Dữ liệu theo dõi hàng hải cho thấy Iran đang cho phép một số lượng nhỏ nhưng ngày càng tăng các tàu thương mại đi qua tuyến đường biển chiến lược này.

Vào hôm 16/3, công ty thông tin hàng hải Windward cho biết họ đã phát hiện 8 tàu (không tính tàu treo cờ Iran) đi qua Eo biển Hormuz thông qua hệ thống nhận dạng tự động (AIS).

Theo Windward, con số này “gần như gấp đôi” so với những ngày trước đó.

Bà Michelle Wiese Bockmann, chuyên gia phân tích tại Windward, cho biết ngày càng nhiều tàu đang chuyển hướng đi qua vùng lãnh hải Iran, cho thấy Tehran đang cho phép “các chuyến quá cảnh dựa trên sự chấp thuận đối với các quốc gia thân thiện”.

“Các tàu có liên hệ với phương Tây sẽ không tự nguyện đi vào vùng biển Iran, nhưng nhiều khả năng tàu của Trung Quốc, Ấn Độ và các nước khác sẽ làm như vậy”, bà Bockmann viết trên X.

Một dịch vụ theo dõi tàu khác là MarineTraffic ghi nhận 9 lượt tàu đi qua vào ngày 15 và ngày 16/3, so với chỉ 5 lượt trong hai ngày trước đó.

Theo kênh Al Jazeera ngày 18/3, lưu lượng qua Eo biển Hormuz - nơi thường vận chuyển khoảng 1/5 nguồn cung dầu toàn cầu - đã giảm hơn 95% kể từ khi chiến tranh giữa Mỹ và Israel với Iran bùng phát.

Số chuyến đi hằng ngày của tàu không mang cờ Iran, chủ yếu là tàu Trung Quốc, Ấn Độ và Pakistan, đã giảm xuống mức chỉ còn vài chuyến do các cảnh báo của Iran đối với hoạt động hàng hải trong khu vực.

Việc lưu thông qua tuyến đường này gần như bị đình trệ đã đẩy giá dầu tăng vọt lên trên 100 USD/thùng, tăng hơn 40% so với trước khi chiến sự bắt đầu.

Tehran đã đưa ra những tín hiệu trái chiều về tình trạng của Eo biển Hormuz.

Vào hôm 16/3 Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi tuyên bố rằng Eo biển Hormuz “mở, nhưng đóng đối với kẻ thù của chúng tôi”, sau khi một người phát ngôn của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) trước đó cảnh báo bất kỳ tàu nào cố gắng đi qua đều có thể bị tấn công.

Eo biển Hormuz, nơi hẹp nhất chỉ khoảng 33km (21 dặm) giữa Iran và Oman, bình thường xử lý khoảng 20% nguồn cung dầu thô toàn cầu, khiến mọi gián đoạn tại đây đều có ý nghĩa lớn đối với hoạt động vận chuyển năng lượng toàn cầu.

Hai tuyến hàng hải của Eo biển Hormuz, mỗi tuyến chỉ rộng khoảng 3,2km (2 dặm), buộc những tàu chở dầu lớn nhất thế giới phải đi qua một trong những hành lang vận tải biển dễ dự đoán và dễ tổn thương nhất trong thương mại quốc tế.

Kể từ khi IRGC tuyên bố đóng cửa Eo biển Hormuz vào ngày 2/3, không cho phép Mỹ hoặc các quốc gia tham gia các cuộc tấn công gần đây vào Iran đi qua tuyến hàng hải quan trọng này, hoạt động giao thông thương mại gần như biến mất.

Bên cạnh đó, căng thẳng ở Eo biển Hormuz, theo Hiệp hội Vận tải biển Quốc tế (ICS), có khiến hàng nghìn thuyền viên đang đối mặt với tình trạng cạn dần nhiên liệu và nước sinh hoạt khi phải mắc kẹt trên tàu do xung đột tại Trung Đông,

Ông John Stawpert, Giám đốc hàng hải của ICS, cơ quan có trụ sở tại London, đại diện cho các hiệp hội chủ tàu quốc gia và hơn 80% đội tàu thương mại toàn cầu này cho biết hiện có khoảng 20.000 thuyền viên trên 3.000 tàu các loại đang bị mắc kẹt tại Vịnh Ba Tư.

Theo ông Stawpert, mối lo ngại lớn nhất lúc này là tác động của cuộc xung đột kéo dài đến nguồn dự trữ trên tàu.

Ông Stawpert nhấn mạnh, những nhu cầu thiết yếu như thực phẩm và nước uống là ưu tiên trước mắt, sau đó việc cung cấp nhiên liệu. Tuy nhiên, nếu tàu không thể di chuyển thì việc tiếp tế trở nên vô cùng khó khăn.

Ông Stawpert cho rằng cách giải quyết tối ưu nhất là có thể thuyết phục các quốc gia thiết lập một cơ chế tạo hành lang an toàn để các tàu rời khỏi khu vực.

Ông Stawpert bày tỏ hy vọng một số quốc gia sẽ đứng ra cam kết đảm bảo an toàn cho hoạt động hàng hải, qua đó tạo niềm tin để các tàu có thể di chuyển qua eo biển.

Ông nói: “Chúng tôi muốn thấy các biện pháp nghiêm túc nhằm tạo điều kiện cho tàu thuyền rời khỏi khu vực bị ảnh hưởng được ưu tiên triển khai. Vấn đề này sẽ được chúng tôi nêu ra tại cuộc họp của Tổ chức Hàng hải Quốc tế vào ngày 18/3”.