Theo tờ New York Times, Tổng thống Mỹ Donald Trump chuẩn bị tổ chức hội nghị thượng đỉnh đầu tiên của “Hội đồng Hòa bình” tại Washington, DC - sự kiện mà ông nhiều khả năng muốn dùng để chứng minh cơ chế mới thành lập này có thể vượt qua hoài nghi, kể cả từ những nước đã ký tham gia ủng hộ, trong bối cảnh Israel nhiều tháng qua bị cáo buộc vi phạm lệnh ngừng bắn ở Gaza.

Hội nghị diễn ra ngày 19/2, gần tròn ba tháng kể từ khi Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc (LHQ) thông qua kế hoạch ngừng bắn do Mỹ hậu thuẫn giữa lúc Israel tiến hành chiến dịch quân sự tại Gaza. Kế hoạch này bao gồm nhiệm vụ kéo dài hai năm cho Hội đồng Hòa bình nhằm giám sát tái thiết vùng lãnh thổ Palestine bị tàn phá, cũng như triển khai cái gọi là Lực lượng Ổn định Quốc tế.

Ngay từ sau cuộc bỏ phiếu hồi tháng 11/2025, Hội đồng Hòa bình đã vấp phải nhiều lo ngại. Nhiều đồng minh phương Tây truyền thống tỏ ra dè dặt trước những tham vọng rộng hơn của chính quyền Mỹ – điều mà một số người coi là nỗ lực tạo ra một cơ chế cạnh tranh với LHQ nhưng đặt dưới sự chi phối của ông Trump.

Ngay cả một số quốc gia đã ký tham gia cũng đặt câu hỏi về khả năng tạo ra thay đổi thực chất tại Gaza của hội đồng. Một số cường quốc Trung Đông đã gia nhập, trong khi Israel - gia nhập muộn vào đầu tháng 2- cũng khiến nhiều người lo ngại.

Tính đến cuộc họp ngày 19/2, hội đồng vẫn chưa có đại diện Palestine, điều mà nhiều nhà quan sát xem là trở ngại lớn cho bất kỳ giải pháp bền vững nào.

“Rốt cuộc thì ông Trump muốn đạt được điều gì từ cuộc họp này?”, ông Yousef Munayyer, Giám đốc chương trình Israel–Palestine tại Arab Center Washington DC, đặt câu hỏi.

“Tôi nghĩ ông ấy muốn có thể nói rằng nhiều nước đang tham gia, tin tưởng vào dự án và tầm nhìn của ông ấy, cũng như vào khả năng thúc đẩy tiến trình”, ông nhận định với Al Jazeera, “Nhưng tôi không nghĩ sẽ có những cam kết lớn cho đến khi các vấn đề chính trị cốt lõi – vốn vẫn chưa được giải quyết – có hướng đi rõ ràng hơn.”

“Lựa chọn duy nhất hiện nay”

Theo ông Munayyer, hiện tại Hội đồng Hòa bình vẫn là “lựa chọn duy nhất” cho những bên muốn cải thiện đời sống người Palestine tại Gaza, song đồng thời cũng “gắn chặt với cá nhân Tổng thống Donald Trump”.

Điều đó làm dấy lên nghi ngờ nghiêm trọng về tính bền vững lâu dài của hội đồng trong bối cảnh cuộc khủng hoảng có thể kéo dài hàng thập kỷ.

“Các nước trong khu vực, vốn thực sự lo ngại về tương lai Trung Đông và về tình hình tại Gaza, gần như không có lựa chọn nào khác ngoài việc hy vọng rằng tham gia Hội đồng Hòa bình sẽ giúp họ có tiếng nói và ảnh hưởng đối với tương lai Gaza trong những năm tới", ông nói.

Chuyên gia Munayyer cho rằng cơ hội thực tế nhất cho các nước thành viên là tập trung vào những gì có thể đạt được trong ngắn hạn: củng cố hạ tầng y tế, bảo đảm tự do đi lại, cung cấp nơi trú ẩn, và thúc đẩy chấm dứt vi phạm ngừng bắn.

Kể từ ngày 7/10/2023, ít nhất 72.063 người Palestine đã thiệt mạng tại Gaza; riêng từ khi lệnh “ngừng bắn” có hiệu lực ngày 11/10/2025, có thêm 603 người thiệt mạng. Gần như toàn bộ dân số 2,1 triệu người đã phải di dời, hơn 80% công trình bị phá hủy.

Về phần mình, ông Trump - người từng hình dung Gaza thành một “Riviera Trung Đông” - tỏ ra lạc quan trước thềm hội nghị. Trên Truth Social hôm 16/2, ông ca ngợi “tiềm năng không giới hạn” của Hội đồng và cho rằng đây sẽ là “cơ quan quốc tế hệ trọng nhất trong lịch sử”.

Nhà lãnh đạo Mỹ nói sẽ công bố cam kết tài trợ 5 tỷ USD cho các nỗ lực nhân đạo và tái thiết Gaza, đồng thời cho biết các nước thành viên đã cam kết cung cấp “hàng nghìn nhân sự” cho Lực lượng Ổn định Quốc tế và lực lượng cảnh sát địa phương nhằm duy trì an ninh.

Trong khi đó, con rể ông Trump là Jared Kushner – thành viên “ban điều hành Gaza” – đã công bố bản kế hoạch tái thiết rõ ràng nhất hồi tháng 1. Kế hoạch này, được xây dựng mà không có sự tham vấn của người Palestine tại Gaza, vẽ ra viễn cảnh các tòa tháp hiện đại, trung tâm dữ liệu, khu nghỉ dưỡng ven biển, công viên và cơ sở thể thao – dựa trên việc xóa bỏ cấu trúc đô thị hiện tại của dải đất này.

Ông Kushner cho biết kế hoạch chỉ bắt đầu sau khi Hamas giải giáp hoàn toàn và quân đội Israel rút lui – những vấn đề vẫn chưa được giải quyết.

Sức ép lên Israel?

Trong khi chính quyền Mỹ nói về các kế hoạch xây dựng quy mô lớn, thực tế có thể khắc nghiệt hơn khi họ gặp đại diện 25 quốc gia thành viên cùng một số nước quan sát viên - theo Annelle Sheline, chuyên gia tại Viện Quincy.

Bà Sheline cho rằng bất kỳ tiến triển nào đủ để chứng minh “tính khả thi” của hội đồng gần như chắc chắn đòi hỏi Mỹ phải gây sức ép lên Israel.

“Ông Trump muốn các nước xác nhận con số 5 tỷ USD và đưa ra cam kết cụ thể bằng văn bản", bà Sheline nói với Al Jazeera. “Điều này có thể khó khăn, bởi các nước vùng Vịnh đã nói rõ rằng họ không muốn tài trợ cho một cuộc tái thiết rồi lại bị phá hủy vài năm sau".

Việc Israel tham gia Hội đồng - dù Thủ tướng Benjamin Netanyahu ban đầu phản đối - cũng làm dấy lên lo ngại về ảnh hưởng lớn hơn đối với chính sách Mỹ. Theo bà Sheline, một bước đi thiện chí thực sự là bổ sung đại diện Palestine vào hội đồng.

Bà đề xuất Marwan Barghouti - chính trị gia Palestine đang thụ án tù chung thân tại Israel – như một ứng viên tiềm năng, cho rằng việc phóng thích ông có thể là ví dụ về nơi Mỹ có thể sử dụng đòn bẩy ngay lập tức.

Trong ngắn hạn, bà cho rằng các nước thành viên đang chờ tình hình an ninh được cải thiện, khi Israel vẫn bị cáo buộc vi phạm ngừng bắn hàng ngày.

Trong khi đó, Indonesia đã nói sẵn sàng cử 1.000 binh sĩ cho lực lượng ổn định, có thể tăng lên 8.000, nhưng việc triển khai khó xảy ra nếu không có bảo đảm ngừng bắn tốt hơn.

“Gaza vẫn là vùng chiến sự”, bà Sheline nói. “Ngay cả Indonesia, dù tuyên bố sẵn sàng đóng góp quân, cũng khó có thể hành động khi tình hình chưa ổn định”.

Một cơ hội?

Theo Laurie Nathan, Giám đốc chương trình hòa giải tại Đại học Notre Dame, nhiệm vụ cấp thiết nhất của cuộc họp là bảo đảm lệnh ngừng bắn được thực thi thực chất, bao gồm cơ chế trách nhiệm giải trình cho các vi phạm.

“Hội đồng Hòa bình sẽ không thể đóng vai trò tái thiết có ý nghĩa nếu Gaza không ổn định, và ổn định đòi hỏi tuân thủ ngừng bắn”, ông nói.

Bước tiếp theo có thể là cam kết triển khai binh sĩ, dù điều này vẫn phụ thuộc vào việc đạt thỏa thuận giải giáp Hamas.

Ông Trump và các đồng minh thường tự mô tả ông là “tổng thống kiến tạo hòa bình”, thậm chí ông nhiều lần bày tỏ tin rằng mình xứng đáng với giải Nobel Hòa bình.

Tham vọng rộng hơn?

Cả đồng minh phương Tây lẫn các chuyên gia đều đặt câu hỏi về phạm vi rộng lớn của Hội đồng Hòa bình, vượt xa nhiệm vụ tái thiết Gaza được Hội đồng Bảo an phê chuẩn.

Bản điều lệ được cho là đã gửi tới các nước mời không trực tiếp nhắc đến Gaza mà chỉ trích các mô hình xây dựng hòa bình hiện tại là “duy trì phụ thuộc và thể chế hóa khủng hoảng”.

Giới phê bình cũng đặt vấn đề về vai trò “chủ tịch vô thời hạn” và quyền phủ quyết duy nhất của Tổng thống Trump, cho rằng cấu trúc này làm suy yếu tinh thần đa phương.

Theo chuyên gia Richard Gowan tại International Crisis Group, những lo ngại đó khó sớm biến mất. Tuy nhiên, ông cho rằng điều đó không ngăn cản các nước châu Âu ủng hộ hội đồng nếu cơ chế này đạt tiến triển thực chất tại Gaza.

“Nếu ông Trump sử dụng quyền lực để điều khiển tất cả, chặn các đề xuất ông không thích và vận hành hội đồng theo cách hoàn toàn cá nhân hóa”, ông Gowan nói, “ngay cả các nước muốn giữ quan hệ tốt với ông ấy cũng sẽ phải cân nhắc".

“Nhưng nếu ông ấy sẵn sàng lắng nghe, đặc biệt là nhóm Arab, và cuộc họp diễn ra như một diễn đàn trao đổi nghiêm túc, điều đó sẽ không xóa hết hoài nghi, nhưng ít nhất cho thấy đây có thể là một khuôn khổ ngoại giao đáng kể", chuyên gia Gowan đánh giá.