Nóng hơn, mưa giảm nhưng vẫn xuất hiện mưa lớn cục bộ

Theo TS. Ngô Nam Thịnh, Trưởng Bộ môn Khí tượng và Biến đổi khí hậu, Khoa Khí tượng, Thủy văn và Tài nguyên nước, Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường TP Hồ Chí Minh, trong tháng 7 - 8/2026, thời tiết TP Hồ Chí Minh và Nam Bộ chịu sự chi phối rõ của El Niño đang có xu hướng mạnh dần trên khu vực xích đạo Thái Bình Dương. Thời điểm tháng 8, nền nhiệt trung bình cao hơn trung bình nhiều năm khoảng 0,5 - 1°C; nắng nóng xuất hiện đan xen ngay trong chính vụ mùa mưa, có thời điểm nhiệt độ cục bộ lên 35 - 36°C. Tổng lượng mưa có xu hướng giảm, riêng trạm Tân Sơn Hòa trong tháng 7 - 8 giảm khoảng 40% so với trung bình nhiều năm.

Thực tế, mưa giảm nhưng không đồng nghĩa với việc ít xuất hiện mưa lớn. Một số đợt mưa lớn diện rộng, mưa dông tập trung vẫn xảy ra, đi kèm lốc xoáy, sét và gió giật mạnh. Tại TP Hồ Chí Minh, mưa lớn trong thời gian ngắn kết hợp triều cường có thể gây ngập cục bộ; trong khi nền nhiệt cao, số giờ nắng lớn và hiệu ứng đảo nhiệt đô thị làm gia tăng cảm giác oi bức.

Bước sang tháng 9, xu thế này được dự báo tiếp tục. Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia nhận định nhiệt độ trung bình tháng 9 cao hơn trung bình nhiều năm khoảng 0,5 - 1°C; tổng lượng mưa tại Nam Bộ thấp hơn trung bình nhiều năm từ 5 - 15%, song vẫn có khả năng xuất hiện mưa vừa, mưa to, mưa dông và các hiện tượng thời tiết nguy hiểm.

Theo chuyên gia khí tượng Lê Thị Xuân Lan, trong khoảng một tuần tới, TP Hồ Chí Minh và Nam Bộ sẽ nắng nhiều, nắng là chủ đạo từ sáng đến trưa, mưa xuất hiện rải rác về chiều và không đều. Trong khoảng 11 - 15 giờ trên địa bàn TP Hồ Chí Minh, nhiệt độ có thể lên tới 36 - 38°C (hiện tượng "đảo nhiệt"), trong khi các khu vực khác ở Nam Bộ phổ biến 32 - 34°C. Về chiều, mưa dông vẫn xuất hiện nhưng chưa có khả năng mưa to, mưa dầm trên diện rộng.

Một diễn biến khác cần lưu ý là gió mùa Tây Nam hiện hoạt động với cường độ trung bình và dự kiến mạnh dần lên trong khoảng một tuần nữa. Bà Lê Thị Xuân Lan cho biết, nguyên nhân là dải hội tụ nhiệt đới nằm vắt ngang Biển Đông cũng mạnh dần lên, có khả năng hình thành áp thấp nhiệt đới. Trong nửa cuối tháng 9, khu vực Biển Đông có thể xuất hiện thêm một đợt áp thấp nhiệt đới mới.

Như vậy, điểm đáng chú ý của thời tiết tháng 9 là sự đan xen giữa nắng nóng, mưa dông và khả năng xuất hiện các hình thế thời tiết nguy hiểm. Tổng lượng mưa có xu hướng giảm nhưng những trận mưa lớn cục bộ vẫn có thể xảy ra khi khí quyển bất ổn. Với một siêu đô thị như TP Hồ Chí Minh, đây là trạng thái cần lưu ý bởi mưa lớn trong thời gian ngắn có thể gây ngập, trong khi nắng nóng kéo dài làm gia tăng áp lực đối với sức khỏe và nhu cầu sử dụng nước.

El Niño mạnh lên, nguy cơ thiếu nước kéo dài sang 2027

Theo Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, El Niño được dự báo duy trì cường độ mạnh đến rất mạnh trong những tháng cuối năm 2026 và có khả năng tiếp tục sang đầu năm 2027. Điều này khiến những biến động thời tiết tại TP Hồ Chí Minh và Nam Bộ không chỉ được quan tâm trong tháng 9 mà còn đặt ra vấn đề về nguồn nước trong mùa khô tiếp theo.

TS. Ngô Nam Thịnh nhận định, tác động của El Niño không chỉ làm nền nhiệt tại Nam Bộ cao hơn trung bình nhiều năm mà còn khiến lượng mưa có xu hướng sụt giảm và phân hóa mạnh. Trong các tháng chính mùa mưa và giai đoạn chuyển mùa, lượng mưa có thể thiếu hụt từ 10 - 50% tùy từng tiểu vùng và thời điểm. Tuy nhiên, ngay cả khi tổng lượng mưa giảm, một số thời điểm vẫn có thể xuất hiện mưa lớn cực đoan cục bộ do khí quyển bất ổn hoặc tác động của bão, áp thấp nhiệt đới.

Đặc biệt, El Niño mạnh có thể làm mùa mưa ở Nam Bộ kết thúc sớm hơn thường lệ, có khả năng sớm gần một tháng so với quy luật thông thường vốn kéo dài đến giữa hoặc cuối tháng 11. Khi mùa mưa kết thúc sớm, lượng nước tích trữ giảm trong khi mùa khô tiếp tục có khả năng ít mưa, nguy cơ hạn hán và thiếu nước sẽ gia tăng.

Đối với Nam Bộ, hệ quả đáng lo tiếp theo là xâm nhập mặn. Dòng chảy từ thượng nguồn suy giảm, kết hợp với triều cường, có thể khiến ranh mặn trên các sông chính như Sài Gòn, Đồng Nai, Vàm Cỏ và hệ thống sông ở Đồng bằng sông Cửu Long xâm nhập sâu hơn. Điều này tạo sức ép đối với cả nguồn nước sinh hoạt và sản xuất.

Với TP Hồ Chí Minh, nguy cơ này cần được nhìn nhận trong mối liên hệ với nguồn nước liên vùng. Nền nhiệt cao kéo dài cũng có thể làm nhu cầu sử dụng nước tăng lên, trong khi nguồn cung chịu sức ép từ lượng mưa và dòng chảy suy giảm. Vì vậy, bài toán thời tiết của thành phố trong giai đoạn tới không chỉ là ứng phó với những trận mưa gây ngập mà còn phải tính đến khả năng thiếu nước trong mùa khô.

TS. Ngô Nam Thịnh cho rằng, cần chủ động các phương án phòng chống hạn, mặn; điều tiết và bảo đảm nguồn nước, đồng thời tăng cường quan trắc, dự báo sớm nguồn nước và độ mặn. Người dân, doanh nghiệp cần sử dụng nước tiết kiệm, chủ động các phương án trữ nước phù hợp và theo dõi sát các bản tin khí tượng thủy văn.

Tháng 9/2026 có thể là giai đoạn thời tiết nhiều biến động đối với TP Hồ Chí Minh và Nam Bộ: nền nhiệt cao, mưa có xu hướng thiếu hụt nhưng vẫn tiềm ẩn mưa lớn cục bộ và dông nguy hiểm. Nếu El Niño tiếp tục duy trì mạnh sang năm 2027, áp lực sẽ chuyển dần từ những bất thường trước mắt của thời tiết sang các vấn đề dài hạn hơn như mùa mưa kết thúc sớm, hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn. Đây là những rủi ro cần được tính toán sớm để TP Hồ Chí Minh và toàn Nam Bộ chủ động thích ứng với một giai đoạn khí hậu nhiều biến động.