Trong bối cảnh đó, các chuyên gia ngành yến sào nhận định, một cuộc "thanh lọc" quy mô lớn đang diễn ra và chỉ những doanh nghiệp chấp nhận "đi đường khó" bằng minh bạch hóa quy trình mới có thể trụ vững.

Tại các chợ đầu mối online hay các phố chuyên doanh thực phẩm bổ dưỡng, người tiêu dùng dễ dàng bị choáng ngợp bởi "ma trận" giá yến sào. Cùng mang danh "yến đảo thiên nhiên", nhưng có nơi chào bán với giá 3-4 triệu đồng/lạng, nơi khác lại lên tới 7-8 triệu đồng/lạng, thậm chí hơn chục triệu đồng. Thực tế này đặt ra dấu hỏi lớn về chất lượng yến sào hiện nay.

Thực trạng yến độn đường, độn mủ trôm, ngâm tẩm hóa chất tẩy trắng để tăng trọng lượng, bắt mắt trên thị trường không hiếm. Điều này không chỉ móc túi người tiêu dùng, mà còn gây ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng, uy tín của ngành yến sào Việt Nam, quốc gia có chất lượng tổ yến tốt nhất thế giới.

Chuyên gia nghiên cứu thị trường Bùi Quỳnh Trang, đại diện Công ty Giải pháp Truyền thông Hừng Đông cho hay, thị trường yến sào đang xảy ra nghịch lý: "Người mua không đủ công cụ, kiến thức để kiểm chứng, phụ thuộc vào quảng cáo, trong khi lợi nhuận của hàng giả, hàng kém chất lượng lên tới 300-400%, khiến nhiều đơn vị vi phạm đạo đức kinh doanh. Hệ quả là 'tiền thật mua của giả' và những doanh nghiệp làm ăn chân chính bị cạnh tranh không lành mạnh về giá".

Còn bà Trịnh Thị Hải Vân, Giám đốc Công ty TNHH Nam Tiến Việt Nam chia sẻ, thị trường đang tồn tại tình trạng nhập nhèm về nguồn gốc nguyên liệu làm yến thật và khó cạnh tranh về giá so với hàng trôi nổi. Một tổ yến nguyên chất khi làm sạch sẽ hao hụt trọng lượng đáng kể, cộng thêm chi phí nhân công thủ công cao  nên giá thành không thể rẻ như loại yến đã qua xử lý hóa chất hay độn phụ gia. Tuy nhiên, thị trường đang có xu hướng thanh lọc, người tiêu dùng ngày càng thông thái hơn để đào thải những giá trị ảo.

Đánh giá về xu hướng phát triển của ngành hàng thực phẩm cao cấp này, TS Trần Quang Thắng, Viện trưởng Viện Kinh tế và Quản lý TP HCM nhận định, tổng sản lượng yến sào Việt Nam hiện ước đạt giá trị 500 triệu USD, cho thấy tiềm năng và triển vọng phát triển lớn của nghề nuôi chim yến. Tuy nhiên, ngành đang phải đối mặt với nhiều thách thức khi còn nhiều cơ sở nuôi yến hoạt động tự phát, không tuân thủ quy hoạch và tiêu chuẩn kỹ thuật, gây khó khăn trong việc kiểm soát chất lượng sản phẩm và phòng chống dịch bệnh. Đã đến lúc cần những doanh nghiệp đầu tàu cam kết các tiêu chuẩn chất lượng cao hơn mức sàn quy định.

Việc doanh nghiệp công khai quy trình, minh bạch từ đầu vào đến đầu ra là tín hiệu tích cực cho thấy ngành yến sào đang chuyển dịch từ "tự phát" sang "chuyên nghiệp". Người tiêu dùng nên ủng hộ các thương hiệu có truy xuất nguồn gốc rõ ràng, đó là cách tốt nhất để bảo vệ mình, làm sạch và lấy lại niềm tin thị trường.

Nhiều người cho rằng, làm yến sào chỉ cần thu hoạch và bán, tuy nhiên, chia sẻ về kỹ thuật và quản trị sản xuất trong ngành yến, bà Nguyễn Thị Vui, đại diện thương hiệu Yến vàng Nha Trang Pure.G Nest cho biết, việc áp dụng công nghệ sấy lạnh tiệt trùng và quy trình khép kín được xem là yếu tố sống còn. Để đưa ra thị trường một sản phẩm đạt chuẩn an toàn vệ sinh thực phẩm và giữ nguyên vi chất, doanh nghiệp phải đầu tư lớn cho nhà xưởng và công nghệ. Từ việc giữ nguyên hình dáng tổ yến sau khi làm sạch, không dùng chất kết dính... song đây cũng là rào cản kỹ thuật cần thiết để phân loại doanh nghiệp. 

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Mạnh Cường, Chuyên gia Quản lý Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng nhận định, trong lĩnh vực thực phẩm bảo vệ sức khỏe, ranh giới giữa "đạt chuẩn" và "kém chất lượng" khó phân biệt bằng mắt thường, phải thông qua các chỉ số kiểm nghiệm tại phòng Lab. Khi một doanh nghiệp tự nguyện áp dụng các tiêu chuẩn đo lường khắt khe, chấp nhận tỷ lệ hao hụt nguyên liệu cao hơn để đảm bảo độ tinh khiết, doanh nghiệp đó đã thiết lập 'hàng rào kỹ thuật' bằng đạo đức, yếu tố then chốt thanh lọc thị trường.

Với sự vào cuộc quyết liệt của các cơ quan quản lý Nhà nước và sự kiên định của những doanh nghiệp lấy "giá trị thực" làm tôn chỉ, bức tranh thị trường đang dần trả lại vị thế xứng đáng cho yến sào Việt Nam.