Theo trang The Guardian (Anh), ngày 20/3, Iran tuyên bố sẽ mở rộng các đòn tấn công nhằm vào hạ tầng năng lượng trong khu vực, sau khi cáo buộc cuộc không kích của Israel vào cơ sở sản xuất mỏ khí South Pars hôm 19/3 đã châm ngòi cho “cuộc chiến kinh tế toàn diện”.

South Pars là một phần của mỏ khí tự nhiên lớn nhất thế giới, nằm ngoài khơi giữa Iran và Qatar, đồng thời nối liền với mỏ North Field khổng lồ của Qatar. Đây là nguồn cung chiến lược, giữ vai trò then chốt trong cán cân năng lượng khu vực và thị trường toàn cầu.

Chỉ vài giờ sau vụ tấn công vào South Pars, tên lửa Iran đã đánh trúng Ras Laffan - trung tâm chế biến khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) chủ lực của Qatar. Theo công ty khí đốt quốc doanh nước này, vụ việc gây “thiệt hại nghiêm trọng” đối với một trong những đầu mối xuất khẩu LNG đường biển lớn nhất thế giới.

Giám đốc điều hành QatarEnergy, ông Saad al-Kaabi, cho biết việc khôi phục các cơ sở bị hư hại có thể mất từ 3 đến 5 năm, làm dấy lên lo ngại về nguy cơ gián đoạn nguồn cung khí kéo dài trên quy mô toàn cầu.

Qatar xác nhận đã hứng chịu cuộc tấn công bằng 5 tên lửa đạn đạo từ Iran. Dù 4 quả bị đánh chặn, một quả đã xuyên thủng hệ thống phòng không và đánh trúng khu công nghiệp Ras Laffan - mắt xích then chốt trong chuỗi xuất khẩu khí của nước này.

Người phát ngôn Chính phủ Qatar cảnh báo việc nhắm vào hạ tầng năng lượng không chỉ đe dọa an ninh năng lượng toàn cầu mà còn tiềm ẩn rủi ro đối với an toàn dân cư và môi trường trong khu vực.

Năm ngoái, xuất khẩu LNG của Qatar chiếm khoảng 20% thị phần toàn cầu, trong đó gần 80% hướng tới các nền kinh tế đang phát triển tại châu Á. Bất kỳ sự gián đoạn kéo dài nào cũng có thể đẩy giá khí tăng mạnh, gia tăng áp lực lên các quốc gia nhập khẩu.

Hạ tầng năng lượng khu vực đồng loạt vào tầm ngắm

Sau vụ tấn công vào South Pars, truyền thông nhà nước Iran cảnh báo hàng loạt cơ sở dầu khí lớn tại Saudi Arabia, Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và Qatar đã trở thành mục tiêu trực tiếp và hợp pháp, đồng thời kêu gọi sơ tán trước khi các đòn tấn công có thể diễn ra trong vài giờ.

Một trong những mục tiêu này bao gồm nhà máy lọc dầu Samref gần cảng Yanbu và tổ hợp hóa dầu Jubail của Saudi Arabia, mỏ khí al-Hosn của UAE, cùng khu công nghiệp hóa dầu Mesaieed của Qatar.

Chuyên gia phân tích Aditya Saraswat tại Công ty tư vấn Năng lượng Rystad Energy, nhận định: “Cho đến nay, Iran phần lớn đã thực hiện các hành động đã tuyên bố, điều này khiến đây trở thành một mối đe dọa rất đáng tin cậy”.

Bộ Quốc phòng Saudi Arabia xác nhận một cuộc tấn công bằng UAV nhằm vào nhà máy lọc dầu Samref, đồng thời cho biết đã đánh chặn một tên lửa đạn đạo hướng về Yanbu - cửa ngõ xuất khẩu dầu thô quan trọng trong bối cảnh tuyến eo biển Hormuz bị siết chặt.

Tại Kuwait, hai nhà máy lọc dầu Mina al-Ahmadi và Mina Abdullah bị UAV tấn công, gây hỏa hoạn tại cả hai cơ sở, theo hãng thông tấn nhà nước.

Ở UAE, tổ hợp khí Habshan - một trong những cơ sở xử lý khí lớn nhất thế giới - buộc phải tạm dừng hoạt động sau khi mảnh vỡ từ tên lửa bị đánh chặn rơi xuống. Tập đoàn năng lượng Adnoc cho biết mỏ dầu Bab của nước này cũng nằm trong danh sách mục tiêu.

Thị trường năng lượng phản ứng mạnh

Diễn biến trên đã lập tức phản ánh vào thị trường. Giá khí chuẩn tại châu Âu tăng vọt khoảng 30% ngay đầu phiên giao dịch, lên mức cao nhất kể từ đầu năm 2023, đồng thời cao gấp đôi so với giai đoạn trước khủng hoảng.

Chuyên gia Saul Kavonic, người đứng đầu bộ phận nghiên cứu tại Công ty tư vấn MST Marquee, cảnh báo: “Chúng ta đang tiến rất gần đến kịch bản khủng hoảng khí đốt tận thế. Trong đó, nguồn cung LNG có thể bị gián đoạn trong nhiều tháng, thậm chí nhiều năm, tùy thuộc mức độ thiệt hại và diễn biến xung đột”.

Trên thị trường dầu mỏ, lo ngại về nguy cơ xung đột kéo dài và thiệt hại đối với hạ tầng năng lượng tiếp tục gia tăng, trong bối cảnh thị trường vốn đã chịu cú sốc lớn từ việc gián đoạn lưu thông qua eo biển Hormuz - tuyến vận chuyển dầu khí huyết mạch của thế giới.

Giới phân tích dự báo giá dầu Brent có thể sớm vượt mốc 120 USD/thùng trong ngắn hạn, và còn dư địa tăng tiếp nếu thiệt hại tại các cơ sở năng lượng trở nên nghiêm trọng hơn.

Trong bối cảnh đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump cảnh báo Iran không tiếp tục tấn công các cơ sở LNG của Qatar, đồng thời phát tín hiệu về khả năng đáp trả mạnh nếu các hành động này tái diễn.

Những diễn biến mới cho thấy xung đột tại Trung Đông đang mở rộng từ lĩnh vực quân sự sang mặt trận năng lượng - yếu tố cốt lõi của kinh tế toàn cầu. Khi các cơ sở dầu khí chiến lược liên tiếp bị đặt trong tầm ngắm, rủi ro gián đoạn nguồn cung và biến động giá cả nhiều khả năng sẽ tiếp tục gia tăng, kéo theo những tác động lan rộng đối với thị trường quốc tế trong thời gian tới.