Theo kênh Euronews ngày 16/7, Quốc hội Ukraine đã thông qua thành phần gần như toàn bộ nội các mới trong đợt cải tổ do Tổng thống Volodymyr Zelensky khởi xướng. Tuy nhiên, hai vị trí quan trọng là bộ trưởng quốc phòng và bộ trưởng ngoại giao vẫn chưa được bỏ phiếu chính thức.

Ông Sergii Koretskyi, người đứng đầu tập đoàn dầu khí quốc doanh Naftogaz từ tháng 5/2025, được bổ nhiệm làm thủ tướng. Lựa chọn này được xem là phù hợp với ưu tiên tăng cường khả năng chống chịu của hệ thống năng lượng Ukraine trước các cuộc tập kích của Nga.

Ông Koretskyi được đánh giá là nhà quản lý có năng lực, từng giúp Naftogaz duy trì hoạt động trong mùa đông khắc nghiệt vừa qua. Tổng thống Zelensky giao cho chính phủ mới nhiệm vụ bảo vệ cơ sở hạ tầng năng lượng, thúc đẩy kinh tế, sử dụng hiệu quả viện trợ quốc tế và mở rộng sản xuất vũ khí trong nước.

Tuy nhiên, việc thay thủ tướng diễn ra tương đối thuận lợi so với tranh cãi xoay quanh quyết định miễn nhiệm Bộ trưởng Quốc phòng Mykhailo Fedorov. Ông Fedorov mới đảm nhiệm vị trí này từ tháng 1/2026 nhưng được ghi nhận đã thúc đẩy cải cách mua sắm quốc phòng, mở rộng sản xuất máy bay không người lái (UAV) và đưa công nghệ vào hoạt động tác chiến.

Việc ông Fedorov bị miễn nhiệm đã gây ra một trong những làn sóng bất đồng công khai lớn nhất tại Ukraine kể từ khi xung đột với Nga leo thang vào năm 2022. Hàng nghìn người tập trung gần văn phòng tổng thống ở Kiev, yêu cầu giữ ông Fedorov tại chức và chỉ trích quyết định của chính quyền.

Một chỉ huy cấp cao của không quân Ukraine cũng từ chức để phản đối, cảnh báo việc loại bỏ ông Fedorov có thể gây tổn hại tới năng lực quốc phòng. Một nghị sĩ thuộc đảng của Tổng thống Zelensky rời khỏi đảng và xuất hiện cùng cựu bộ trưởng để thể hiện sự ủng hộ. Một số nghị sĩ mô tả bầu không khí trong quốc hội là đặc biệt căng thẳng.

Việc miễn nhiệm được cho là bắt nguồn từ mâu thuẫn kéo dài giữa ông Fedorov và Tổng tư lệnh các lực lượng vũ trang Ukraine Oleksandr Syrskyi về cách thức hiện đại hóa quân đội.

Theo Financial Times, tại cuộc họp báo ngày 16/7, ông Fedorov cho biết nhiều sáng kiến cải cách của Bộ Quốc phòng đã gặp sự cản trở từ giới lãnh đạo quân đội. Theo ông, cả hai từng đề nghị Tổng thống Zelensky cách chức người còn lại, trước khi ông Syrskyi đưa ra yêu cầu dứt khoát buộc tổng thống phải lựa chọn.

Ông Fedorov cho rằng quân đội Ukraine cần nhanh chóng thích ứng với mô hình chiến tranh dựa nhiều hơn vào UAV, dữ liệu và các hoạt động tấn công công nghệ cao. Trong khi đó, ông cáo buộc lãnh đạo quân đội không sẵn sàng công khai giải quyết các vấn đề tồn tại và cản trở những thay đổi tại Bộ Quốc phòng.

Quyết định miễn nhiệm cũng làm lộ rõ những bất đồng hiếm gặp giữa chính phủ, quân đội và phe đa số trong quốc hội. Trong phần lớn thời gian chiến sự, các nghị sĩ thuộc đảng cầm quyền thường ủng hộ các đề xuất nhân sự của ông Zelensky.

Tuy nhiên, sự nổi tiếng của ông Fedorov cùng vai trò của ông trong chương trình hiện đại hóa quốc phòng khiến việc tìm đủ phiếu cho người kế nhiệm trở nên khó khăn.

Ban đầu, ông Zelensky muốn đề cử cựu Bộ trưởng Nội vụ Ihor Klymenko tiếp quản Bộ Quốc phòng. Sau khi xuất hiện dấu hiệu cho thấy đảng cầm quyền không thể bảo đảm đủ số phiếu cần thiết, tổng thống chuyển sang lựa chọn ông Yevhenii Khmara, quyền lãnh đạo Cơ quan An ninh Ukraine (SBU).

Ông Khmara từng chỉ huy đơn vị tác chiến đặc biệt Alpha của SBU, lực lượng tham gia chiến dịch sử dụng UAV tầm xa nhằm vào các cơ sở năng lượng bên trong lãnh thổ Nga. Ông được bổ nhiệm làm quyền lãnh đạo SBU vào tháng 1/2026.

Tổng thống Zelensky đánh giá ông Khmara đã tích lũy kinh nghiệm lớn trong các hoạt động tác chiến sử dụng công nghệ và cho rằng đây là lĩnh vực Ukraine cần tập trung trong giai đoạn hiện nay. Ông Khmara sẽ tạm thời điều hành Bộ Quốc phòng cho tới khi hoàn tất thủ tục rời quân ngũ và được Quốc hội Ukraine bỏ phiếu phê chuẩn chính thức.

Phát biểu trong cuộc họp báo cùng Thủ tướng Anh Keir Starmer, ông Zelensky bảo vệ quyền biểu tình hòa bình của người dân, đồng thời nhấn mạnh mong muốn khôi phục sự thống nhất giữa giới lãnh đạo quân đội và Bộ Quốc phòng.

Tổng thống Ukraine cũng cho biết ông Fedorov có thể tiếp tục tham gia đội ngũ của mình dưới một vai trò khác. Tuy nhiên, cựu bộ trưởng đã từ chối đề nghị làm cố vấn tổng thống, cho rằng việc rời chính phủ là kết quả của cuộc đấu tranh quyền lực liên quan tới định hướng cải tổ quân đội.

Làn sóng phản đối khiến đợt cải tổ nội các nhằm tái định hướng chiến lược thời chiến của ông Zelensky rơi vào tình trạng bất ổn. Đây là lần thứ ba nhà lãnh đạo Ukraine thay đổi chính phủ trong vòng một năm.

Trong nội các mới, ông Vsevolod Chentsov, trưởng phái đoàn Ukraine tại Liên minh châu Âu, được bổ nhiệm làm phó thủ tướng phụ trách hội nhập châu Âu. Bộ trưởng Ngoại giao Andrii Sybiha được cho là sẽ tiếp tục giữ chức, dù Quốc hội Ukraine chưa tiến hành bỏ phiếu đối với vị trí này.

Theo kế hoạch, các nghị sĩ có thể xem xét việc bổ nhiệm chính thức bộ trưởng quốc phòng và bộ trưởng ngoại giao tại phiên họp ngày 18/8. Cho tới thời điểm đó, thách thức lớn nhất đối với ông Zelensky không chỉ là hoàn thiện bộ máy chính phủ mới, mà còn là hàn gắn những chia rẽ trong giới lãnh đạo quốc phòng giữa lúc xung đột với Nga tiếp diễn.