng Viện Chính sách công và quản lý (IPAG) Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, cho rằng quy mô của kinh tế bạc không chỉ phụ thuộc vào số lượng người cao tuổi mà còn ở mức độ tham gia của họ trong cả tiêu dùng và sản xuất.

Theo ông, người cao tuổi có nhu cầu cao về y tế, chăm sóc sức khỏe, bảo hiểm, tài chính, du lịch… đồng thời vẫn có thể tiếp tục lao động, khởi nghiệp hoặc đóng góp tri thức nếu được tạo điều kiện phù hợp. Từ đó, ông Thanh Long cũng có đề xuất TP Hồ Chí Minh cần mở rộng độ bao phủ bảo hiểm xã hội, đặc biệt với khu vực lao động phi chính thức; thúc đẩy học tập suốt đời; tạo việc làm phù hợp với người cao tuổi và hạn chế tình trạng phân biệt tuổi tác trong tuyển dụng.

Cùng quan điểm, Tiến sĩ Huỳnh Thành Lập, nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Nguyễn Tất Thành, cho rằng cần xây dựng hệ sinh thái dịch vụ toàn diện cho người cao tuổi từ y tế, chăm sóc dài hạn, nhà ở đến tài chính, du lịch và công nghệ hỗ trợ. Theo ông, nếu được triển khai đồng bộ, kinh tế bạc không chỉ nâng cao chất lượng sống mà còn mở rộng thị trường, tạo thêm việc làm và đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng kinh tế của Thành phố.

"Trong bối cảnh TP Hồ Chí Minh đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số, việc khai thác hiệu quả kinh tế bạc sẽ góp phần mở rộng không gian phát triển. Các lĩnh vực như: chăm sóc sức khỏe, công nghệ y tế, du lịch nghỉ dưỡng, tài chính cá nhân… đều có tiềm năng trở thành động lực mới nếu được đầu tư bài bản và đồng bộ", Tiến sĩ Huỳnh Thành Lập cho biết.

Hoàn thiện mạng lưới an sinh xã hội

Để kinh tế bạc phát triển bền vững, hệ thống an sinh xã hội đóng vai trò then chốt, đặc biệt là các chính sách bảo hiểm y tế và bảo hiểm xã hội. Thời gian qua, TP Hồ Chí Minh đã mở rộng độ bao phủ bảo hiểm y tế, giúp người cao tuổi giảm đáng kể chi phí khám chữa bệnh. Tuy nhiên, trước tốc độ già hóa nhanh, yêu cầu đặt ra là phải tiếp tục nâng cao chất lượng dịch vụ y tế, phát triển mô hình chăm sóc dài hạn, chăm sóc tại nhà và y tế dự phòng.

Đại diện Bảo hiểm xã hội TP Hồ Chí Minh cho biết, Thành phố đang đẩy mạnh phát triển bảo hiểm xã hội tự nguyện, hướng đến nhóm lao động phi chính thức - lực lượng chiếm tỷ lệ lớn nhưng còn hạn chế trong tiếp cận chính sách an sinh. Khi tham gia, người lao động sẽ có lương hưu ổn định khi về già, từ đó giảm gánh nặng cho gia đình và xã hội.

Theo Bảo hiểm xã hội TP Hồ Chí Minh, hiện nay các thủ tục hành chính tại TP Hồ Chí Minh cũng đang được cải cách theo hướng đơn giản, thuận tiện hơn, kết hợp tăng cường truyền thông để người dân dễ dàng tiếp cận chính sách bảo hiểm xã hội. Ngoài ra, Thành phố cũng đang nghiên cứu phát triển các sản phẩm bảo hiểm bổ sung, quỹ hưu trí tự nguyện và bảo hiểm chăm sóc dài hạn nhằm đa dạng hóa nguồn tài chính cho người cao tuổi khi về già.

Ở cấp cơ sở, đại diện UBND phường Tân Bình cho biết, địa phương luôn xác định công tác chăm lo sức khỏe người dân là nhiệm vụ trọng tâm. Phường thường xuyên tổ chức các chương trình khám sức khỏe định kỳ, tuyên truyền vận động người dân tham gia bảo hiểm y tế, đồng thời phối hợp với các cơ sở y tế triển khai hoạt động chăm sóc sức khỏe cộng đồng.

“Chúng tôi chú trọng chăm lo toàn diện cho người dân, đặc biệt là người cao tuổi, từ việc tiếp cận dịch vụ y tế đến nâng cao nhận thức phòng bệnh. Đây không chỉ là chính sách an sinh mà còn là đầu tư cho nguồn lực con người, góp phần vào sự phát triển chung của địa phương”, đại diện UBND phường Tân Bình cho biết.

Theo các chuyên gia kinh tế, việc phát huy vai trò của người cao tuổi trong đời sống xã hội cũng được chú trọng. Nhiều mô hình câu lạc bộ, hoạt động cộng đồng, chương trình học tập suốt đời được triển khai giúp người cao tuổi duy trì sức khỏe, tinh thần và tiếp tục đóng góp cho xã hội. Trong bối cảnh lực lượng lao động trẻ có xu hướng giảm dần, việc tận dụng kinh nghiệm, tri thức và kỹ năng của người cao tuổi sẽ góp phần nâng cao năng suất lao động và giảm áp lực phụ thuộc. Đây được xem là một trong những yếu tố quan trọng để TP Hồ Chí Minh đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn tới.

Với cách tiếp cận mới, TP Hồ Chí Minh đang từng bước chuyển hóa thách thức già hóa dân số thành cơ hội phát triển. Khi hệ sinh thái kinh tế bạc được xây dựng đồng bộ từ chính sách, thị trường đến nguồn nhân lực, không chỉ mục tiêu tăng trưởng hai con số trở nên khả thi hơn mà còn góp phần xây dựng một đô thị nhân văn, bao trùm và phát triển bền vững trong dài hạn.