Phóng viên TTXVN tại Washington dẫn thông cáo của Nhà Trắng cho biết Hải quân Mỹ đang đối mặt với tình trạng thiết kế tàu quá phức tạp, thay đổi thiết kế nhiều lần, thiếu năng lực đóng tàu và cạnh tranh trong ngành, dẫn đến chi phí tăng, tiến độ chậm và lượng đơn hàng tồn đọng lớn trong 6 chương trình đóng tàu chủ yếu. Chính quyền Tổng thống Trump cho rằng việc khôi phục năng lực công nghiệp hàng hải là cần thiết để đáp ứng kế hoạch mở rộng lực lượng Hải quân.

Đáng chú ý, bản ghi nhớ yêu cầu trong vòng 60 ngày, Bộ trưởng Chiến tranh phải trình kế hoạch thay thế Hệ thống Phóng máy bay điện từ tiên tiến (EMALS) và thang nâng vũ khí tiên tiến bằng hệ thống phóng hơi nước và thủy lực truyền thống trên tàu sân bay CVN-81 USS Doris Miller, chiếc thứ tư thuộc lớp Gerald R. Ford. CVN-81 dự kiến đặt sống tàu vào cuối năm nay và bàn giao vào năm 2034.

Quyết định này gây tranh luận trong giới công nghiệp quốc phòng. Nhà sản xuất EMALS, General Atomics, cho biết gần 50% quá trình sản xuất hệ thống cho CVN-81 đã hoàn tất và việc thay đổi thiết kế vào thời điểm này có thể làm phát sinh chi phí, ảnh hưởng tiến độ và tạo rủi ro tích hợp. Các tài liệu của Lầu Năm Góc cho biết tính đến tháng 3/2026, tàu sân bay USS Gerald R. Ford đã thực hiện 36.863 lần phóng bằng hệ thống EMALS.

Bản ghi nhớ đồng thời mở đường cho việc tạm thời đóng một số tàu quân sự tại nước ngoài để giải quyết thiếu hụt năng lực trong nước. Theo mô hình được gọi là “Finland Model”, các nhà đóng tàu nước ngoài phải đầu tư đáng kể vào xưởng đóng tàu tại Mỹ, xây dựng hoặc sở hữu phần lớn một cơ sở tại Mỹ, tuyển dụng và đào tạo lao động Mỹ, chuyển giao công nghệ phù hợp và xây dựng chuỗi cung ứng trong nước. Hai tàu đầu tiên có thể được đóng tại xưởng của công ty mẹ ở nước ngoài, sau đó các tàu tiếp theo phải được đóng tại Mỹ.

Bản ghi nhớ cũng yêu cầu lập xưởng hải quân công lập thứ 5, nhằm tăng năng lực sửa chữa tàu ngầm và tàu sân bay. Bộ trưởng Chiến tranh phải trình kế hoạch trong vòng 120 ngày, trong đó xem xét các địa điểm gần Hạm đội Thái Bình Dương, gồm khu vực lục địa Mỹ, Alaska, Hawaii và các vùng lãnh thổ Mỹ. Phương án có thể bao gồm tới 3 ụ tàu mới. Hiện Hải quân Mỹ có 4 xưởng hải quân công lập tại Virginia, Maine, Washington và Hawaii.

Ngoài ra, chính quyền ông Trump cũng yêu cầu thành lập Trung tâm Sửa chữa bộ phận để tiếp nhận, sửa chữa và tân trang các linh kiện phục vụ lực lượng tàu ngầm, đồng thời tiến hành đánh giá và cải tổ Bộ Tư lệnh Hệ thống biển Hải quân (NAVSEA) nhằm giảm thủ tục hành chính, tăng trách nhiệm về tiến độ và hạn chế việc liên tục thay đổi thiết kế tàu.

Giới phân tích quốc phòng Mỹ nhận định các biện pháp trên phản ánh nỗ lực của chính quyền ông Trump nhằm đồng thời tăng quy mô Hải quân, rút ngắn thời gian đóng và sửa chữa tàu, khôi phục ngành đóng tàu trong nước và tận dụng năng lực của các đồng minh trong giai đoạn chuyển tiếp. Tuy nhiên, việc thay đổi công nghệ trên tàu sân bay CVN-81 và xây dựng thêm xưởng hải quân sẽ đặt ra thách thức đáng kể về chi phí, nhân lực và tiến độ.

Các biện pháp mới tiếp nối Kế hoạch Hành động hàng hải của Mỹ được công bố tháng 2/2026, trong đó chính quyền Tổng thống Trump xác định mở rộng năng lực đóng tàu quân sự và thương mại, củng cố chuỗi cung ứng, tăng năng lực sửa chữa tàu và phát triển lực lượng lao động hàng hải là những ưu tiên nhằm khôi phục ưu thế hàng hải của Mỹ.