Bất tiện từ những tuyến đường trùng tên, trùng số

Sau khi hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, không gian đô thị TP Hồ Chí Minh được mở rộng, kéo theo sự gia tăng số tuyến đường trùng tên, trùng số. Nhiều tên đường trước đây không trùng trong phạm vi từng địa phương, nhưng nay cùng xuất hiện trong một phường, xã mới hoặc trên toàn địa bàn Thành phố.

Theo kết quả rà soát của Sở Văn hóa và Thể thao TP Hồ Chí Minh tại 168 phường, xã và đặc khu, toàn thành phố hiện có 35 tuyến đường trùng tên, sử dụng chung 17 tên tại 11 phường, xã. Bên cạnh đó, 747 tuyến đường bị trùng số tại 22 phường, xã, nâng tổng số tuyến đường trùng tên và trùng số lên 782.

Tình trạng trùng tên đường đã tồn tại từ trước khi sắp xếp đơn vị hành chính. Thống kê năm 2016 cho thấy, trên địa bàn TP Hồ Chí Minh cũ có 311 tuyến đường cùng sử dụng 132 tên, chủ yếu do lịch sử quản lý đô thị để lại. Phần lớn các tuyến nằm ở những quận, huyện khác nhau, song vẫn có trường hợp trùng tên trong cùng địa bàn. Đầu năm 2025, qua rà soát, Thành phố ghi nhận 12 tuyến đường trùng tên trong cùng một quận, huyện.

Sau sáp nhập, vấn đề trở nên phức tạp hơn khi nhiều địa bàn mới được hình thành trên cơ sở hợp nhất các đơn vị hành chính. Tại phường Bình Tân, hiện có hai tuyến đường cùng mang tên Hồ Văn Long. Địa phương đã kiến nghị xem xét đổi tên một tuyến để hạn chế nhầm lẫn trong xác định địa chỉ, giao nhận hàng hóa, xử lý hồ sơ và triển khai hoạt động cứu hộ, cứu nạn.

Ông Nguyễn Văn Thành, người dân sinh sống trên đường Hồ Văn Long, cho biết người từ nơi khác đến thường xuyên nhầm địa chỉ vì trong cùng một phường có hai tuyến đường cùng tên. Một số đơn hàng phải gọi điện xác nhận nhiều lần, còn người dân khi kê khai hồ sơ phải ghi thêm khu phố hoặc vị trí cụ thể.

Theo ông Thành, cơ quan chức năng cần sớm có giải pháp phân biệt hai tuyến đường. Tuy nhiên, nếu phải đổi tên, địa phương nên thông báo sớm, dành thời gian chuyển tiếp và hỗ trợ người dân cập nhật giấy tờ. Việc lấy ý kiến cộng đồng cũng cần được thực hiện đầy đủ bởi tên đường đã gắn bó với khu dân cư trong nhiều năm.

Không chỉ đường trùng tên, hàng trăm tuyến đường số tại các khu dân cư, khu đô thị mới cũng gây khó khăn trong nhận diện. Có phường cùng tồn tại nhiều đường số 1, đường số 2 hoặc đường số 3 do trước đây thuộc các dự án, khu dân cư hoặc đơn vị hành chính khác nhau.

Chị Đỗ Thu Minh, chủ một hộ kinh doanh tại phường Bình Tân, cho biết khách hàng và đơn vị vận chuyển thường phải sử dụng vị trí định vị thay vì chỉ dựa vào địa chỉ. Nếu thiếu tên khu dân cư hoặc khu phố, hàng hóa có thể bị chuyển đến một tuyến đường số khác.

Theo chị Minh, nếu đổi toàn bộ tên đường, các hộ kinh doanh phải điều chỉnh giấy phép, hóa đơn, tài khoản ngân hàng, hợp đồng và thông tin giao dịch. Vì vậy, Thành phố có thể cân nhắc bổ sung ký hiệu hoặc yếu tố nhận diện, qua đó vừa phân biệt được địa chỉ, vừa giảm chi phí và thời gian cập nhật giấy tờ.

Một bất cập khác là nhiều tuyến hiện vẫn mang tên tạm, tên số hoặc tên do người dân, chủ đầu tư dự án tự đặt. Theo thống kê năm 2016, TP Hồ Chí Minh có hơn 3.600 tuyến đường, trong đó hơn 1.700 tuyến mang tên tạm. Trong quá trình phê duyệt dự án nhà ở, chủ đầu tư thường đặt tên, chủ yếu là đường số, để hoàn thiện thủ tục và phục vụ giao dịch. Trong khi đó, Nghị định số 91/2005/NĐ-CP quy định các tuyến đường, phố và công trình công cộng được xây dựng theo quy hoạch đô thị, sử dụng ổn định mới được xem xét đặt tên. Quy định này dẫn đến sự thiếu thống nhất giữa yêu cầu hoàn thiện thủ tục dự án và điều kiện đặt, đổi tên đường.

Ông Nguyễn Văn Tráng, giảng viên Trường Đại học Nguyễn Tất Thành, nhận định Nghị định số 91 được ban hành cách đây hơn 20 năm nên một số khái niệm về đường phố, đại lộ, ngõ, hẻm không còn đồng bộ với pháp luật chuyên ngành. Trong khi Luật Đường bộ năm 2024 phân loại đường bộ thành bảy nhóm, thực tế địa phương vẫn gặp khó khi xác định đâu là tuyến đủ điều kiện đặt tên, đâu là hẻm hoặc đường nội bộ. Do đó, yêu cầu đặt ra không chỉ là xử lý những tuyến trùng tên sau sáp nhập mà còn cần hoàn thiện hành lang pháp lý, xây dựng tiêu chí rõ ràng, phù hợp với quy mô và đặc điểm của một đô thị lớn.

Hạn chế xáo trộn, gìn giữ ký ức đô thị

Trước những bất cập phát sinh, UBND TP Hồ Chí Minh đã có văn bản gửi Thường trực HĐND Thành phố, đề nghị nghiên cứu hướng tháo gỡ để công tác đặt, đổi tên đường và công trình công cộng vừa phù hợp quy định, vừa đáp ứng yêu cầu quản lý. Quan điểm của Thành phố là không đổi tên đồng loạt mà xem xét kỹ từng trường hợp, bảo đảm thuận tiện trong xác định địa chỉ nhưng không làm mất đi những tên gọi đã gắn bó lâu đời với cộng đồng.

Bà Võ Thị Hồng Ngân, Phó Trưởng Phòng Di sản văn hóa, Sở Văn hóa và Thể thao TP Hồ Chí Minh, cho biết Thành phố sẽ hạn chế tối đa việc đổi tên đường sau sắp xếp đơn vị hành chính. Việc điều chỉnh chỉ thực hiện trong trường hợp thật sự cần thiết, trên cơ sở đánh giá lịch sử tên gọi, quy mô tuyến đường, mật độ dân cư và mức độ ảnh hưởng đến người dân, tổ chức, doanh nghiệp. Những tuyến có tên gọi quen thuộc qua nhiều thế hệ, gắn với lịch sử, văn hóa địa phương hoặc có nhiều hộ dân sinh sống sẽ được ưu tiên giữ nguyên.

Đối với 747 tuyến đường trùng số, Sở Văn hóa và Thể thao sẽ phối hợp các đơn vị liên quan nghiên cứu giải pháp bổ sung tiền tố, hậu tố hoặc ký hiệu nhận diện. Phương án này giúp phân biệt từng tuyến nhưng vẫn giữ được phần địa chỉ quen thuộc, hạn chế việc phải điều chỉnh hàng loạt giấy tờ cá nhân, giấy phép kinh doanh, hóa đơn và hợp đồng.

Theo bà Hồng Ngân, với các tuyến trùng tên nhưng nằm tại những phường, xã khác nhau, Thành phố định hướng tiếp tục giữ nguyên vì địa chỉ hành chính đã có tên phường, xã để phân biệt. Trường hợp có từ hai tuyến trùng tên trong cùng một địa bàn, cơ quan chức năng sẽ phối hợp địa phương rà soát, lấy ý kiến cộng đồng dân cư và báo cáo Hội đồng tư vấn đặt tên, đổi tên đường và công trình công cộng trước khi trình UBND Thành phố xem xét.

Đối với hai tuyến đường Hồ Văn Long tại phường Bình Tân sẽ được đánh giá về lịch sử tên gọi, quy mô, số hộ dân và mức độ tác động nếu thay đổi. Tại phường Chợ Quán, địa phương dự kiến kết nối những đoạn đường Phan Thanh Giản đang bị chia cắt thành một tuyến thống nhất theo quy hoạch. Giải pháp này có thể khắc phục tình trạng trùng tên mà không cần đặt tên mới, qua đó giảm xáo trộn đối với người dân và các tổ chức trên tuyến.

Theo ông Trương Lâm Danh, Đoàn đại biểu Quốc hội TP Hồ Chí Minh, việc hình thành một đô thị có quy mô lớn khiến tình trạng trùng tên đường xuất hiện trong cùng phường, xã hoặc giữa nhiều địa bàn. Các cơ quan chức năng cần rà soát đầy đủ, phân loại từng nhóm và xây dựng phương án xử lý theo lộ trình. Việc đặt, đổi tên không chỉ phục vụ quản lý hành chính mà còn phải tính đến lịch sử, văn hóa, ký ức cộng đồng và sự ổn định trong đời sống người dân.

Ông Danh cho rằng, tiêu chí lựa chọn tên đưa vào ngân hàng tên đường hiện chưa thật sự rõ ràng. Số lượng văn bản hướng dẫn còn ít, một số tiêu chí chưa cụ thể nên quá trình xét chọn, đề xuất tên đường tại địa phương gặp nhiều vướng mắc. Việc sưu tầm tài liệu về các nhân vật lịch sử cũng mất nhiều thời gian do hồ sơ lưu trữ còn hạn chế, một số nhân vật không còn thân nhân hoặc thiếu nguồn tư liệu đối chiếu. Ngân hàng tên đường của TP Hồ Chí Minh hiện có 1.375 tên, trong đó 1.278 tên nhân vật lịch sử, chiếm 92,9%. Trong khi đó, tên di tích, danh lam thắng cảnh, địa danh, sự kiện lịch sử và những danh từ tiêu biểu về chính trị, xã hội còn ít.

Theo ông Danh, Thành phố cần xây dựng bộ tiêu chí minh bạch, đồng bộ, đồng thời bổ sung những tên gọi gần gũi với văn hóa và đặc trưng của từng vùng đất. Qua đó, mỗi tên đường không chỉ giúp nhận diện địa chỉ mà còn trở thành một phần ký ức, góp phần lưu giữ lịch sử và bản sắc văn hóa của TP Hồ Chí Minh sau sáp nhập.