Bài 1: Tinh thần 'xé rào' để tạo sức bật mới

Từ những ngày thiếu lương thực, sản xuất đình trệ sau những năm đầu giải phóng, TP Hồ Chí Minh đã mạnh dạn tìm lối đi riêng để tháo gỡ khó khăn cho người dân và doanh nghiệp. Chính tinh thần “dám nghĩ, dám làm” ấy đã tạo nền tảng để thành phố vươn lên trở thành đầu tàu đổi mới của cả nước.

Dám làm, dám chịu trách nhiệm

Ngày 2/7/1976, Quốc hội khóa VI chính thức thông qua Nghị quyết đổi tên Sài Gòn - Gia Định thành TP Hồ Chí Minh. Sau dấu mốc lịch sử ấy, thành phố bước vào giai đoạn đầy khó khăn của thời kỳ hậu chiến khi nền kinh tế thiếu hụt nghiêm trọng nguyên liệu sản xuất, lạm phát tăng cao và đời sống người dân gặp nhiều thiếu thốn.

PGS-TS Phan Xuân Biên, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam cho biết, giai đoạn sau giải phóng đến trước năm 1986 là một trong những thời kỳ “hiểm nghèo” nhất của cách mạng Việt Nam. Lần đầu tiên trong lịch sử, người dân Sài Gòn phải ăn độn bằng khoai, sắn, bo bo. Có thời điểm độn tới 90%. Khủng hoảng kinh tế - xã hội diễn ra rất nặng nề.

Trong bối cảnh đó, TP Hồ Chí Minh đã chọn cách chủ động tháo gỡ khó khăn thay vì chờ cơ chế từ Trung ương. Thành phố lập các tổ thu mua lương thực xuống tận Đồng bằng sông Cửu Long, vượt qua cơ chế “ngăn sông cấm chợ” để mua gạo theo giá thỏa thuận, tạo nên “hạt gạo cô Ba Thi” nổi tiếng một thời cứu đói cho người dân thành phố.

Không chỉ tháo gỡ khó khăn về lương thực, TP Hồ Chí Minh còn mạnh dạn đề xuất nhiều sáng kiến như cơ chế hai giá, khoán sản phẩm, mở rộng sản xuất ngoài kế hoạch hay thành lập các công ty xuất nhập khẩu trực tiếp để tìm nguyên liệu cho doanh nghiệp.

Theo ông Phạm Chánh Trực, nguyên Phó Bí thư Thành ủy, nguyên Chủ tịch Hội đồng Nhân dân TP Hồ Chí Minh, tinh thần năng động của thành phố được hình thành từ chính áp lực phải chăm lo cho đời sống người dân trong hoàn cảnh khó khăn.

“TP Hồ Chí Minh luôn có truyền thống chủ động tìm giải pháp tháo gỡ khó khăn từ thực tiễn. Chính tinh thần dám nghĩ, dám làm ấy đã giúp Thành phố tạo ra nhiều mô hình đổi mới cho cả nước”, ông Phạm Chánh Trực cho biết thêm.

Trong khi đó, ông Nguyễn Thiện Nhân, nguyên Bí thư Thành ủy TP Hồ Chí Minh cho rằng: "Điều đặc biệt của thành phố là luôn biết phát huy sức sáng tạo từ cơ sở. TP Hồ Chí Minh nhiều lần đi trước bởi thành phố dám thử nghiệm các cách làm mới, tất cả xuất phát từ nhu cầu thực tế của người dân và doanh nghiệp. Những bước đi từng bị xem là “phá rào”, “xé rào” ấy thực chất đã mở đường cho công cuộc Đổi mới của cả nước sau năm 1986”, ông Nguyễn Thiện Nhân cho biết thêm.

Trong khi đó, ông Phan Xuân Biên cho biết, từ khi được hình thành, tư duy kinh tế thị trường từng bước hình thành rõ nét hơn trong thực tiễn điều hành kinh tế của cả nước. Những đổi mới của Thành phố lúc đầu bị coi là vượt rào, nhưng sau này được nhìn nhận là bước đột phá đầu tiên của quá trình đổi mới. Đó là tinh thần năng động, sáng tạo và dám chịu trách nhiệm.

Tiếp tục giữ vai trò đầu tàu đổi mới

Bước vào thời kỳ Đổi mới từ năm 1986, TP Hồ Chí Minh tiếp tục trở thành nơi thử nghiệm nhiều mô hình kinh tế mới. Từ Khu chế xuất Tân Thuận, mô hình khu công nghiệp tập trung, thị trường chứng khoán đến khu đô thị Phú Mỹ Hưng… nhiều mô hình được hình thành từ thực tiễn, sau đó đã được nhân rộng ra cả nước.

Không chỉ là trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước, TP Hồ Chí Minh còn nhiều lần được Trung ương giao trọng trách thí điểm các cơ chế mới. Các Nghị quyết 54, 98 và gần đây là Nghị quyết 09 của Bộ Chính trị tiếp tục mở thêm không gian thể chế để thành phố tháo gỡ điểm nghẽn phát triển.

Theo bà Trần Kim Yến, nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Thành ủy TP Hồ Chí Minh, các cơ chế đặc thù không chỉ tạo điều kiện cho thành phố phát triển mà còn là “phòng thí nghiệm chính sách” của cả nước. “Mỗi cơ chế thí điểm dành cho TP Hồ Chí Minh đều mang sứ mệnh mở đường. Khi thành công sẽ trở thành kinh nghiệm để áp dụng rộng hơn cho các địa phương khác”, bà Yến nói.

Sau sáp nhập tạo không gian phát triển mới, TP Hồ Chí Minh hiện đóng góp khoảng 40% tổng thu ngân sách cả nước và quy mô GRDP chiếm gần 24% GDP quốc gia. Điều này đặt ra yêu cầu thành phố không chỉ tăng trưởng nhanh mà còn phải tiếp tục giữ vai trò dẫn dắt nền kinh tế. Trong bối cảnh mới, TP Hồ Chí Minh đang đối mặt với nhiều bài toán lớn như phát triển hạ tầng giao thông, chuyển đổi số, kinh tế xanh, trung tâm tài chính quốc tế và mô hình quản trị siêu đô thị.

Theo Th.S Nguyễn Tuấn Anh, Tổng Công ty Công nghiệp Sài Gòn, tinh thần tiên phong của TP Hồ Chí Minh hiện nay không chỉ là dám nghĩ khác mà còn phải nâng lên thành năng lực kiến tạo và thử nghiệm các mô hình phát triển mới. Vì vậy, TP Hồ Chí Minh cần tiếp tục giữ vai trò mở đường bằng các mô hình quản trị hiện đại dựa trên khoa học công nghệ, dữ liệu số và đổi mới sáng tạo.

Trong khi đó, ông Nguyễn Văn Được, Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh cho biết, thành phố đang tập trung xây dựng Luật Đô thị đặc biệt nhằm tạo hành lang pháp lý đủ mạnh cho giai đoạn phát triển mới; đồng thời sẽ tiếp tục phát huy tinh thần năng động, sáng tạo để xây dựng mô hình siêu đô thị hiện đại, trung tâm tài chính và đổi mới sáng tạo của khu vực.

"Đặc biệt, trong nửa thế kỷ mang tên Bác Hồ kính yêu, TP Hồ Chí Minh đã nhiều lần vượt qua giới hạn cũ để mở đường cho đổi mới. trong giai đoạn phát triển mới, Thành phố vẫn đang tiếp tục giữ vai trò tiên phong ấy như một sứ mệnh lịch sử của đô thị lớn nhất cả nước", ông Nguyễn Văn Được cho biết thêm.

Bài 2: Tạo mọi điều kiện cho kinh tế tư nhân phát triển