Từ những đường nét tinh xảo bằng dây đồng, màu sắc rực rỡ của cát, đến những tác phẩm tái hiện tranh dân gian Việt Nam, mỗi sản phẩm không chỉ là nghệ thuật thủ công mà còn chứa đựng hồn cốt văn hóa và tinh thần người Việt, kết nối quá khứ với hiện tại, truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ tiếp bước.

Chị Nguyễn Hoàng Anh, người sáng lập nhóm Hoạ Gấm (nhóm các bạn trẻ làm sống lại những giá trị nghệ thuật cổ) chia sẻ: “Tôi đã gắn bó với bộ môn nghệ thuật này cùng việc nghiên cứu các dòng nghệ thuật truyền thống khoảng 6 - 7 năm. Trên hành trình tìm kiếm kỹ thuật để làm mới tranh dân gian Việt Nam, tôi tình cờ thấy một vài clip giới thiệu nghệ thuật Hoạ Kim Sa hay còn gọi là cảnh thái lam. Từ đó, tôi bắt đầu tìm hiểu sâu về kỹ thuật này và cả lịch sử phát triển, nhận thấy có liên hệ mật thiết với nghệ thuật pháp lam Huế của Việt Nam”.

Giai đoạn đầu phải tự mình mày mò với nhiều chất liệu khác nhau, những sản phẩm đầu tiên thất bại liên tục, nhưng chị Hoàng Anh không bỏ cuộc. Phải mất khoảng một năm nghiên cứu tư liệu và một năm thử nghiệm mới tạo ra sản phẩm thành công. 

Hiện nay, nhóm Hoạ Gấm có năm cộng sự, mỗi người đảm nhận một vai trò riêng, cùng chung mục tiêu hoàn thiện những sản phẩm đẹp nhất nghệ thuật. Trò chuyện với phóng viên, chị Hoàng Anh nói, ban đầu chỉ xem đó là nghề tay trái, nhưng càng tìm hiểu và đắm chìm vào văn hóa nghệ thuật Việt Nam, chị nhận ra mong muốn lớn hơn: Không chỉ hồi sinh nghệ thuật Hoạ Kim Sa, mà còn muốn khám phá thêm nhiều kỹ thuật khác, làm sống lại những giá trị nghệ thuật cổ của dân tộc.

“Với riêng Hoạ Kim Sa, tôi hiện thực hóa các sản phẩm như tranh trang trí hoặc tấm trang trí, ốp điện thoại, lót ly, gương cầm tay, tranh, lịch để bàn, charm, móc chìa khóa, móc charm Liên Hoa Phật Môn… Điểm đặc biệt của các sản phẩm Hoạ Kim Sa không chỉ nằm ở kỹ thuật, mà còn ở việc gắn kết nét đẹp văn hóa, hoa văn truyền thống Việt Nam, với màu sắc có độ tương phản mạnh và rực rỡ riêng, thể hiện hồn cốt dân tộc”, chị Hoàng Anh bày tỏ.

Tốt nghiệp Trường Đại học Mỹ thuật Công nghiệp (TP Hà Nội), chị Hoàng Anh mong muốn đưa hơi thở hiện đại vào các tác phẩm truyền thống. Nhờ đó, đường nét và màu sắc trong các tác phẩm Hoạ Kim Sa được tô điểm thêm, tạo chiều sâu và sự sinh động khác biệt. Đây là cách để nghệ thuật truyền thống vừa được bảo tồn, vừa hòa nhập với đời sống đương đại.

“Các tác phẩm dân gian chứa đựng cả chặng đường lịch sử, cùng những ước mơ, khát vọng của người Việt. Từ giá trị truyền thống đó, tôi hy vọng các sản phẩm hiện tại sẽ mang hơi thở của thời đại, để tương lai có thể tiếp tục phát triển”, chị Hoàng Anh chia sẻ.

Nói về hành trình đưa nghệ thuật Hoạ Kim Sa đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là giới trẻ, chị Hoàng Anh bộc bạch: Khi đưa Hoạ Kim Sa vào đời sống và ra mắt công chúng, chị cùng các cộng sự đã tổ chức nhiều talkshow, triển lãm tư nhân hoặc do cơ quan Nhà nước tổ chức.

“Tôi tự hào vì những giá trị được ghi nhận bởi nhiều bạn trẻ, nhiều người ở các lứa tuổi khác nhau và luôn tiếp nhận ý kiến góp ý từ khán giả, để điều chỉnh, tiếp cận mọi người tốt hơn, hiểu ngôn ngữ của giới trẻ, đưa thêm những chi tiết gần gũi, thú vị để họ dễ dàng cảm nhận…”, chị Hoàng Anh nhấn mạnh.

Một điểm đặc trưng trong sản phẩm Hoạ Gấm là sự hòa quyện giữa họa tiết dân gian truyền thống và những chi tiết cầu kỳ, tỉ mỉ phù hợp thị hiếu hiện đại. Theo chị Hoàng Anh, những họa tiết dân gian vốn đã mang nét đẹp riêng, nên việc điểm xuyến thêm chi tiết để phù hợp hơn với thị hiếu bây giờ là cần thiết. Trong số các dự án nổi bật, dự án Tứ Linh gây ấn tượng mạnh. Lấy cảm hứng từ dòng tranh dân gian Đông Hồ, nhóm đã đưa hình tượng Long, Lân, Quy, Phượng vào trong các chữ thư pháp, từ đó phát triển các sản phẩm như túi xách, áo.

Chị Hoàng Anh nhấn mạnh: “Mỗi sản phẩm tại Hoạ Gấm không chỉ chứa đựng phong tục tập quán, những nét đẹp văn hóa truyền thống của Việt Nam, đất nước và con người, mà còn được sáng tạo để những giá trị vốn xa xỉ trở nên gần gũi hơn. Người trẻ, người già, đều có thể cảm nhận được sự tinh xảo, tỉ mẩn và nét đẹp trong từng sản phẩm”.

Một trong những kỷ niệm đáng nhớ với chị Nguyễn Hoàng Anh là khi thực hiện dự án “Họa Linh sắc Việt”, hành trình khám phá tâm linh và bản sắc người Việt thông qua nghệ thuật Hoạ Kim Sa. 

“Dự án vẫn đang được tiến hành, nhưng những gì thể hiện trong đó là những nét đẹp tinh thần của người Việt, những tín ngưỡng, tôn giáo, mong muốn của người Việt được thể hiện qua tranh dân gian, hoa văn, họa tiết và được chuyển tải qua nhiều kỹ thuật khác nhau”, chị Hoàng Anh bày tỏ. Dự án này giúp chị khám phá sâu sắc con người Việt Nam, dù là tín ngưỡng hay tôn giáo nào, mọi người vẫn giữ được những nét đẹp của mình.

Chị Hoàng Anh cũng mong muốn dự án này sẽ kéo dài và trở thành “hạt mầm” cho các thế hệ trẻ, từ đó phát triển ý tưởng, tư liệu và sáng tạo dựa trên những giá trị mà nhóm đã tạo nên. Theo đó, trong quá trình triển khai, chị cũng tổ chức nhiều talkshow như “Hoạ Kim Sa và tín ngưỡng thờ Mẫu trong tranh Hàng Trống” hay “Hoạ Kim Sa và Phật giáo trong tâm thức người Việt”, để giới thiệu và giải thích về các nét đẹp văn hóa, tâm linh qua tranh dân gian.

“Qua tranh Đông Hồ, chúng tôi thấy được những mong ước giản dị của người dân thôn quê về sinh sôi nảy nở, tình mẫu tử. Còn tranh Hàng Trống thể hiện các tín ngưỡng về văn hóa, về đạo Mẫu. Tất cả đều hướng về cội nguồn, thể hiện tâm niệm uống nước nhớ nguồn của người Việt… 

Với dự án ‘Họa Linh sắc Việt’, mỗi tác phẩm ngoài nghệ thuật thủ công, còn là hành trình kết nối giữa quá khứ, hiện tại và tương lai, nơi giá trị tinh thần và bản sắc văn hóa Việt Nam được lưu giữ, đồng thời truyền cảm hứng cho các thế hệ trẻ tiếp bước”, chị Hoàng Anh nói.

Gần ba năm gắn bó với nhóm Hoạ Gấm, chị Nguyễn Ngọc Quỳnh Anh, một cộng sự của nhóm cho hay: “Sau khi thi xong đại học, tôi muốn tìm một công việc giúp mình hiểu hơn về văn hóa dân tộc. Tình cờ, tôi biết đến dự án ‘Hoạ Linh sắc Việt’ của Hoạ Gấm, với triển lãm đầu tiên là các bức tranh về Đạo Mẫu theo phong cách dân gian Hàng Trống. Tôi đã xin vào làm để học hỏi và trau dồi kinh nghiệm”.

Với chị Quỳnh Anh, mỗi công đoạn đều có những khó khăn riêng: “Tôi tự tin nhất với công đoạn quấn dây, còn công đoạn tôi thấy khó nhất là đổ cát. Cát dễ chạy theo nước, khó làm phẳng bề mặt, trong khi màu loang cũng phải thật mịn. Từ khi tham gia Hoạ Gấm, tôi học được nhiều về cái đẹp, cách phối màu, làm tranh hài hòa và tiếp nhận kiến thức sâu về văn hóa dân gian và mỹ thuật…”.