"Trước đây, muốn làm giấy tờ đất đai là phải đi lại mấy lượt lên huyện, chờ đợi phản hồi từ nhiều cửa mệt mỏi lắm. Nay thì khác rồi, cán bộ xã nắm rõ hồ sơ, hướng dẫn tận tình và giải quyết ngay tại chỗ. Cái hay nhất là thủ tục nhanh gọn, rõ ràng, không còn cảnh ‘lòng vòng’. Người dân chúng tôi cảm thấy tiếng nói của mình được lắng nghe và giải quyết kịp thời ngay từ cơ sở". Đây là chia sẻ của ông Trần Thiết, một người dân ở xã Mộ Đức, tỉnh Quảng Ngãi sau hơn nửa năm địa phương này thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp (từ ngày 1/7/2025). 

Lấy sự hài lòng của người dân làm thước đo

Cuộc "cách mạng" về bộ máy hành chính, tinh giản biên chế và sắp xếp lại đội ngũ cán bộ đã giúp giảm gánh nặng ngân sách trên địa bàn, đồng thời tạo ra cơ chế "phản ứng nhanh" trước những vấn đề dân sinh. Các thủ tục hành chính được giải quyết thông suốt; nhiều hồ sơ về đất đai được xử lý trực tiếp tại cấp xã, loại bỏ khâu trung gian, giúp người dân tiết kiệm thời gian và công sức.

Chỉ tính riêng từ ngày 1/7 đến 20/12/2025, Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Mộ Đức đã tiếp nhận hơn 2.350 hồ sơ, trong đó tỷ lệ hồ sơ trực tuyến đạt 94,5%; tỷ lệ hồ sơ giải quyết trước hạn đạt 97,86%. Hiện nay, 100% văn bản hành chính của xã đã được xử lý trên môi trường mạng, tạo nên phong cách làm việc chuyên nghiệp, hiện đại.

Mộ Đức cũng là điểm sáng về chuyển đổi số. Đến nay, 100% doanh nghiệp vừa và nhỏ trên địa bàn đã sử dụng hóa đơn điện tử; các hộ kinh doanh nộp thuế qua ứng dụng Etax Mobile. Vai trò của 22 tổ công nghệ số cộng đồng tại các thôn đã được phát huy tối đa trong việc hỗ trợ người dân tiếp cận dịch vụ số. 

Chủ tịch UBND xã Nguyễn Xuân Thái cho biết, năm 2026, xã sẽ tiếp tục thúc đẩy ứng dụng khoa học công nghệ, đầu tư hạ tầng kỹ thuật để hướng tới xây dựng chính quyền số toàn diện. 

Còn tại xã Hưng Phú (Hưng Yên) - địa phương hợp nhất từ 3 xã Nam Hưng, Nam Phú, Nam Trung thuộc huyện Tiền Hải, Thái Bình (cũ) - sau sắp xếp đơn vị hành chính, cấp ủy, chính quyền địa phương nhanh chóng ổn định bộ máy theo tinh thần "hàng thẳng, lối thông, đồng lòng cùng tiến", bắt tay ngay vào nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống nhân dân.

Trên địa bàn xã hiện có nhiều dự án trọng điểm như: Tuyến đường bộ ven biển, tuyến đường kết nối Khu Kinh tế Thái Bình, sân golf Cồn Vành, Khu công nghiệp Hưng Phú, Khu bến cảng hàng lỏng Ba Lạt… Trong đó, Dự án Khu công nghiệp Hưng Phú là điểm sáng về tốc độ giải phóng mặt bằng. Nếu như thông thường phải mất đến cả năm để tuyên truyền, vận động nhân dân thì tại Hưng Phú, giai đoạn 1 chỉ mất 35 ngày để thu hồi 100ha của hơn 750 hộ dân; giai đoạn 2 mất 55 ngày thu hồi 109ha của hơn 600 hộ dân. Đây là tiền đề quan trọng để đẩy nhanh tiến độ đầu tư.

Theo Chủ tịch UBND xã Bùi Tuấn Anh, đằng sau "kỳ tích" ấy là sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, đặc biệt là vai trò sâu sát, bám địa bàn của các chi bộ thôn. Ngay những ngày giáp Tết Bính Ngọ, UBND xã đã chi trả gần 29 tỷ đồng cho hơn 100 hộ dân có diện tích đất thu hồi phục vụ các tuyến đường trục kết nối trong Khu kinh tế Thái Bình. Điều đáng nói, tất cả các hộ dân đều đồng thuận, ủng hộ chủ trương vì sự phát triển chung.

Việc triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp tại nhiều địa phương đã và đang tạo ra những chuyển động mạnh mẽ trong tổ chức bộ máy, phương thức quản trị và chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Tại Thành phố Hồ Chí Minh - siêu đô thị 14 triệu dân - việc thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp được triển khai quyết liệt, đồng bộ ngay từ những ngày đầu chính thức vận hành. Dòng chảy xử lý công việc từ Thành phố đến cơ sở dần thông suốt.

Hiệu quả được phản ánh qua các con số cụ thể. Tháng 1/2026, Thành phố đã giải quyết hơn 314.000 hồ sơ, trong đó tỷ lệ hồ sơ giải quyết đúng hạn và trước hạn đạt 97,9%; hồ sơ trực tuyến một phần và toàn trình đạt trên 90%. Việc đưa Trung tâm Phục vụ hành chính công Thành phố vào hoạt động từ ngày 27/12/2025 được xem là dấu mốc quan trọng, tập trung toàn bộ thủ tục hành chính của các sở, ban, ngành về một đầu mối, chuyển từ mô hình người dân "gõ cửa từng sở" sang mô hình chính quyền phục vụ tại một điểm.

Chủ tịch UBND Thành phố Hồ Chí Minh Nguyễn Văn Được nhấn mạnh, đây không chỉ là thay đổi địa điểm tiếp nhận hồ sơ, mà là "cuộc cách mạng về tư duy quản trị", hướng tới chính quyền "không giấy", nơi dữ liệu được số hóa ngay từ đầu và luân chuyển không rào cản trên môi trường số.

Tại cấp cơ sở, hiệu quả cũng được ghi nhận. Ở xã Bình Khánh, tỷ lệ giải quyết hồ sơ đúng hạn đạt 98,5%; tỷ lệ nộp hồ sơ trực tuyến đạt 100% khi có sự hỗ trợ của công chức. Ở xã đảo Thạnh An, người dân không còn phải di chuyển qua huyện như trước, mà có thể thực hiện thủ tục ngay tại xã.

Giải bài toán "vừa thừa, vừa thiếu"

Bên cạnh kết quả tích cực bước đầu, quá trình tinh gọn bộ máy cũng bộc lộ những vấn đề mới, cần tiếp tục tháo gỡ để bộ máy thực sự tinh gọn, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả. Tại Thành phố Hồ Chí Minh, đội ngũ công chức cấp xã đang rơi vào tình trạng "vừa thừa, vừa thiếu". 

Theo Giám đốc Sở Nội vụ Thành phố Phạm Thị Thanh Hiền, toàn Thành phố đang dư khoảng 1.052 công chức, nhưng đồng thời thiếu 935 công chức tại 27 vị trí việc làm. So với tổng biên chế được giao, đội ngũ công chức cấp xã dư 103 người nên không thể tuyển bổ sung, mà phải sắp xếp, điều chuyển từ nơi thừa sang nơi thiếu. Cá biệt có phường, xã dư tới 48 công chức, trong khi nơi khác thiếu đến 29 người.

Trước thực tế này, các phường, xã đã khẩn trương điều động, bố trí lại nhân sự; sắp xếp trong nội bộ; điều động giữa khối Đảng, MTTQ và khối chính quyền; điều động từ cấp sở, ngành xuống cấp xã; đồng thời tăng cường bồi dưỡng chuyên môn.

Tuy nhiên, áp lực công việc tại cơ sở vẫn lớn, nhất là ở địa bàn có quy mô dân số trên 100.000 dân. Nhiều công chức phải kiêm nhiệm nhiều "vai" cùng lúc. Tại xã đảo Thạnh An, do không tăng chỉ tiêu biên chế nhưng tiếp nhận thêm nhiệm vụ của cấp huyện cũ, công chức phải đảm nhận khối lượng công việc lớn hơn trước. Lĩnh vực hộ tịch có yếu tố nước ngoài, trước đây thuộc thẩm quyền huyện, nay giao về xã thực hiện.

Áp lực không chỉ đến từ khối lượng công việc, mà còn từ yêu cầu chuyển đổi số. Dù tỷ lệ giải quyết hồ sơ thủ tục hành chính đúng hạn cao, nhưng hạ tầng kỹ thuật đôi khi chập chờn; lỗi quét căn cước công dân, mã định danh buộc công chức phải nhập liệu thủ công, tốn thời gian.

Những áp lực này buộc đội ngũ công chức phải trở nên đa năng, đa nhiệm, làm việc thuần thục trên môi trường số. Tinh thần tự học, chủ động nghiên cứu văn bản, nâng cao kỹ năng số trở thành yêu cầu tất yếu của "công chức thế hệ mới".

Bất cập về phân bổ biên chế "vừa thừa, vừa thiếu", áp lực đa nhiệm, hạ tầng kỹ thuật chưa đồng bộ, kỹ năng số của một bộ phận người dân còn hạn chế… là những vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện. Người đứng đầu UBND Thành phố Hồ Chí Minh yêu cầu đội ngũ cán bộ, công chức phải "tự soi, tự sửa", làm nhanh nhưng phải có cơ sở pháp luật; vận dụng linh hoạt không sai pháp luật, bảo đảm hiệu quả địa phương và trách nhiệm với nhân dân.

Tại Hà Nội, yêu cầu nâng cao hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả của chính quyền 2 cấp được xác định là nhiệm vụ "không có điểm dừng", gắn với chuyển đổi số toàn diện, lấy dữ liệu làm nền tảng điều hành, quản trị theo thời gian thực và hiệu quả đầu ra.

Từ thực tiễn ở các địa phương, có thể thấy mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đã tạo nền tảng quan trọng cho một nền hành chính hiện đại, minh bạch, lấy sự hài lòng của người dân và doanh nghiệp làm thước đo. Song để bộ máy thực sự tinh gọn, vận hành trơn tru và phát huy tối đa hiệu quả, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế phân bổ nguồn lực, nâng cao chất lượng đội ngũ và đầu tư đồng bộ hạ tầng số. Khi những "mắt xích" được vận hành nhịp nhàng, bộ máy mới thực sự trở thành động lực phát triển, vì dân phục vụ.

Những ngày Xuân mới, niềm tin về một mô hình quản lý hiện đại, hiệu quả, về bộ máy chính quyền năng động, tâm huyết, cùng với sự đồng lòng của nhân dân, là động lực mạnh mẽ để các địa phương vững bước đi lên.