Tổng thống Trump cho biết, ông không phản đối việc gửi bản ghi nhớ thỏa thuận (MoU) tới Quốc hội để xem xét, song không cho biết khi nào Quốc hội sẽ nhận được các chi tiết này.

Thông tin về thỏa thuận đã nhận được phản ứng khá dè dặt tại Quốc hội trong tuần này, kể cả từ một số đồng minh quan trọng của Tổng thống Trump. Thượng nghị sĩ Lindsey Graham (đảng Cộng hòa, bang Nam Carolina) cho rằng, Quốc hội cần có cơ hội tham gia đánh giá thỏa thuận. Thượng nghị sĩ Graham nhấn mạnh, nếu muốn một thỏa thuận tồn tại lâu dài, đó không thể chỉ là một thỏa thuận hành pháp mà cần có một cuộc bỏ phiếu của Quốc hội để củng cố trong dài hạn. 

Trong khi đó, các nghị sĩ Dân chủ phần lớn vẫn giữ thái độ thận trọng về cách họ sẽ xử lý một cuộc bỏ phiếu liên quan đến thỏa thuận. Một số người có thể khó phản đối một thỏa thuận chấm dứt xung đột với các điều khoản tương đối giống với những gì đã đạt được dưới thời cựu Tổng thống Barack Obama, tuy nhiên, nhiều nghị sĩ Dân chủ vẫn đặt câu hỏi về những gì đã đạt được sau cuộc xung đột. 

Trước đó, năm 2015, nhóm P5+1 (gồm 5 nước thành viên Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc và Đức) đã đạt thỏa thuận hạt nhân Kế hoạch Hành động chung toàn diện (JCPOA) với Iran, dưới thời Tổng thống Barack Obama.

Theo đó, các nước nhất trí nới lỏng trừng phạt và nhượng bộ tài chính cho Iran để đổi lấy việc hạn chế tham vọng hạt nhân của nước này. Tuy nhiên, Tổng thống Trump đã rút Mỹ khỏi thỏa thuận đó trong nhiệm kỳ đầu tiên của mình và giờ đây ông quay trở lại với một thỏa thuận mới được cho là có thể mang nhiều điểm tương đồng với JCPOA.

Trong diễn biến khác cùng ngày 16/6, Thượng viện đã không thể thúc đẩy một biện pháp yêu cầu Tổng thống Trump rút các lực lượng Mỹ khỏi các hoạt động thù địch chống Iran, dù có 4 thượng nghị sĩ đảng Cộng hòa đã bỏ phiếu ủng hộ. Kiến nghị do Thượng nghị sĩ Raphael Warnock (đảng Dân chủ, bang Georgia) bảo trợ, nhằm đưa nghị quyết về quyền hạn chiến tranh ra khỏi Ủy ban Đối ngoại Thượng viện để xem xét trực tiếp. Kiến nghị này thất bại với tỷ lệ phiếu 47-48.

Theo phóng viên TTXVN tại Tel Aviv, một trong những nội dung đáng chú ý nhất trong thỏa thuận sơ bộ là kế hoạch tái thiết và phát triển kinh tế dành cho Iran. Theo đó, Mỹ và các đối tác khu vực sẽ xây dựng một chương trình hỗ trợ toàn diện với tổng giá trị tối thiểu 300 tỷ USD. Cơ chế triển khai cụ thể sẽ được hoàn thiện trong khuôn khổ thỏa thuận cuối cùng.

Đối với vấn đề hạt nhân, dự thảo chỉ ghi nhận cam kết của Iran sẽ không phát triển vũ khí hạt nhân. Các nội dung nhạy cảm hơn như số phận kho urani làm giàu hiện có, nhu cầu làm giàu urani trong tương lai và cơ chế giám sát sẽ được đàm phán trong giai đoạn tiếp theo. Tài liệu cũng nêu khả năng Mỹ từng bước dỡ bỏ toàn bộ các biện pháp trừng phạt nhằm vào Iran theo lộ trình sẽ được thống nhất trong thỏa thuận cuối cùng.

Trong phản ứng của mình, giới chức Israel bày tỏ quan ngại Iran có thể tận dụng giai đoạn đàm phán kéo dài 60 ngày với Mỹ theo khuôn khổ bản ghi nhớ giữa hai bên để tiếp tục thúc đẩy chương trình hạt nhân và rút ngắn thời gian tiến tới năng lực chế tạo vũ khí hạt nhân.

Phát biểu tại cuộc họp báo ngày 16/6, Thủ tướng Israel, ông Benjamin Netanyahu tuyên bố thỏa thuận giữa Mỹ và Iran sẽ không làm thay đổi chính sách an ninh của Israel. Ông Netanyahu khẳng định, quân đội nước này sẽ tiếp tục duy trì hiện diện tại các khu vực đệm ở miền Nam Liban, Syria và Gaza chừng nào còn cần thiết vì lý do an ninh.

Bộ trưởng Quốc phòng Israel, ông Israel Katz cũng đã trao đổi với người đồng cấp Mỹ Pete Hegseth, nhấn mạnh, Israel không có kế hoạch rút quân khỏi Liban và sẽ có phản ứng ngay lập tức nếu bị đe dọa an ninh.

Trong phản ứng của mình, Bộ Ngoại giao Iraq ngày 16/6 hoan nghênh việc Mỹ và Iran đạt được MoU nhằm chấm dứt các hoạt động quân sự. Tuyên bố chính thức của Bộ Ngoại giao Iraq bày tỏ tin tưởng rằng bước đi này sẽ góp phần tăng cường ổn định khu vực, mở ra cơ hội mới cho đối thoại, hợp tác và xây dựng lòng tin giữa các bên liên quan. Bộ Ngoại giao Iraq nhấn mạnh, lập trường nhất quán của Baghdad là phản đối sử dụng vũ lực và ưu tiên các biện pháp đối thoại, hòa giải và ngoại giao nhằm xử lý các bất đồng.

Về phần mình, Chính phủ Hàn Quốc đang xem xét khả năng tham gia các sáng kiến quốc tế nhằm khôi phục tự do hàng hải tại eo biển Hormuz sau khi Mỹ và Iran đạt được thỏa thuận hòa bình sơ bộ, mở ra triển vọng nối lại hoạt động lưu thông trên một trong những tuyến vận tải năng lượng và thương mại quan trọng nhất thế giới.

Theo phóng viên TTXVN tại Hàn Quốc, giới chức Hàn Quốc ngày 16/6 cho biết, khi căng thẳng khu vực có dấu hiệu hạ nhiệt, Seoul có thể đẩy nhanh thảo luận về mức độ đóng góp đối với các cơ chế bảo đảm an ninh hàng hải sau xung đột.

Các chuyên gia nhận định, việc mở lại eo biển Hormuz mới chỉ là bước đầu của tiến trình ổn định hậu xung đột. Hoạt động rà phá thủy lôi và bảo đảm an ninh hàng hải nhiều khả năng sẽ là nhiệm vụ trọng tâm trong giai đoạn tiếp theo.

Giáo sư Park Won Gon thuộc Đại học Nữ sinh Ewha nhận định tự do hàng hải khó có thể được khôi phục hoàn toàn nếu chưa xử lý xong các bãi thủy lôi. Theo ông, Hàn Quốc là một trong số ít quốc gia sở hữu năng lực đối phó thủy lôi tương đối mạnh nhờ duy trì khả năng này trong quá trình chuẩn bị cho các tình huống trên bán đảo Triều Tiên.

Tuy nhiên, giới quân sự Hàn Quốc cho rằng, thách thức lớn không nằm ở năng lực rà phá mà ở bài toán vận chuyển, duy trì hoạt động và bảo đảm hậu cần cho các tàu chuyên dụng trong môi trường tác chiến xa bờ tại khu vực Vùng Vịnh.