Theo truyền thông Qatar ngày 24/8, Thủ tướng Canada Mark Carney đã công bố các biện pháp thuế đáp trả Mỹ sau khi các cuộc đàm phán căng thẳng giữa hai nước đổ vỡ.

Động thái trên diễn ra sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump áp mức thuế 50% đối với hàng hóa Canada trị giá 20 tỷ USD, tương đương 5,5% kim ngạch xuất khẩu của Canada, làm xáo trộn mối quan hệ ổn định lâu dài giữa hai nước láng giềng Bắc Mỹ này.

Ông Trump lần đầu áp thuế đối với một số mặt hàng nhập khẩu chủ chốt từ Canada vào đầu nhiệm kỳ thứ hai vào năm 2025. Kể từ đó, hai nước liên tục xảy ra tranh cãi khi ông Trump nhiều lần đưa ra những cảnh báo áp thuế mới.

Nguyên nhân đàm phán đổ vỡ

Phát biểu tại Ottawa ngày 22/8, Thủ tướng Carney lý giải nguyên nhân đàm phán với Mỹ đổ vỡ vào cuối ngày hôm trước là do Tổng thống Trump đưa ra những điều kiện mà Canada không thể chấp nhận được. Ông Carney nói: “Trong những ngày gần đây, Mỹ đưa ra các điều khoản mới không mang lại lợi ích kinh tế, không công bằng đối với Canada và làm suy yếu những lợi ích mà Canada có thể nhận được, đồng thời đặt ra nghi vấn về độ tin cậy của các thỏa thuận”.

Ông cho biết những yêu cầu này bao gồm hạn chế khả năng Canada thiết lập các thỏa thuận thương mại mới, điều mà ông cho là xâm phạm chủ quyền của Canada. Ông nói: “Xét trên nhiều phương diện, chúng tôi là đối tác được nhiều nước trên thế giới lựa chọn và phía Mỹ muốn hạn chế điều đó. Họ đưa ra những điều khoản nhằm hạn chế điều đó. Không thể chấp nhận được”.

Ông Carney cũng nói rằng các nhà đàm phán Mỹ đưa ra những cảnh báo không thể chấp nhận được liên quan đến tiếng Pháp và văn hóa Quebec (tỉnh nói tiếng Pháp ở miền Đông Canada).

Trong bài phát biểu sau đó cùng ngày, ông Carney nhấn mạnh rằng những thay đổi vào phút chót tại bàn đàm phán đã khiến ông phải triệu hồi các nhà đàm phán Canada từ Mỹ về nước. Ông nói: “Tóm lại, họ đòi hỏi quá nhiều và đưa ra quá ít”.

Đáp lại tuyên bố của ông Carney, Tổng thống Trump viết trên mạng xã hội Truth Social: “Canada muốn hưởng những lợi ích của việc trở thành một bang của Mỹ, nhưng lại không muốn trở thành một bang của Mỹ!!!”

Trước đó, ông Trump từng cảnh báo sáp nhập Canada và biến nước này thành bang thứ 51 của Mỹ. Tổng thống Mỹ cũng cáo buộc Canada trong nhiều năm đã áp các mức thuế cao đối với nông dân Mỹ.

Những sản phẩm của Canada sẽ chịu thuế của Mỹ

Danh sách các mặt hàng Canada bị Mỹ áp thuế rất dài, từ rượu whisky đến áo khoác lông ngỗng và thiết bị khúc côn cầu trên băng.

Mức thuế 50% đối với hàng hóa trị giá 20 tỷ USD của Canada tác động tới hơn 500 nhóm sản phẩm, trong đó có: nhóm đồ uống có cồn (như bia, rượu vang, rượu mạnh, rượu táo) và các thương hiệu phổ biến của Canada như whisky Crown Royal và bia Molson nhiều khả năng sẽ chịu tác động; các sản phẩm liên quan sữa, kem, siro lactose; các sản phẩm công nghệ, từ điện thoại thông minh, máy ảnh đến thiết bị radar và ăng-ten; dụng cụ thể thao, đáng chú ý là thiết bị khúc côn cầu trên băng (một trong hai môn thể thao quốc gia của Canada); các mặt hàng thể thao khác bị áp thuế gồm thiết bị chơi golf, dụng cụ tập gym và thiết bị bơi lội; các sản phẩm gỗ, bao gồm gỗ xẻ, phào chỉ, ván ép, đồ nội thất và các bộ phận làm hàng rào; các sản phẩm và quà tặng theo mùa lễ hội, bao gồm đồ chơi, quần áo, đồ trang trí Giáng sinh, đồ trang sức, mỹ phẩm và nước hoa…

Ngoài ra, các mức thuế mới cũng được áp dụng đối với một số sản phẩm trước đây được bảo hộ theo Hiệp định Mỹ - Mexico - Canada (USMCA) được ký trong nhiệm kỳ đầu của ông Trump, qua đó làm dấy lên câu hỏi về tương lai của hiệp định này.

Các mức thuế mới được áp dụng bổ sung cho những mức thuế Mỹ đã áp từ trước đối với thép, gỗ và ô tô.

Những sản phẩm của Mỹ sẽ chịu thuế của Canada

Trong khi đó, Canada cho biết các biện pháp thuế đáp trả bắt đầu từ ngày 8/9 sẽ nhằm vào thép, các sản phẩm sữa, thiết bị gia dụng, máy móc nông nghiệp, bột giấy và giấy, cùng các sản phẩm điện tử.

Chính phủ Canada sẽ công bố thêm thông tin chi tiết về những mặt hàng bị áp thuế trong những ngày tới.

Tác động đến kinh tế Canada

Theo một số chuyên gia, dự báo nền kinh tế Canada sẽ chịu tác động lớn từ các mức thuế mới. Theo đó, chi phí, giá cả và tỷ lệ thất nghiệp đều sẽ tăng. Các doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, có thể phải tuyên bố phá sản.

Các mức thuế này sẽ khiến hàng trăm mặt hàng của Canada không còn khả năng cạnh tranh về giá tại thị trường Mỹ. Những ngành quan trọng và có ảnh hưởng về chính trị, trong đó có ngành đồ uống có cồn, sữa và đồ nội thất, sẽ chịu tác động lớn nhất.

Tuy nhiên, chỉ 5% hàng xuất khẩu của Canada bị ảnh hưởng trong tổng kim ngạch xuất khẩu trị giá 382 tỷ USD và đây không phải là đòn đánh quá mạnh đối với toàn bộ nền kinh tế Canada.

Trong khi đó, các chuyên gia cho rằng Thủ tướng Carney đang coi cuộc chiến thương mại là cơ hội để Canada tăng cường quan hệ thương mại với các nước khác. Tuy nhiên, đây là nhiệm vụ khó khăn. Theo công ty dữ liệu tài chính Trading Economics, phần lớn hàng xuất khẩu của Canada (khoảng 73%) được bán sang Mỹ và có tổng trị giá 409 tỷ USD trong năm 2025.

Anh đứng thứ hai, chiếm 6% hàng xuất khẩu của Canada, trong khi 4,4% hàng xuất khẩu của Canada được đưa sang Trung Quốc. Phần còn lại được xuất khẩu sang nhiều thị trường khác ở châu Âu và châu Á.

Tác động đến kinh tế Mỹ

Các chuyên gia cảnh báo rằng việc tăng thuế không chỉ làm gia tăng chi phí đối với doanh nghiệp mà gần như luôn khiến các hộ gia đình phải chịu giá cả cao hơn, trong đó có người tiêu dùng Mỹ.

Business Roundtable (tổ chức gồm 200 giám đốc điều hành của các tập đoàn hàng đầu Mỹ) cảnh báo các mức thuế mới có nguy cơ làm tăng chi phí đối với các doanh nghiệp và gia đình Mỹ, đồng thời kêu gọi hai chính phủ nối lại đàm phán.

Theo các chuyên gia, các mức thuế mới nhất sẽ gây tổn thất về mặt chính trị cho cả hai quốc gia. Các biện pháp của Tổng thống Trump không giúp đẩy mạnh thương mại của Mỹ cũng như không thúc đẩy đầu tư như ông từng tuyên bố. Thay vào đó, các biện pháp này đã gây lạm phát do đẩy giá cả tăng lên. Những mức thuế áp dụng trên diện rộng như hiện nay không hiệu quả và đang gây tổn hại cho Mỹ, đặc biệt gây tổn hại cho đảng Cộng hòa khi đảng này chuẩn bị bước vào cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11.

Bà Diamond Isinger, từng là cố vấn đặc biệt của cựu Thủ tướng Canada Justin Trudeau, cho rằng cuối cùng cả hai nước sẽ chịu thiệt hại từ cuộc chiến thương mại. Bà nói: “Điều này sẽ gây khó khăn và tạo ra những tổn thất đối với cả người dân Canada và Mỹ do những hành động mà đáng tiếc là Mỹ đã thực hiện cũng như các biện pháp đáp trả của Canada”.