Bài 1: Chìa khóa chuyển đổi số y tế

Chuyển đổi số đang trở thành động lực quan trọng giúp TP Hồ Chí Minh cụ thể hóa Nghị quyết 72-NQ/TW của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân (Nghị quyết 72) trong ngành y tế. Từ xây dựng hồ sơ sức khỏe điện tử đến ứng dụng trí tuệ nhân tạo, Thành phố từng bước hình thành nền tảng quản lý sức khỏe chủ động, hướng tới mục tiêu phòng bệnh từ sớm và chăm sóc sức khoẻ toàn diện cho người dân trong suốt cuộc đời.

Chuyển từ “chữa bệnh” sang “phòng bệnh”

Việc Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 9/9/2025 về một số giải pháp đột phá trong bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân được xem là dấu mốc quan trọng, mở ra giai đoạn phát triển mới của ngành y tế Việt Nam. Không chỉ đặt mục tiêu nâng cao chất lượng khám chữa bệnh, Nghị quyết còn yêu cầu chuyển đổi căn bản tư duy: Từ điều trị sang dự phòng, từ bị động sang chủ động.

Tại TP Hồ Chí Minh - đô thị đặc biệt với quy mô dân số lớn và mô hình bệnh tật phức tạp, yêu cầu này càng trở nên cấp thiết. Những thách thức như bệnh không lây nhiễm gia tăng, dịch bệnh mới nổi, cùng tình trạng quá tải bệnh viện kéo dài, đòi hỏi một cách tiếp cận mới mang tính hệ thống và bền vững.

Trong nhiều năm, hệ thống y tế chủ yếu vận hành theo cơ chế “phản ứng”, nghĩa là chỉ can thiệp khi người dân đã mắc bệnh. Hệ quả là chi phí điều trị cao, hiệu quả phòng bệnh chưa tương xứng và áp lực dồn lên các bệnh viện tuyến trên ngày càng lớn. Nghị quyết 72 đã chỉ ra hướng đi rõ ràng: “Dự phòng là then chốt, cơ sở là nền tảng, nhân dân là trung tâm”.

TS.BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu, Phó Giám đốc Sở Y tế TP Hồ Chí Minh nhấn mạnh: “Ngành y tế Thành phố phải chuyển mạnh từ tư duy khám chữa bệnh, sang chủ động phòng bệnh, chú trọng quản lý sức khỏe toàn diện, liên tục theo vòng đời”. Theo ông, chuyển đổi số chính là công cụ quan trọng giúp kết nối dữ liệu, nâng cao hiệu quả điều hành và đưa các mục tiêu của Nghị quyết vào thực tiễn.

“TP Hồ Chí Minh đặt mục tiêu đến năm 2030, 100% người dân có hồ sơ sức khỏe điện tử - được ví như ‘hộ chiếu sức khỏe’ theo suốt vòng đời. Đây là nền tảng giúp nâng cao chất lượng chẩn đoán, điều trị, đồng thời hỗ trợ người dân chủ động theo dõi tình trạng sức khỏe”, TS.BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu.

Để hiện thực hóa mục tiêu đó, TP Hồ Chí Minh đã xây dựng nhiều nhóm giải pháp đồng bộ, từ tăng cường y tế dự phòng, nâng cao năng lực tuyến cơ sở đến thúc đẩy ứng dụng công nghệ trong quản lý và cung cấp dịch vụ. Trong đó, chuyển đổi số đóng vai trò nền tảng, tạo sự liên thông giữa các tuyến và các lĩnh vực.

Ở góc độ khoa học và công nghệ, bà Nguyễn Thị Kim Huệ, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP Hồ Chí Minh cho rằng, việc phát triển các sản phẩm công nghệ “Make in Vietnam” có ý nghĩa quan trọng. “Công nghệ phải phục vụ trực tiếp người dân, không phải là những giải pháp xa vời mà phải đi vào đời sống, hỗ trợ thiết thực cho việc chăm sóc sức khỏe”, bà Huệ chia sẻ.

Một trong những thay đổi căn bản của mô hình y tế mới là vai trò của dữ liệu và người dân. Nếu trước đây thông tin sức khỏe bị phân tán, lưu trữ rời rạc thì nay được số hóa, kết nối và cập nhật liên tục. Người dân không còn là đối tượng thụ động mà trở thành chủ thể quản lý sức khỏe của chính mình.

Thông qua các nền tảng số, người dân có thể theo dõi chỉ số sức khỏe, nhận cảnh báo sớm và chủ động điều chỉnh lối sống. Các dịch vụ khám chữa bệnh từ xa (Telemedicine) giúp rút ngắn khoảng cách giữa người dân và cơ sở y tế, đặc biệt hữu ích trong bối cảnh đô thị đông dân.

Dữ liệu và AI - nền tảng của y tế thông minh

Trọng tâm của chuyển đổi số y tế tại TP Hồ Chí Minh là xây dựng hệ thống hồ sơ sức khỏe điện tử (EHR) và hồ sơ sức khỏe cá nhân (PHR), hướng tới mục tiêu quản lý sức khỏe toàn dân theo vòng đời.

EHR không chỉ là bản ghi thông tin khám chữa bệnh mà là hệ thống dữ liệu liên tục, phản ánh toàn bộ quá trình chăm sóc sức khỏe của mỗi cá nhân. Từ tiêm chủng, khám định kỳ đến các chỉ số sinh học đều được cập nhật theo thời gian thực, giúp bác sĩ có cái nhìn toàn diện hơn khi chẩn đoán và điều trị.

Việc số hóa dữ liệu mang lại nhiều lợi ích thiết thực: người dân không cần mang hồ sơ giấy khi đi khám, hạn chế thất lạc thông tin, đồng thời giảm tình trạng xét nghiệm trùng lặp. Đây cũng là nền tảng để phát triển các dịch vụ y tế cá thể hóa.

Trên nền tảng đó, trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn (Big Data) đang từng bước nâng cao năng lực quản lý và dự báo. Ở cấp độ vĩ mô, hệ thống có thể phân tích dữ liệu để nhận diện xu hướng dịch tễ, cảnh báo sớm nguy cơ bùng phát dịch bệnh.

Ở cấp độ cá nhân, các ứng dụng thông minh có thể đưa ra khuyến nghị về dinh dưỡng, vận động, theo dõi sức khỏe hằng ngày. Người dân có thể nhận cảnh báo sớm về nguy cơ bệnh tật và điều chỉnh hành vi kịp thời.

Theo đó, để có thể quản lý người bệnh, ông Hà Thân, Tổng Giám đốc Công ty Tin học Lạc Việt đã giới thiệu giải pháp Hồ sơ sức khỏe cá nhân (PHR), một hệ thống dữ liệu không chỉ dừng ở bệnh án điện tử mà còn cho phép kết nối, chia sẻ thông tin linh hoạt theo các chuẩn quốc tế.

Theo ông, PHR hướng tới khắc phục tình trạng dữ liệu y tế phân tán bằng việc tích hợp nhiều nguồn thông tin như dữ liệu lâm sàng, dữ liệu từ thiết bị theo dõi sức khỏe cá nhân và lịch sử sử dụng thuốc. Nhờ đó, người dân có thể theo dõi toàn bộ quá trình chăm sóc sức khỏe của mình một cách liên tục, đồng thời hỗ trợ phát hiện sớm nguy cơ và đưa ra các khuyến nghị phù hợp.

Một điểm đáng chú ý là hệ thống cho phép người dùng chủ động kiểm soát dữ liệu cá nhân, bao gồm quyền chia sẻ thông tin với các cơ sở y tế, qua đó góp phần bảo đảm tính minh bạch và an toàn thông tin.

Bên cạnh đó, mô hình “Bác sĩ AI” (PHD) cũng được giới thiệu như một công cụ hỗ trợ chăm sóc sức khỏe cá nhân, có khả năng tư vấn, theo dõi và cảnh báo nguy cơ dựa trên dữ liệu thu thập được.

TS.BS Lê Trường Giang, Chủ tịch Hội Y tế công cộng TP Hồ Chí Minh, cho rằng các ứng dụng trí tuệ nhân tạo đang mở ra hướng tiếp cận mới trong chăm sóc sức khỏe. Theo ông, những công cụ hỗ trợ này giúp người dân tiếp cận thông tin y tế nhanh chóng, đồng thời nâng cao ý thức phòng bệnh.

Sự phát triển của các thiết bị thông minh đeo trên người cũng góp phần bổ sung dữ liệu sức khỏe liên tục. Các chỉ số như nhịp tim, huyết áp, giấc ngủ được theo dõi và cập nhật, giúp phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường.

Không chỉ dừng lại ở công nghệ, mục tiêu cuối cùng của chuyển đổi số y tế là thay đổi hành vi xã hội. TP Hồ Chí Minh đang từng bước xây dựng “văn hóa sức khỏe”, khuyến khích người dân chủ động phòng bệnh, duy trì lối sống lành mạnh và tham gia tích cực vào quá trình chăm sóc sức khỏe.

Với nền tảng chính sách từ Nghị quyết 72 và sự hỗ trợ của công nghệ, Thành phố đang tiến gần hơn tới mô hình y tế hiện đại, nơi dữ liệu được kết nối, dịch vụ được cá thể hóa và người dân thực sự trở thành trung tâm.

Bài cuối: Đột phá y tế thông minh từ cơ sở