Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố rằng Washington sẽ ngăn chặn bất kỳ nỗ lực nào của Iran nhằm áp đặt phí đối với các tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz, qua đó thể hiện lập trường cứng rắn hơn trước các cuộc đàm phán trực tiếp với Tehran tại Islamabad.

Theo báo Thổ Nhĩ Kỳ Hôm nay ngày 11/4, trong một phát biểu trước khi rời Washington vào ngày 10/4, Tổng thống Mỹ Donald Trump cảnh báo rằng Washington sẽ không dung thứ cho bất kỳ hạn chế nào đối với một trong những tuyến vận tải biển quan trọng nhất thế giới.

Nhà lãnh đạo Mỹ nói: “Bây giờ chúng ta sẽ mở lại Vịnh, có hoặc không có họ… và nếu không được, chúng ta sẽ có thể kết thúc việc này bằng cách này hay cách khác. Mọi thứ đang diễn ra tốt đẹp”.

Tổng thống Trump nhấn mạnh rằng Mỹ “sẽ không cho phép” Iran thu phí đối với các tàu đi qua tuyến đường thủy này, đồng thời cho biết quyền tiếp cận sẽ được khôi phục “một cách tự động”.

Ông chủ thứ 47 của Nhà Trắng cũng đề cập đến khả năng nhận được sự ủng hộ quốc tế, cho biết “các quốc gia khác” sẵn sàng hỗ trợ, dù không nêu cụ thể đó là những nước nào.

Yêu cầu về hạt nhân là trọng tâm lập trường của Mỹ

Các cuộc đàm phán tại Islamabad (Pakistan) diễn ra sau lệnh ngừng bắn kéo dài hai tuần do Pakistan làm trung gian, với sự hỗ trợ của Thổ Nhĩ Kỳ, Trung Quốc, Saudi Arabia và Ai Cập, sau nhiều tuần xung đột bắt nguồn từ các cuộc không kích của Mỹ và Israel vào Iran từ ngày 28/2.

Trong khuôn khổ thỏa thuận, hai bên cam kết sẽ gặp nhau tại Islamabad để thúc đẩy một nền hòa bình lâu dài.

Phó Tổng thống JD Vance dẫn đầu phái đoàn Mỹ tại Islamabad, cùng với các quan chức cấp cao như các Đặc phái viên Steve Witkoff và Jared Kushner, trong bối cảnh các cuộc đàm phán nhằm biến lệnh ngừng bắn mong manh thành một thỏa thuận rộng lớn hơn.

Iran đã cử một phái đoàn cấp cao do Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf dẫn đầu, cùng với Ngoại trưởng Abbas Araghchi và các quan chức hàng đầu phụ trách các lĩnh vực quân sự, kinh tế và chính trị.

Pakistan xem các cuộc đàm phán là thời khắc “quyết định”

Trong các phát biểu của mình, Tổng thống Trump thể hiện rõ quan điểm rằng chương trình hạt nhân của Iran vẫn là vấn đề then chốt trong đàm phán, coi đây là tiêu chuẩn cốt lõi cho bất kỳ thỏa thuận nào.

Về phía Iran, Tehran được cho là sẽ chỉ tham gia nếu các điều kiện tiên quyết của họ được đáp ứng. Các tuyên bố trước đó từ ông Ghalibaf nhấn mạnh những yêu cầu như lệnh ngừng bắn tại Liban và việc giải phóng các tài sản bị phong tỏa của Iran trước khi các cuộc đàm phán chính thức bắt đầu.

Thủ tướng Pakistan, ông Shehbaz Sharif mô tả các cuộc đàm phán là một thời điểm then chốt, cam kết Islamabad sẽ nỗ lực hết sức để thúc đẩy tiến triển.

Trong bài phát biểu trên truyền hình, ông Sharif tuyên bố: “Pakistan sẽ làm hết sức mình vì sự thành công của các cuộc đàm phán, đây là một nhiệm vụ khó khăn”, đồng thời gọi tiến trình này là giai đoạn “quyết định” nhằm đảm bảo một lệnh ngừng bắn lâu dài.

Thủ tướng Pakistan kêu gọi sự ủng hộ của công chúng, cho rằng một kết quả thành công có thể cứu sống nhiều sinh mạng và giảm bớt những gián đoạn đang gây áp lực lên thị trường năng lượng và đời sống hằng ngày trong khu vực.

Điểm đổ vỡ tiềm tàng

Theo kênh Al Jazeera của Qatar, nhà phân tích độc lập Sahar Khan tại Washington mô tả Liban là “điểm gãy” tiềm tàng giữa Mỹ và Israel khi nói rằng: “Một thỏa thuận bền vững chỉ có thể đạt được nếu Israel ngừng tấn công. Trong tất cả các vòng đàm phán, chính Israel đã phá vỡ chúng bằng việc tấn công Iran. Cuối cùng, lựa chọn thuộc về Mỹ: hoặc là từ bỏ lệnh ngừng bắn và tấn công Iran, hoặc là buộc Israel phải tuân thủ lệnh ngừng bắn, nếu không sẽ có hậu quả”.

Bà Dania Thafer, giám đốc điều hành của Diễn đàn Quốc tế vùng Vịnh, cho rằng việc Israel không tham gia đàm phán là một thách thức mang tính cấu trúc.

Bà Thafer nói: “Israel là một bên trong cuộc chiến, và cũng là bên có lợi ích lớn nhất trong việc tiếp tục cuộc chiến này, vì vậy họ cần phải tham gia vào quá trình đàm phán và thỏa thuận cuối cùng. Nếu không, họ luôn có thể lập luận rằng Israel chưa từng đồng ý với bất kỳ điều khoản nào”.

Trong khi đó, ông Masood Khalid, cựu đại sứ Pakistan tại Trung Quốc cho rằng các lập trường cứng rắn tối đa có thể sẽ dịu lại theo thời gian.

Ông Khalid nói: “Một mức độ đồng thuận nhất định giữa Mỹ và Iran về vấn đề hạt nhân, cũng như một dạng hiểu biết đa phương để mở lại eo biển Hormuz, là điều có thể xảy ra, vì cả hai bên đều đang có dấu hiệu mệt mỏi và muốn có một khoảng nghỉ khỏi xung đột”.

Về câu hỏi ai sẽ là bên bảo đảm hòa bình, ông Khalid tỏ ra hoài nghi khi nói rằng: “Không có quốc gia đơn lẻ nào sẵn sàng đóng vai trò bảo đảm thay cho Mỹ hoặc Israel. Trung Quốc không thể chấp nhận rủi ro bảo đảm cho hành vi của Mỹ và Israel”.

Ông Khalid nói thêm rằng bất kỳ thỏa thuận nào cũng có thể sẽ cần sự hậu thuẫn của các quốc gia chủ chốt ở Trung Đông, các thành viên thường trực của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc, và một nghị quyết ràng buộc.

Nhà phân tích Khan cho rằng vấn đề bên bảo đảm là quá sớm để bàn tới, vì “Trung Quốc không cần thiết phải tham gia vào vòng đàm phán này.

Bà Khan nhấn mạnh: “Các lệnh ngừng bắn là quá trình lặp lại nhiều bước, và mục tiêu đầu tiên là xây dựng lòng tin. Nếu Mỹ có thể kiềm chế Israel và buộc nước này ngừng tấn công Liban trong thời gian đàm phán, đó sẽ là một bước tiến đáng kể, và Trump có thể coi đó là một chiến thắng”.