Phát biểu với kênh CNN, ông Rutte cho biết đây là “một bức tranh nhiều sắc thái”, Tổng thống Mỹ Donald Trump “rõ ràng thất vọng” khi các đồng minh không tham gia chiến dịch quân sự của Washington nhằm vào Iran, sau cuộc gặp kín giữa hai bên tại thủ đô Washington hôm 8/4.

Căng thẳng gia tăng sau chiến sự Iran

Cuộc gặp diễn ra trong bối cảnh nhạy cảm, chỉ chưa đầy một ngày sau khi Mỹ và Iran đạt được thỏa thuận ngừng bắn kéo dài hai tuần, bao gồm việc mở lại Eo biển Hormuz - tuyến hàng hải chiến lược có ý nghĩa sống còn đối với nguồn cung dầu mỏ toàn cầu.

Thỏa thuận mong manh này được thiết lập sau khi ông Trump đe dọa nhắm vào hạ tầng dân sự của Iran, cảnh báo rằng “cả một nền văn minh sẽ bị hủy diệt” nếu Tehran không cho phép tàu thuyền đi qua eo biển an toàn trước thời hạn do ông đặt ra.

Trước đó, ông Trump đã gia tăng chỉ trích liên minh quân sự xuyên Đại Tây Dương, gọi NATO là “con hổ giấy” và ám chỉ Mỹ có thể cân nhắc rời khỏi tổ chức sau khi các thành viên không hưởng ứng lời kêu gọi hỗ trợ quân sự nhằm tái mở tuyến hàng hải này.

Quan hệ Mỹ - NATO rạn nứt

Theo tờ The Guardian, dù từng có mối quan hệ tương đối tích cực, cuộc gặp giữa Tổng thống Trump và ông Rutte dường như không giúp xoa dịu sự bất mãn của nhà lãnh đạo Mỹ đối với các đồng minh.

Trên nền tảng Truth Social, ông Trump viết: “NATO đã không ở đó khi chúng ta cần họ và họ cũng sẽ không ở đó nếu chúng ta cần lần nữa”, đồng thời nhắc lại tranh cãi liên quan đến Greenland - nơi ông từng đề xuất tiếp quản nhưng bị các đồng minh phản đối.

Trước cuộc gặp, Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt cũng xác nhận rằng khả năng Mỹ rút khỏi NATO đã được đưa ra thảo luận.

Ông Trump từ lâu đã chỉ trích NATO và trong nhiệm kỳ đầu tiên từng cho rằng tổng thống có thể đơn phương rút khỏi liên minh. Tuy nhiên, Quốc hội Mỹ đã thông qua luật năm 2023, yêu cầu bất kỳ quyết định rút lui nào cũng phải có sự phê chuẩn của cơ quan lập pháp.

Vai trò NATO

NATO, với 32 thành viên, vận hành dựa trên nguyên tắc phòng thủ tập thể. Theo đó, một cuộc tấn công nhằm vào một thành viên sẽ được coi là tấn công vào toàn bộ liên minh. Điều khoản này chỉ từng được kích hoạt một lần sau sự kiện tấn công ngày 11/9 để hỗ trợ Mỹ.

Dù vậy, trong chiến dịch với Iran, ông Trump cho rằng NATO đã không thể hiện vai trò tương xứng.

Thượng nghị sĩ Mitch McConnell đã lên tiếng bảo vệ liên minh, nhấn mạnh rằng các đồng minh từng sát cánh cùng Mỹ tại Afghanistan và Iraq sau năm 2001. Ông kêu gọi chính quyền Trump duy trì lập trường rõ ràng và nhất quán, đồng thời cảnh báo Washington không nên dành quá nhiều thời gian bất hòa với đồng minh thay vì tập trung đối phó các đối thủ chiến lược.

Bất đồng về chiến lược và lợi ích

Căng thẳng trong NATO đã gia tăng trong năm qua, khi ông Trump cắt giảm hỗ trợ quân sự cho Ukraine trong xung đột với Nga và tiếp tục theo đuổi kế hoạch gây tranh cãi liên quan tới Greenland.

Khi chiến sự Iran bùng phát từ cuối tháng 2, áp lực càng gia tăng. Ông Trump cho rằng việc đảm bảo an ninh tại Eo biển Hormuz không phải trách nhiệm của Mỹ, mà thuộc về các quốc gia phụ thuộc vào nguồn dầu đi qua tuyến này.

Một số đồng minh như Tây Ban Nha và Pháp đã hạn chế hoặc từ chối cho Mỹ sử dụng không phận và cơ sở quân sự trong chiến dịch, làm gia tăng bất đồng. Tuy nhiên, các nước này vẫn đồng ý tham gia một liên minh quốc tế nhằm đảm bảo an ninh hàng hải sau khi xung đột kết thúc.

Thủ tướng Anh Keir Starmer dự kiến sẽ tới khu vực Vùng Vịnh để ủng hộ lệnh ngừng bắn, trong khi London đang xây dựng kế hoạch đảm bảo an ninh hậu xung đột cho tuyến hàng hải chiến lược này.

Những diễn biến mới nhất cho thấy mối quan hệ giữa Mỹ và NATO đang đứng trước phép thử lớn, khi khác biệt về lợi ích và cách tiếp cận an ninh toàn cầu ngày càng bộc lộ rõ.